Кіріспе

Нидерланд дирижері Жозеф "Жос" Клебер (2 маусым 1916, Маастрихт – 21 мамыр 1999, Хилверсум) – голландиялық тромбонист, скрипкашы, дирижер, композитор, аранжировщик және продюсер. Ол көптеген аранжировкалар жасады (әсіресе 1958 жылғы «Heel de wereld» әні, Голландияның «Евровидение» ән байқауына қатысқан туындысы) және Голландия радиосының оркестрлерінің бірі – «De Zaaiers» тобын, сондай-ақ 1962 жылы Оңтүстік Африкаға кеткенге дейін «Phonogram» лейблінде көптеген жазбаларды дирижерлік етті. Дегенмен, ол Индонезияның ұлттық әнұраны «Индонезия Рая» әнін оркестрлеуімен көбірек танымал.

Бала және оқушы

Клебер Маастрихт қаласында дүниеге келді, Рим-католик отбасының сегіз баласының ең кішісі болды. Оның әкесі, Герардус Йозефус Клебер, қалалық базиликаның органшысы және хор жетекшісі, оған алғашқы музыка сабақтарын берді. Орта мектепті бітірген соң Маастрихт музыка академиясына түсіп, скрипка мен фортепианоны оқыды. Он бес жасында Маастрихт қалалық оркестрінде виола тартып, кейін джаз және Дюк Эллингтонның музыкасына қызығушылық танытты. Сондықтан ол Льеж корольдік консерваториясында саксофон мен кларнетті оқуға қадам басты. Алайда, оған тромбонмен айналысуға кеңес берді, себебі оның еріндері осы аспапқа өте қолайлы деп есептеді.

Тромбоншы

Клебер әскери міндетті қызметін ерте аяқтады, соның арқасында Пол Годвиннің джаз оркестріне қосыла алды. 1936 жылы Годвинмен бірге өнер көрсетіп жүргенде, ол Цюрихтің Тонхалле оркестрімен ойнауға шақырылды, және 1939 жылға дейін сол оркестрде болды, Екінші дүниежүзілік соғыс қаупі күшейгенге дейін. Ол Нидерландыға қайтып оралып, Макс Тактың басшылығымен Амстердамдағы Тушинский театрында скрипка мен тромбонмен ойнай бастады.

Бірінші неке

1939 жылдың 8 ақпанында ол Элиза Магделейнсқа (1917–2007) үйленді, олардан Ивонн Шарлотта Клебер деген қызы дүниеге келді. Кейіннен олар 1951 жылдың 25 қыркүйегінде ажырасты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Клебер Голландияның AVRO қоғамдық телеарнасымен байланысқа түсті және 1940 жылы Эльзард Кульман басқаратын олардың оркестріне тромбонист ретінде қосылды. Бір жыл өткен соң, бұл оркестр нацистер ұйымдастырған Nederlandsche Omroep-тың Groot Amusementsorkest құрамына енді, ал 1942 жылы Nederlandsche Kultuurkamer-ге міндетті түрде мүше болғандықтан Royal Concertgebouw Orchestra-да тромбонист болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол Музиеклицеум қоғамының консерваториясында дирижерлік өнер, гармония және контрапункт пәндерін оқуын жалғастырды, сонымен қатар Кеес ван Баареннен сабақ алды. 1945 жылдың мамыр айында Тео Уден Масманмен болған кездесуден кейін Клебер Масманның би оркестрі De Ramblers-ке тромбонист ретінде қосылды. Ол 1945 жылға дейін De Ramblers оркестрімен бірге ойнады, содан кейін дирижер Дольф ван дер Линденнің шақыруымен жаңа Metropole Orkest-тің тромбонисті және аранжировщигі болды. Ол 1948 жылға дейін оркестр құрамында болды, ван дер Линденмен бірнеше студиялық жазбалар жасады, сонымен қатар он екі музыканттан тұратын өзінің Selecta ансамблін басқарды.

