Кіріспе

Lair — Factor 5 компаниясы жасаған және Sony Computer Entertainment баспасынан шыққан оқиғалық-әрекеттік видео ойын. Ол 2007 жылдың тамызында Солтүстік Америкада PlayStation 3 платформасы үшін шығарылды. Lair әлемінде қауіпті жанартаулар көп, олар әлемнің табиғи ресурстарын және ауасын жойды. Бұл жергілікті халықты екі соғысатын елге: кедей Мокай және бай Асилияға бөлуге әкелді. Оқиға Асилияның Аспан сақшысы Роун Партридждің басынан өтеді, ол ақырында Мокайға көмектесуге келеді. Ойынның көп бөлігі әуедегі шайқастардан тұрады, ал кейбір шайқастар жерде өтеді, онда ойыншы драконды қондырып, әскерлермен және басқа да құрлықтағы жаратылыстармен күреседі. Сондай-ақ, жаулар моральдық жағдайы нашарлаған жағдайда кері шегінетін моральдық жүйе де бар. Lair — PlayStation Portable арқылы Интернеттен ойнауға мүмкіндік беретін Remote Play функциясы арқылы толық ойналатын алғашқы PlayStation 3 ойыны. Ойын шығар алдында Жапонияны қоспағанда Азия елдері үшін ағылшын тілінде демо-нұсқасы шығарылды. Ойынның саундтрегін Джон Дебни жазған. Lair шығарылғаннан кейін аралас пікірлер алды, сыншылар ойынның графикасын және көркемдік стилін жоғары бағалады, бірақ басқару жүйесін сынға алды. Sony сыншыларға ойынды дұрыс бағалауға үйрету үшін нұсқаулық шығарды. Кейін ойынға аналогтік джойстиктер мен DualShock 3 контроллеріне қолдау қосылды. Бұл Factor 5 компаниясының 2009 жылдың мамырында жабылуына дейін жасаған соңғы ойыны болды.

Ойын процесі

Ойыншы Рохн Партридж атты айдаһарға мініп жүретін салт аттының рөлін ойнайды. Рохнға белгілі бір аймақты қорғау, белгілі бір нысандарды жою, жауларды немесе жандарды жою және басқа да миссиялық тапсырмалар беріледі. Әр деңгейден кейін ойыншы алтын, күміс немесе қола медальдарды алады, бұл деңгейдегі өнімділікке байланысты. Платиналық медаль да бар, бірақ қалған үш медальдан айырмашылығы, оның талаптары жасырын. Медальдар комболарды ашуға және кадрдан тыс видеоларды қарауға көмектеседі. Ойынның көп бөлігі әуедегі шайқастардан тұрады, ал кейбіреулері жердегі шайқастар болып өтеді, онда айдаһардан түсіп, әскерлермен және басқа да құрлықтағы жандармен күресесіз. Кейбір локацияларда ойын жаудың моральдық көрсеткішіне байланысты жүйеге ие; жаудың моральдық көрсеткіші төмен болған сайын, ол аз күш көрсетеді және шайқастан қашуы мүмкін. Ойын PlayStation 3 Sixaxis қозғалыс сенсорлық басқаруларына көп көңіл бөледі. Ойыншы басқару құралын еңкейту арқылы айдаһарды басқарады, ал қосымша қимылдар да қозғалыс сезімталдығы арқылы орындалады. Мысалы, қарсыластың айдаһарының ұшу биіктігіне сәйкес басқару құралын еңкейту арқылы айдаһармен шайқасуға болады, содан кейін басқару құралын солға немесе оңға қарай итеру арқылы айдаһарды жанына қарай құлатып, шайқастан шығаруға болады.

