Күтім этикасы: Қарым-қатынастар мен мейірімділік негізіндегі моральдық теория
Ethics of care
Күтім этикасы – қарым-қатынастарға және мейірімділікке негізделген моральдық теория. Әділеттің орнына жауап беруге баса назар аударады. Феминистік этика.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этика теориясы
Ethical theory
Күтім этикасы (сондай-ақ, қамқорлық этикасы немесе КЭ) – адамгершілік әрекеттердің жеке қарым-қатынастар мен қамқорлық немесе игіліктілік сезіміне негізделген нормативтік этикалық теория. КЭ 1980 жылдардан бері кейбір феминистер мен экологиялық ойшылдар ұсынған нормативтік этикалық теориялардың бірі. Нәтижешіл және деонтологиялық этикалық теориялар жалпылама стандарттар мен бейтараптылыққа баса назар бөлсе, күтім этикасы жеке тұлғаға жауап берудің маңыздылығын атап көрсетеді. Жалпы және жеке арасындағы айырмашылық олардың қоятын моральдық сұрақтарда көрінеді: "Не дұрыс?" дегенге қарағанда "Қалай жауап беру керек?" деген сұраққа басымдық беріледі. Аталмыш жүйенің негізгі қағидалары: адамдардың тәуелділік және өзара тәуелділік деңгейі әртүрлі болуы мүмкін; шешімдеріңіздің салдарынан зардап шеккен басқа адамдар олардың осалдық деңгейіне пропорционалды түрде назарға алынуға тиіс; және жағдайдың егжей-тегжейлі аспектілері адамдардың мүдделерін қалай қорғау және дамыту керектігін анықтайды.
The ethics of care (alternatively care ethics or EoC) is a normative ethical theory that holds that moral action centers on interpersonal relationships and care or benevolence as a virtue. EoC is one of a cluster of normative ethical theories that were developed by some feminists and environmentalists since the 1980s. While consequentialist and deontological ethical theories emphasize generalizable standards and impartiality, ethics of care emphasize the importance of response to the individual. The distinction between the general and the individual is reflected in their different moral questions: "what is just?" versus "how to respond?" Assumptions of the framework include: persons are understood to have varying degrees of dependence and interdependence; other individuals affected by the consequences of one's choices deserve consideration in proportion to their vulnerability; and situational details determine how to safeguard and promote the interests of individuals.
Тарихи негіздер
Қамқорлық этикасының негізін қалаушы – американдық этика және психолог Кэрол Гиллиган. Гиллиган бұл модельді өзінің ұстазы, даму психологы Лоренс Колбергтің моральдық даму моделін сынау үшін жасады. Гиллиган моральдық дамуды Колбергтің моральдық даму сатыларымен өлшегенде, ұлдардың қыздарға қарағанда моральдық жағынан жетілгені байқалды, және бұл нәтиже ересектерге де қатысты (бірақ білім деңгейі ескерілгенде гендерлік айырмашылықтар жоқ). Гиллиган Колбергтің моделі объективті емес, әділеттілік және құқық принциптеріне негізделген еркектердің моральдық көзқарасы екенін айтты. 1982 жылы жарық көрген «In a Different Voice» атты кітабында ол ерлер мен әйелдердің моральға қатысты әртүрлі ұстанымдарға ие болуы мүмкін екенін жеткізді. Оның теориясы әйелдер абстрактілі міндеттер мен талаптарға қарағанда эмпатия мен мейірімділікке көбірек мән беретінін көрсетті, бұл Колберг шкаласында басымдыққа ие. Дана Уорд жарияланбаған зерттемесінде Колберг шкаласы психометриялық тұрғыдан дұрыс екенін мәлімдеді. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, қамқорлыққа негізделген немесе әділеттілікке негізделген этикалық көзқарастардағы айырмашылықтар гендерлік ерекшеліктерге немесе гендерлердің өмірлік жағдайларындағы айырмашылықтарға байланысты болуы мүмкін. Гиллиганның гендерлік айырмашылықтарды талдауы феминисттерге қоғамның моральдық құндылықтары мен қағидаларын еркектік деп қарастыратын дауыс беруге мүмкіндік берді.
