Кіріспе

1986 жылғы Кадзуо Исигуроның романы "Жүгіретін әлемнің суретшісі" (1986) – британдық автор Кадзуо Исигуроның романы. Оқиға Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапонияда өтеді және қартайған суретші Масуджи Ононың өміріне және оны қалай өткізгеніне деген ойлары арқылы баяндалады. Ол соғыстан бері оның бұрынғы зор беделінің қалай құлдырағанын және оған, сондай-ақ оның суреттеріне деген көзқарастың қалай өзгергенін байқайды. Романның басты шиеліні – Ононың соғыстан кейінгі Жапония аясында саяси күдік тудырған өткен іс-әрекеттері үшін жауапкершілікті қабылдау қажеттігі. Роман баяндаушының түскі үзілісте көшедегі жас кеңсе қызметкерлеріне деген ізгі ниетін білдірумен аяқталады. Роман сонымен қатар тез өзгеретін саяси ортадағы адамдардың рөлімен, кінәны мойындау және жоққа шығару мәселесімен де айналысады. Бұл роман тарихи фантастика және әлемдік әдебиет (Weltliteratur) деп есептеледі. Ол автордың өзінің тәжірибесінен бұрынғы оқиғаларға негізделгендіктен және тарихи фактілерді пайдаланғандықтан тарихи фантастика болып саналады. Сонымен қатар, ол кең ауқымды халықаралық нарыққа ие болғандықтан және бүгінгі әлемнің өзара байланысы туралы тақырыбын қамтығандықтан әлемдік әдебиет деп танылады. Роман Букер сыйлығының тізіміне ілікті. Оны Faber and Faber баспасы шығарған, сондай-ақ Allen and Unwin және Penguin Vintage International сияқты баспа компаниялары да басып шығарған. 2012 жылдан бері ол электрондық кітап ретінде де қолжетімді және Kindle және iBooks сияқты көптеген электрондық кітап сайттарында бар. Қазіргі таңда "Жүгіретін әлемнің суретшісі" 40-тан астам тілге аударылған.

Өмірбаяндық элементтер

Кадзуо Ишигуро 1954 жылы Жапонияның Нагасаки қаласында дүниеге келді, бірақ бес жасында Англияға көшіп кетіп, кейін 29 жылдан соң ғана Жапонияға оралды. Өсіп келе жатып, Ишигуроның анасы дәстүрлі жапондық болды, ол Жапония туралы ойларында оның жазуына әсер етті. Сонымен қатар, жапондық романдар мен комикстерді оқу оған жапондық мұрасымен байланыста болуға және батыстық және жапондық қоғамдардың айырмашылықтарын көруге мүмкіндік берді, бұл жапондық идеалдарды дамыту арқылы оның жазуына ықпал етті. Жалпы алғанда, роман – Ишигуроның жапондық мұрасына деген жеке сезімдерінің және оның жастық шағындағы қиял жетегімен құрылған Жапония арқылы ұсынылған өзіндік куәсінің көркемдік бейнесі. Романның бір кейіпкері – Ичиро деген бала, ковбойларға құмар, бұл Ишигуроның өзінің жастық шағында ковбойларға қызығушылығынан туындайды. Романның төрт түрлі жылдары мен атау бөлімдері: 1948 жылғы қазан, 1949 жылғы сәуір, 1949 жылғы қараша және 1950 жылғы маусым. Роман барысында ол кіші қызының некеге тұруына байланысты келіссөздермен айналысады. Бала кезінде әкесі оның суретші болуына қарсы болған, бірақ ол соған қарамастан осы мамандыққа жетеді. Мори Санмен алғашқы оқуын қабылдамағаннан кейін Оно соғыс кезеңіндегі суреттерді жасау үшін ұлттық үкіметпен жұмыс істейді және марапаттардың иегеріне айналады. Норико үлкен әпкесі Сецукодан өзгеше, роман бойында сөйлеуге жақын және көңілді.

Сецуко

Сэцуко – Ононың үлкен қызы. Ол тыныш және дәстүрлі әйел, Сюичиге үйленген және Ичиро есімді ұлы бар. Ол Ономен берік қарым-қатынаста және неке рәсімдерін өткізу кезінде де, соғыстан кейінгі өкініштерін жеңуде де оған көмектеседі; ол оның сырласы болып табылады.