Сюжет

"Лаир" оқиғасы көптеген жаңадан пайда болған жанартаулардың қауіп төндірген әлемде өтеді, бұл жердің көп бөлігін қиратып, ауаны ластайды. Осының салдарынан, жергілікті халық әлемді екі патшалыққа бөлді: құрғақ және ресурстары таусылған Мокай және көрінетін асыл Асилия, олар соңғы гүлденген, жасыл аймақтардың бірінде өмір сүреді. Асилиялықтардың жерін бағындыруға ұмтылған Мокайлар, Асилияға арттан шабуыл жасайды. Асилияның рухани басшысы, Дивинер, Мокайларды құдайға қарсы келетін, жабайылар мен сенімсіздер деп уағыздайды, бірақ шындығында Мокайлар – жағдайға бейімделген, аман қалу үшін күресіп жатқан халық, олардың шабуылдары астық қоймаларына бағытталған, аштықтан құтылуға тырысқандықтан туындады. Ойынның басты кейіпкері – Рохн, Бёрнерлердің (аждаһа шабандоздары) бірі, Sky Guards (әуе күштерінің әскери бөлімі) қатарындағы сарбаз. Бастапқыда Рохн Асилиялықтардың Мокайларға деген жеккөрушілігін қабылдайды, бірақ оқиға барысында оларға көбірек симпатиямен қарастыра бастайды. Мокайдың басшысы, генерал Атта Кай, екі халықтың амандығын қамтамасыз ету үшін Асилияның күзетшілерімен (Асилияда билік жүргізетін үш тұлға) бейбіт келісімге келуге тырысады. Бірақ Асилияның Sky Guards-тарының бірі, Лоден, Атта Кайды және Sky Guards капитаны Таланды өлтіріп, екі халық арасындағы соғысты ұзартады, сонымен қатар Атта Кайдың Қанды аждаһасын тартып алады. Атта Кай мен капитан Таланның өліміне куә болған Рохн, Асилияның Мокайларға деген көзқарасы туралы ойлана бастайды және Лоденнен Атта Кайдың аждаһасын босатады, бұл оны Лоденнің, енді Sky Guards капитанының күдігіне түсіреді. Лоден Мокай қаласына қарсы кең ауқымды әуе шабуылын ұйымдастырады, қаланы бомбалайды және қару-жарақ қоймасы деп ойлаған жерге шабуыл жасайды, бірақ шындығында ол әйелдер мен балалардың паналаған ғибадатханасы болып шығады. Рохн құрбандарды көргенде қатты қайғыға батып, Лоденге қарсы шығады, ол Рохнды Асилияның жауы деп жариялап, Рохн мен оның жазық аждаһасына салған жаралардың салдарынан өлімге жуық жағдайға түсіреді. Рохнның аждаһасы оның өмірін сақтап қалу үшін оны Мокай аймағындағы шөлге апарып тастайды, бірақ Лоден салған жарадан кейін өледі. Біраз уақыттан кейін Рохн Атта Кайдың Қанды аждаһасымен қайта қосылады, ол Рохнды жаңа шабандоз ретінде қабылдайды. Шөлде су іздеп жүргенде Рохн мен аждаһа Мокайлардың ақсақалы Рен Кайға шабуыл жасап жатқан жәндік-қоңызға тап болады және оны өлтіреді. Рен, Мокайлардың бір бөлігі бомбалаудан аман қалғанын және шөлде жасырынып жүргенін айтады, ал Рохн оларды Асилиялықтардың шабуылдарынан қорғауға көмектеседі. Рен, Мокай халқына жаңа басшы керек екенін білген соң, Рохннан генерал Атта Кайдың ұлы Коба Кайды Асилияда тұтқындап отырғаннан құтқаруды сұрайды. Рохн мен Коба Кай Мокайларды одан әрі шабуылдардан қорғайды және Асилиялық кемелерден шағын флотты иеленеді. Мокайлар Асилияға шабуыл жасайды және Мокай қаласын қайтарып алады. Шабуылдан кейін Асилиялық Бёрнерлердің тобы келіп, Мокайларға бағынады. Олардың арасында Рохнның жақын досы Джевин де бар, ол Рохнға қалған екі күзетшінің Дивинердің қолынан өлгенін және Sky Guards-тардың бір бөлігі Дивинердің билігінен бас тартып, Maelstrom (Асилиялық түрме, өлшемдік бұрылыс ішінде орналасқан) түрмесіне қамалғанын хабарлайды. Күштерді күшейту қажеттігін білген Рохн мен Коба Кай Maelstrom-ға шабуыл жасап, онда тұтқындалған Бёрнерлерді босатады. Құтқару операциясы кезінде Рохн Лоденмен шайқасады, ол бұқа аждаһары деп аталатын горилла сияқты қуатты аждаһаға мінген. Лоден қашып бара жатқан тұтқындарды өлтіруге тырысады, бірақ Рохн араласып, Лоденді өлтіретін болады және тұтқындарды құтқаруға жетеді. Мокай мен бас тартқан Бёрнерлердің біріккен күштері Асилияға қарай беттейді, Дивинердің күштерімен шайқасады, жанартаулардың атқылауын болдырмайды және Дивинерді өлтіреді. Шабуыл кезінде Коба Кайды Дивинердің күштері атып түсіреді. Шабуылдан кейін Рохн оны табады, ал Коба Кай Асилиядағы күн батудың қаншалықты әдемі екенін айтады. Рохн Асилиялықтар мен Мокайлар бірлесіп салар жаңа әлем ешқашан бұрынғыдай болмайтынын айтады, ал Коба Кай өлер алдында "Солай болсын" деп жауап береді. Рохн Атта Кайдың Қанды аждаһасына Коба Кайдың денесін үйге алып кетуге рұқсат береді, содан кейін Рен Рохнға жақындап, оның халқы оны күтіп отырғанын айтады.