The originator of the ethics of care was Carol Gilligan, an American ethicist and psychologist. Gilligan created this model as a critique of her mentor, developmental psychologist Lawrence Kohlberg's model of moral development. Gilligan observed that measuring moral development by Kohlberg's stages of moral development found boys to be more morally mature than girls, and this result held for adults as well (although when education is controlled for there are no gender differences). Gilligan argued that Kohlberg's model was not objective, but rather a masculine perspective on morality, founded on principles of justice and rights. In her 1982 book In a Different Voice, she further posited that men and women have tendencies to view morality in different terms. Her theory claimed women tended to emphasize empathy and compassion over the notions of morality in terms of abstract duties or obligations that are privileged in Kohlberg's scale. Dana Ward stated, in an unpublished paper, that Kohlberg's scale is psychometrically sound. Subsequent research suggests that the differences in care based or justice based ethical approaches may be due to gender differences, or differences in life situations of genders. Gilligan's summarizing of gender differences provided feminists with a voice to question moral values and practices of the society as masculine.
Дәстүрлі этикалық ұстанымдармен қарым-қатынас
Қамқорлық этикасы басқа этикалық модельдерден, мысалы, нәтижешіл теориялардан (әсіресе, утилитаризм) және міндеттемелік теориялардан (әсіресе, Кант этикасы) өзгешеленеді, себебі ол дәстүрлі әйелдік ізгіліктер мен құндылықтарды қамтуға тырысады, олардың дәстүрлі этика модельдерінде жоқ екенін қамқорлық этикасының жақтаушылары айтады. Осы құндылықтардың бірі – қамқорлық пен қарым-қатынасты логика мен ақыл-ойдан жоғары қою. Қамқорлық этикасында ақыл мен логика табиғи қамқорлыққа, яғни ынтадан туындаған қамқорлыққа бағынады. Бұл міндеттемелік этикаға қайшы келеді, онда ынтамен жасалған әрекеттер этикалық емес саналады. Вирджиния Хелд қамқорлық этикасы мен ізгілік этикасының ұқсастығын атап көрсетті, бірақ оны Гүм мен сияқты британдық моралистердің ізгілік этикасынан ажыратып көрсетті, себебі адамдар тәуелсіз тұлғалар емес, негізінен қарым-қатынастағы жандар ретінде қарастырылады. Басқа философтар да қамқорлық этикасы мен ізгілік этикасының арақатынасы туралы пікір білдірді, олардың қаншалықты тығыз байланысты екендігі туралы сұраққа қатысты түрлі ұстанымдарды қабылдады. Джейсон Джозефсон Сторм қамқорлық этикасы мен дәстүрлі буддалық ізгілік этикасы арасындағы жақын параллельдерді, әсіресе Шантидева және басқалардың мейірімділікті басымдыққа қоюын дәлелдеді. Бұрын басқа ғалымдар да қамқорлық этикасын буддалық этикамен байланыстырған болатын.
Care ethics is different from other ethical models, such as consequentialist theories (e. g. utilitarianism) and deontological theories (e. g. Kantian ethics), in that it seeks to incorporate traditionally feminine virtues and values which, proponents of care ethics contend, are absent in traditional models of ethics. One of these values is the placement of caring and relationship over logic and reason. In care ethics, reason and logic are subservient to natural care, that is, care that is done out of inclination. This is in contrast to deontology, where actions taken out of inclination are unethical. Virginia Held has noted the similarities between care ethics and virtue ethics but distinguished it from the virtue ethics of British moralists such as Hume in that people are seen as fundamentally relational rather than independent individuals. Other philosophers have argued about the relation between care ethics and virtue ethics, taking various positions on the question of how closely the two are related. Jason Josephson Storm argued for close parallels between the ethics of care and traditional Buddhist virtue ethics, especially the prioritization of compassion by Śāntideva and others. Other scholars had also previously connected ethics of care with Buddhist ethics.
