Кіріспе

Американдық сценарист Карлтон Эррол Морс (4 маусым 1901 – 24 мамыр 1993) Луизианада туған продюсер және журналист, ол 1932 жылы тұңғыш рет көрсетілген және 1959 жылға дейін сол заманғы ең танымал және ұзаққа созылған радио драмаларының бірі болған "One Man's Family" радиосериалын жасауымен әйгілі. Ол сонымен қатар "I Love a Mystery" радиосериалының да авторы. Радио әлемінің аңызы саналған Морс теледидармен тәжірибе жасап, үш роман жазған. Көптеген адам Морсты ең жақсы радио сценарийшілердің бірі деп есептейді.

Ерте өмір

1901 жылы Карлтон Луизиана штатының Дженингс қаласында Джордж және Ора Морз отбасында дүниеге келді. 1906 жылы оның отбасы Орегон штатының Талант қаласындағы жеміс шаруашылығына көшіп келді, ал Морс 16 жасқа толғанда олар Калифорния штатының Сакраменто қаласына көшіп барды. Сакраментодағы орта мектепті бітірген соң Морс 1919 жылдан 1922 жылға дейін Калифорния университетінде оқыды, бірақ диплом алмады. Оның орнына ол оқуды тастап, Сакраментоға қайтып, «Сакраменто одағы» газетінде журналист ретінде жұмыс істей бастады.

Журналистік мансап

1922 жылдан 1928 жылға дейін Морс «Сакраменто Юнион», «Сан-Францисконың суреттелген күнделікті хабаршысы», «Сиэтл Таймс», «Ванкувер Колумбиан», «Портленд Орегониан» және «Сан-Франциско Бюллетені» газеттерінде жұмыс істеді. 1929 жылы «Бюллетень» «Сан-Франциско Колы» газетіне біріктірілгенде, Морс бірінші әйелі Патриция ДеБаллға үйленгеннен кейін көп ұзамай жұмысын жоғалтты. «Сиэтл Таймс» газеті оған тағы бір жұмыс ұсынды, бірақ ол бас тартты. Осылайша оның радиодағы мансабы басталды.

Радио

Газеттегі жұмысынан айырылғаннан кейін Морз 1920 жылдары жазған бірнеше сценарийін NBC арнасына сұхбатқа алып барды. Көп ұзамай оған NBC Blue Network-тің Сан-Францискодағы KGO станциясында жұмыс ұсынылды және ол радиодағы мансабын House of Myths сценарийін жазудан бастады. Морз NBC Mystery Serial жобасымен айналыса бастады, оған "Капитан Пост: Қылмыс сарапшысы" және "Бір көзді тотының ісі" сияқты эпизодтар енді. Морс жазған тағы бірнеше детективтік очерктер: "Эндордың сиқыршысы", "Өлілер қаласы", "Капитан Пост: Қылмыс сарапшысы", "Қылмыс деп аталатын ойын" және "Өлілердің шабуылы". Ол сондай-ақ Сан-Франциско полиция департаментінің іс материалдары негізінде төрт бағдарлама жасады: "Чайнатаун отряды", "Барбарийлік жағалау түндері", "Көзі тірі өлгендер" және "Олардың бар күшімен". Морс Сан-Франциско полиция басшысы Уильям Дж. Куиннмен тығыз байланыста жұмыс істеді, ол барлық төрт серияны оқып берді. Морстің ең үлкен жетістіктері – "Бір адамның отбасы" және "Мен құпияны жақсы көремін". "Бір адамның отбасы" 1932 жылы, ал "Мен құпияны жақсы көремін" 1939 жылы басталды. Екі серия да өте әртүрлі болды: "Бір адамның отбасы" – үй шаруасындағы әйелдерге арналған күнделікті драма, ал "Мен құпияны жақсы көремін" – жасөспірімдер мен мистикалық нәрсені ұнататындарға арналған оқиғалар тізбегі. Екеуі де радио тарихшылары тарапынан барлық уақыттағы ең үздік радио сериалдардың қатарына жатқызылады. "Мен құпияны жақсы көремін" үлкен сәттілікке ие болды және көптеген эпизодтары бүгінгі күні де тыңдаушыларға қызықты. Бастапқы серия 1939 жылдан 1942 жылға дейін NBC Blue Network арнасында, содан кейін CBS арнасында бір маусым (1943–1944) көрсетілді. Кейіннен 1949 жылдан 1953 жылға дейін Mutual Broadcasting System арнасында қайта жаңғыртылды. Бастапқы серия Голливудтан, ал қайта жаңғыру Нью-Йорк қаласынан жүзеге асырылды. Морс CBS радиосында 1953–1954 жылдары көрсетілген "Отбасылық құпия" атты драманы жасады және жазды.

Теледидар

Морз теледидар саласында да ізашар болды. Ол Лос-Анджелестің KFI телеарнасында көрсетілген алғашқы теледрамалық сериал – Slice of Life-тің құрамына кірді. Морз "Бір адамның отбасы" сериалдарын теледидарға әкелді (1949–52), радионың алтын ғасыры аяқталғаннан кейін эфирден алынғанға дейін бірнеше жыл бұрын. Морз Slice of Life сериалдың жаңа өңделісін Mixed Doubles деген атаумен желілік теледидарға ұсынды. Ол 1949 жылдың тамызынан қазанына дейін NBC телеарнасында көрсетілген комедиялық сериалдың продюсері, режиссері және сценарий авторы болды. Сонымен қатар, 1958 жылы Китти Фойл атты сәтті болмаған теленовелласы болды.

Кейінгі өмірі

Морз ақырында радио/телевизиядан зейнеткерлікке шығып, "Жеті тас" деп аталатын үйінен романдар жазуға кірісті. Оның үш кітабы – "Көлдіргіш жүргізуші", "Күнәнің көптігі" және "Ледидің қобдишасын толтыр" – "Мен құпияны жақсы көремін" сериалына негізделген. 1984 жылы Морздың бірінші әйелі Патрисия қайтыс болды. Өмірінің соңында Морз өзінің сценарийлері мен романдарына авторлық құқық алды. Ол Сан-Францискодағы Богемия клубының мүшесі болды және оның құрметіне өткізілген көптеген конвенттерге қатысты. 1993 жылы қайтыс болғанға дейін Морс Морс отбасылық қорын құрды. Одан кейін оның екінші әйелі Милли Морс бар.

Тану

Морс Голливудтың Атақ-даңқ аллеясының Радио бөлімінде жұлдызы бар; ол 6445 Голливуд бульварының алдында орналасқан.

Қағаздар

Конгресс кітапханасында Карлтон Морз авторлық құқыққа алынған сценарийлер жинағы сақталады. Кітапхананың Ұлттық дыбыс архиві бөліміндегі Мотосурет, хабар тарату және дыбыс жазу бөлімінде орналасқан бұл жинаққа "I Love a Mystery" сериалының 47 сценарийі, "Adventures by Morse" сериалының 4 сценарийі және "I Love Adventure" сериалының 13 сценарийі кіреді. Морзға қатысты қосымша материалдар Калифорния штатының Таузэнд-Окс қаласындағы Таузэнд-Окс қалалық кітапханасындағы Карлтон Э. Морз жинағында қолжетімді. Жинақ Морздың радио және телесериалдарының сценарийлерін, сондай-ақ басқа да құжаттар мен естеліктерді қамтиды.