Даму

Lair – бұл PlayStation 3 платформасы үшін жасалған тұңғыш ойын, оны Remote Play функциясы арқылы толық ойнауға болады. Бұл мүмкіндік PlayStation Portable құрылғысы арқылы интернет желісіне қосылып, ойынды ойнауға мүмкіндік береді. Дегенмен, қозғалыс сенсорлары PSP-де болмағандықтан, ойынды толыққанды ойнау мүмкін емес. Сондай-ақ, құрылғыда L2 және R2 батырмалары мен оң жақ аналогтық таяқшасы жоқ, ал олар кейбір деңгейлерді өту үшін қажет. Алғашқыда бұл ойын Wii платформасы үшін жасалған технологиялық демонстрация болды. 2008 жылдың 15 сәуірінде PlayStation Network желісінде жаңарту шықты, ол аналогтық таяқшаны қолдау, қосымша ойналатын айдаһарлар және DualShock 3 контроллері үшін дірілдеу әсерін қосты. Қазір ойында 180 градусқа бұрылу және "Dash forward" сияқты әрекеттерді орындау үшін бағыттық түймелер қолданылады. 2008 жылдың сәуірінде Lair ойынының ағылшын тіліндегі демо нұсқасы Жапонияны қоспағанда, тек Азия нарықтарында қолжетімді болды. Lair сынақ нұсқасына ойынды жаңарту кіргенімен, ол Remote Play функциясымен үйлесімді емес. Көп жылдар өткен соң, ойынды жасаушылар даму процесінің қиындыққа толы болғанын мойындады.

Саундтрек

Джон Дебни «Лейр» ойынына саундтрек жазу үшін шақырылды, ал Кевин Каска қосымша музыканы жазды. Дебнидің эпикалық музыка жазу тәжірибесі бар, бірақ «Лейр» – оның бейне ойыны үшін жазған алғашқы саундтрегі. Музыка Лондонның Эбби-роуд студиясында 90 музыканттан тұратын оркестрмен орындалды. «Лейр» саундтрегі сыншылардың жоғары бағасын алды, оны кейбіреулер «видео ойындарының ең күшті саундтректерінің бірі» деп атады. Tracksounds сайты саундтрекке 10/10 баға берді, бұл мүмкін болатын ең жоғары баға. ScoreNotes.com сайты да саундтректі қарап шығып, толық бағасын берді. Бірнеше сыншылар оның тректерін Джон Уильямстың «Жұлдызды соғыстар: І эпизод – Фантомдық қатер» фильміндегі кейбір шығармаларымен салыстырды. Дебни Майкл Джаккиноның «Medal of Honor» ойынындағы жұмысын көргеннен кейін бейне ойынына музыка жазуға қызығушылық танытқандығын айтты. Саундтрек 2014 жылдың 8 сәуірінде La La Land Records компаниясынан 2 дискілік лимиттік жинақ ретінде шығарылды.

Қабылдау

Даму кезінде Lair графикалық бейнелеуі және Factor 5 әзірлеушісінің танымалдылығына байланысты көп назар аударды. Бірақ, шыққаннан кейін сыншылар мен коммерциялық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырады. Metacritic шолулар жинақ сайтының мәліметінше, "аралас" пікірлерге ие болды. Sony (ойынды жариялаған компания) ойын туралы жағымсыз пікірлер пайда болғаннан кейін, шолу сайттарына "Lair Reviewer's Guide" нұсқаулығын жібергені үшін видео ойын блогтарынан сындарға ұшырады. Ойынның шолу нұсқаларымен бірге фактілер парағын қоса беру – қалыпты жағдай, бірақ бұл нұсқаулық бөлек жіберілді және ойын туралы жағымсыз пікірлер сайтта жарияланғаннан кейін келді. 21 беттік буклетте суреттер, ойынның тарихы және ойынды басқару жүйесіне қатысты алты беттік нұсқаулар бар болды. Сонымен қатар, буклетте рецензенттерге "Жаңаша ойлап, жаңа тәжірибеге ашық болыңыз" деген шақыру айтылды. Аралас қабылдануға қарамастан, Джон Дебнидің керемет музыкалық шығармалары Интерактивті өнер және ғылым академиясын 11-ші жылдық Interactive Achievement Awards марапаттарында Lair ойынын "Оригиналдық музыкалық композициядағы ең үздік жетістік" номинациясына ұсынуға ықпал етті.