Феминисттік этика ретінде қамқорлық этикасы
Кейбір феминистер күтімге негізделген этиканы дәстүрлі гендерлік стереотиптерді күшейтеді деп сынаса, ал басқалары осы парадигманың кейбір бөліктерін күтімге бағытталған феминизмнің теориялық тұжырымдамасымен қабылдады. Күтімге бағытталған феминизм, сондай-ақ гендерлік феминизм деп аталатын, феминистік ойдың бір саласы болып табылады және негізінен Кэрол Гиллиган мен Нел Ноддингс әзірлеген күтім этикасымен негізделген. Ноддингстің күтімге бағытталған феминизмі күтім этикасына негізделген қарым-қатынастық этиканы практикалық қолдануды қажет етеді. Күтім этикасы аналық этикаға бағытталған феминистік теорияның негізі болып табылады. Бұл теориялар күтімді этикалық маңызды мәселе ретінде мойындайды. Қоғамның күтім жұмысын қалай қалыптастыратынына сын көзбен қараған Сара Руддик, Вирджиния Хелд және Ева Федер Киттей күтімді мемлекеттік және жеке салаларда жүзеге асыру қажеттігін және күтім берушілерді бағалау қажеттігін ұсынады. Бұл ұсынылған парадигмалық өзгеріс этикада күтім этикасы ерлер мен әйелдердің әлеуметтік жауапкершілігі болуы керек деген көзқарасты қолдайды. Джоан Тронто "күтім этикасының" анықтамасы моральдық теориядағы орталық рөлінің болмауына байланысты екіұшты екенін айтады. Ол моральдық философия адамгершілікпен айналысатынын ескерсек, күтім осы философияның осы түрінде маңызды рөл атқаратынын мәлімдейді.
While some feminists have criticized care based ethics for reinforcing traditional gender stereotypes, others have embraced parts of the paradigm under the theoretical concept of care focused feminism. Care focused feminism, alternatively called gender feminism, is a branch of feminist thought informed primarily by the ethics of care as developed by Carol Gilligan and Nel Noddings. Noddings' care focused feminism requires practical application of relational ethics, predicated on an ethic of care. Ethics of care is a basis for care focused feminist theorizing on maternal ethics. These theories recognize caring as an ethically relevant issue. Critical of how society engenders caring labor, theorists Sara Ruddick, Virginia Held, and Eva Feder Kittay suggest caring should be performed and care givers valued in both public and private spheres. This proposed paradigm shift in ethics encourages the view that an ethic of caring be the social responsibility of both men and women. Joan Tronto argues that the definition of "ethic of care" is ambiguous due in part to it not playing a central role in moral theory. She argues that considering moral philosophy is engaged with human goodness, then care would appear to assume a significant role in this type of philosophy.</li></ol>
Саясатта
Көбінесе күтім этикасы отбасы мен дос айналымында ғана қолданылатыны айтылады, бірақ Руддик, Мэннинг, Хелд және Тронто сияқты көптеген феминистік теоретиктер осы пікірге қарсы тұрады.
It is often suggested that the ethics of care is only applicable within families and groups of friends, but many feminist theorists have argued against this suggestion, including Ruddick, Manning, Held, and Tronto.
Сын
Мейірбикелік салада Питер Оллмарк, Хельга Кухсе және Джон Пейли күтім этикасын сынаған. Күтім этикасы жеке тұлғаны әкесілікке ұқсас қарым-қатынастан қорғамағаны үшін сыналды, күтім көрсететін адамдардың өз қажеттіліктерін күтім алатын адамдардың қажеттіліктерімен шатастыру қаупі бар екені айтылды. Жеке адамдар өздерінің қажеттіліктерін, қамқорлық жасайтын адамдардың қажеттіліктерінен ажырата білу қабілетін дамытуы керек, ал Руддик күтім алатын адамдардың "денеге біткен ерік-жігерін" құрметтеу қажеттігін дәлелдейді.
In the field of nursing, the ethics of care has been criticized by Peter Allmark, Helga Kuhse, and John Paley. Care ethics has been criticised for failing to protect the individual from paternalism, noting there is a risk of caregivers mistaking their needs for those of the people they care for. Individuals may need to cultivate the ability to distinguish their own needs from those that they care for, with Ruddick arguing for a need to respect the "embodied willfulness" of those who are cared for.