Құрода

Курода – Ононың шәкірті және оқушысы болды. Бастапқыда олардың қарым-қатынасы жақсы болды, бірақ Оно Куроданың өнерінің бағытын бекітпеген соң, Куроданы Ұлттық емес қызметтер комитетіне шағымдады. Осының салдарынан Курода жазаланды және оның суреттері өртеліп жіберілді. Сондықтан Курода Оноға зор дұшмандық сезімге толы болды және романның қазіргі уақытында Ономен қайтадан кездесуден бас тартады.

Чишу Мацуда

Мацуда – Ононы саяси суреттер салуға ынталандыратын ұлтшыл. Ол өнерінде әлеуметтік және саяси мәселелерді көтермейтін суретшілерді наив деп есептейді. Соғыстан кейін Мацуда қарт және ауру адам болып, Оно оны зиярат етеді. Ол үйленбегеніне және мұрагері болмағанына өкінеді, бірақ саяси өткеніне қатысты өкініш білдірмейді. Роман неке, әйелдер рөлінің өзгеруі және 1945 жылдан бері жапон қоғамындағы "қарттардың" беделінің төмендеуі сияқты тақырыптарды зерттейді. Бұл тақырыптардың көпшілігі бір-бірімен байланысты. Романды суретші, сонымен қатар әке, әже, жесір болып табылатын ер адам баяндайды. Ол жапон қоғамының "қуаныш дәуірі" туралы күшті дауыспен айтады, зардап шеккен дәуірдегі сәтті және адал жас суретшінің өмірін суреттейді. Оқырман Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырағаннан кейін жапон өнері мен қоғамының мұндай ысырапшылыққа деген төзімділігінің азайғанын, сондай-ақ осындай қуаныш үшін өмір бойы кінәмен жүрудің және қазір сатқындық деп есептелетін саяси қозғалыстарды қолдағандығы үшін өкінудің қандай екенін біледі. Романның темпі баяу, мәтін егжей-тегжейлі сипаттамаларға толы.

Өнерді саясаттастыру

Өнер – романның орталық тақырыбы, ал Ононың үгіт-насихат суретшісі рөлі – негізгі сюжеттік желі. Роман өнердің қоғамдағы саяси әрекетке ықпал ету және оны шабыттандыру мүмкіндігін сарапқа салады. Өнерді саясаттастыру қажет пе, әлде ол тек ләззат пен қуаныш сыйлайтын көз болуы керек пе деген үлкен қайшылық бар. Роман соғыстың салдары арқылы саясиландырылған өнердің қоғамға зиян келтіргенін көрсетеді, бірақ сонымен қатар өнердің керісінше, оқиғаларға әсер ете алмайтын, тиімсіз нәрсе ретінде қарастырылатын тұжырымдарын ұсынады, осы арқылы соғыс және оның салдары Ононың үгіті болған жоқ болмаған жағдайда да орын алатынын көрсетеді.

Сенімсіз баяндаушы

Роман Масуджи Оно айтатын өзара байланысты естеліктер тізбегі ретінде құрылған. Ишигуро Ононың естеліктерінің сенімсіздігін көрерменге жеткізу үшін түрлі тәсілдерді пайдаланады, осылайша Ононың сенімді емес баяндаушы екенін ашады және көрерменнің оның әңгімесіне сенуін күйретеді. Мысалы, Оно әңгімесінде жиі байланысы жоқ тақырыптар мен оқиғаларға тоқталып, қатыгездік әрекеттерін азайтып, жасырып, оқырмандарды маңызды мәселелердің мәнінен жаңылыстырады. Оно отбасымен болған қарым-қатынастарын еске алғанда, оқиғалар көбінесе тікелей айтылмайды немесе толық ақпаратсыз беріледі, осылайша болғанның шындығын жасырады.

Жауапкершілік

Өнерді саясаттану тақырыбына ұқсас, роман Масуджи Ононың баяндауы арқылы жауапкершілік рөлін зерттейді. Ононың өзінің бұрынғы туындыларының саяси жақтары үшін жауапкершілікті қабылдамауынан туындаған іс-әрекеттер мен кінә арасында қайшылық бар.