Кондуктор

1948 жылы Клебер Нидерландты қысып, Нидерландтық Оңтүстік Азиядағы Батавия радиосында жұмыс істеді, сонда ол Cosmopolitain Orkest оркестрін құрды. Оның әйелі мен қызы кейін оның ізінен келді, бірақ ақырында 1951 жылдың 25 қыркүйегінде олар ажырасты. Үш айдан кейін, 1951 жылдың 12 желтоқсанында, ол Джакартада кабаретиер Йоханна Диркье де Брюйнге (1923 жылы туған) үйленді. Осы некеден оның екінші қызы Кариан дүниеге келді. Клебер Нидерландқа оралып, АВРО театр оркестрінің басшылығын Жерард ван Кревелленмен бөлісті. 1952 жылы ол AVRO үшін De Zaaiers поп-оркестрін құрды, ол бір жылдан кейін қосымша скрипкашылармен жаңадан құрылған Cosmopolitain Orkest оркестріне айналды. 1957 жылы оның оркестрі Венецияда "Алтын гондола" сыйлығын жеңіп алды. Ол өзінің оркестрі үшін ғана емес, сонымен қатар Metropole Orkest және Promenade Orkest оркестрлері үшін де аранжировка жасады. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Клебер Конни Стюарт, Корри Броккен, Мике Телькамп, Жюль де Корте және Вилли Альберти сияқты әртістермен бірге жазулар жасап, Phonogram компаниясының штаттағы дирижері болып жұмыс істеді. 1962-1964 жылдары Клебер Оңтүстік Африкада тұрып, Йоханнесбургте жаңа оркестр құруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Оңтүстік Африкада болғанда Клебер Оңтүстік Африкалық пианист және композитор Чарльз Сегалдың шығармаларын қамтитын "Charls Segal's Compositions" атты үнтаспасын жазды. Клебер 1966 жылға дейін De Zaaiers және Cosmopoitain Orkest оркестрлерін басқарды, содан кейін AVRO шығындарды қысқарту кезеңінде оларды таратып жіберді.

Өндіруші

Оркестрлері тарағаннан кейін де Клебер жаңа музыкалық таланттарды дамытуға қажетті маман болып танылды. Ол AVRO телеарнасында екі жыл музыкалық кеңесші болып жұмыс істеді, ал 1968 жылдан 1981 жылы зейнетке шыққанға дейін "Жас адамдар концерт сахнасына қарай" бағдарламасын жасады.

Индонезияның оркестрлеуі

1950 жылы Джусуф Ронодипуро (кейін Индонезия Республикасы радиосы студиясының меңгерушісі) Клеберден Индонезия Рая әнін оркестр үшін жазуды сұрады. Осыдан кейін Клебер гимннің тарихын және оның мақсатындағы әсерін алдын ала зерттеді де, Индонезия Раяда Марсель әнінің әсерін сезді деген қорытындыға келді. Клебердің алғашқы аранжировкасы 1951 жылдың басында Орталық Джакартадағы RRI студиясында жазылды, онда Клебердің оркестрі мен RRI-дың тағы екі оркестрі қатысты. Оркестрлеуге алғашқы реакция жылы болды, Клебер Ронодипуромен бірге жазбаны президент Сукарноға ұсынды. Бірақ, оны тыңдағаннан кейін Сукарно аранжировка тым әсемделіп кеткенін айтты. Сукарно Индонезия Раяның Голландияның ұлттық әнұраны Вильгельм сияқты ұлы сәнмен орындалуын қалады. Вильгельм баяу темпте (ларго) орындалса, Индонезия Раяның марш темпінде (Tempo di marcia) болуы тиіс еді, бұл Клебердің президентпен оркестрлеу мәселесінде келіспеушілікке ұшырауына себеп болды. Ол екінші аранжировканы жасауға кірісті, ал темп Maestoso con bravura ("ұлы сәнмен және батылдықпен") деп өзгертілді. Сукарно екінші аранжировканы көбірек ұнатып, бірақ әнұранда сұлулықты, нәзіктікті және әуезділікті білдіретін бөлім болуы керек деп ойлады. Үшінші аранжировкада Клебер хорға дейінгі шумақтарды өзгертіп, скрипкалар бөлімін қолданды, ал хордың өзі доп, цимбал және мыс құбырлы аспаптармен сүйемелдеді. Сукарно бұл аранжировканы өте жақсы деп санап, мақұлдады.