Кіріспе

Варшава қаласындағы, Польшадағы халыққа ашық бақ (Ogród Saski) – қаланың орталығында (Śródmieście) орналасқан 15,5 гектарлық халыққа ашық бақша. Бұл қаладағы ең көне қоғамдық саябақ. 17 ғасырдың соңында құрылған, ол 1727 жылы әлемдегі алғашқы халыққа қолжетімді саябақтардың бірі ретінде ашылды.

Тарих

Саксон бақшасы бастапқыда Варшаваның қорғаныс құрылыстарының, "Сигизмундтың қамалдарының" және 1666 жылы ықпалды аристократ Ян Анджей Морстын үшін салынған сарайдың орны болды. Ол Версаль (1791), Павловск сарайы, Петергоф сарайы және Жазғы бақша (1918), Вилла д’Эсте (1920), Кусково (1939), Стоурхед (1946), Сиссингхерст (1967), Стоу (1990), Во-ле-Виконт (1990-жылдар) және тағы да басқа әлемге әйгілі саябақтар мен бақтар ашылмас бұрын халыққа ашық саябаққа айналды. Алғашқыда барокко стиліндегі француз бағы болған ол, 19 ғасырда романтикалық ағылшын стиліндегі ландшафтық баққа айналдырылды. Варшава көтерілісі кезінде және одан кейін қиратылған, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жартылай қалпына келтірілді.

18 ғасыр

Бақ Версаль саябағынан шабыттанған формальды көріністердің барокколық кеңейтуінің көрнекті мысалы болды. Саябақ сарайдың артқы жағынан басталады, бойымен көптеген мүсіндер орналасқан ұзын аллея жатыр. Орталық даңғыл сол заманғы француз саябағындағыдай сарайға тікелей алып келеді. Саксон сарайының құрылысы аяқталғаннан кейін, айналасы да құрылысқа енгізілді. Брюль сарайы мен Көк сарай, сондай-ақ Ұлы салон деп аталатын павильон, Август II билігі тұсында Саксондық құрылымның алғашқы құрылысы кезінде салынды немесе қайта жаңартылды. Барокко стилінде гүлзарлар, гүлзарлар, шұңқырлар мен ағаштардан тұратын гүл бақшасы жасалды. Бұл бақтар симметриялық ғимараттың алдыңғы жағының орталық осін, өрнекті партерлердің, қиыршық тас жолдардың және ресми түрде отырғызылған боскеттердің қатаң симметриялық осьтік дизайнында кеңейтті. Партерлерді 1713 жылдан бастап Иоахим Генрих Шульце, ал 1735 жылдан бастап Готард Пол Торль орналастырды. Саксон сарайы. Тайлман ван Гамереннің жобасы бойынша 1661 және 1664 жылдар аралығында Ян Анджей Морстын үшін алып кешен салынды. 1669 жылы сарай қайта салынды және кеңейтілді. Негізгі қасбеті кеңейтіліп, сарайдың алькоптарына екі галереядан тұратын екі қабатты павильондар қосылды. 1713 жылы ғимаратты король Август II сатып алды, ол айналасындағы жеке меншіктерді сатып алып, ғимараттарды бұзды. Брюль сарайы, бұрынғы сарай Jerzy Ossoliński-ге тиесілі болған, 1681 және 1697 жылдар аралығында Тайлман ван Гамерен қайта тұрғызды. 1750 жылы Генрих фон Брюль сатып алып, оның өтініші бойынша Иоганн Фридрих Кнобель мен Йоахим Даниэль фон Яух 1754 және 1759 жылдар аралығында қайта жаңартты. 1748 жылы ашылды. Ол сәулетші Карл Фридрих Пёппельманн басшылығымен салынды және 1687 жылы Кристоф Байер салған Дрездендегі Кіші театрдың үлгісі бойынша жасалды. Ішкі жағы сарай суретшілерімен ауыр, сәнді барокко стилінде безендірілді. 19 қарашада 1765 жылы Опералнияда "Салтанаттылық" труппасы Мольердің пьесасының еркін бейімделуі болған "Наурыздар" комедиясының премьерасын қойды. Ауланың екі қақпасы болды. Баққа қараған қасбетінің екі жағында бағаналы галереялар орналасқан. Арқадағы бақ (Саксон бағының ажырамас бөлігі) және каскадты фонтан Карл Фридрих Пёппельманн жобалаған. Жұмыс 1668 жылы Жозеф Шимон Беллоттидің жоспары бойынша басталды. 1734 жылы шіркеу Саксон сарайындағы патша сарайының приход шіркеуіне айналды. Король өзі мен әйелі үшін пресвитеридің сол жағына (1734-35 жж.) арнайы ложа жасауды бұйырды, ал корольдік мүсінші Иоганн Георг Плерш оның ішіндегі мүсіндерді жасады. Шіркеу Варшава көтерілісі кезінде ішінара қирады, сондай-ақ Саксон осінің шекарасындағы басқа да ғимараттармен бірге, мысалы, Корольдік күзетшілердің казармалары, оңтүстік және батыстан қорғандары бар қабырға немесе Көк сарай қирады. Ол Польша және Литва елдерінің елтаңбалары бейнеленген картюшкалармен әшекейленген. Қақпа 1821 жылы бұзылды. Қабірдің үш аркасы – Саксон сарайының бағаналы галереясының жалғыз қалдығы. Мұнда ресми делегациялар гүл шоқтарын қойып, қаза тапқан сарбаздарға құрмет көрсетеді. Қабірде сағатына бір рет күзетші ауысады. Қалыптасқан плакеті бар, қабырға тәрізді ыдысқа тірелген, бұрандамен бекітілген фонтанды жас жұбайлар кездесу орны ретінде жиі пайдаланады. Ол 1855 жылы салынды. Су бұлағы – 19 ғасырдағы дизайнер Генрик Маркони жасаған бақтардың басты бөлігі және Варшаваның ең құнды қалалық символының бірі. Мармаралық күн сағаты, 1863 жылы салынған көлденең күн сағаты, саябақтың ортасындағы үлкен фонтанға жақын орналасқан. Оны маңызды физик және метеоролог Антони Сзелига Маджие (1762-1837) жасады. Саксон бағының солтүстік-батыс бөлігіндегі Су мұнарасы саздармен қоршалған әшекейлі көлдің жағасында орналасқан. Бұл классикалық су мұнарасы римдік моноптеростың пішінде Тиволидегі Веста ғибадатханасының үлгісі бойынша жасалған. Оны 1852 жылы архитектор Генрик Маркони жобалаған. Хелена Моджеска мен Пола Негри бірнеше рет сахнаға шықты. Театр 1939 жылы қыркүйекте өртке қарсы бомбаның тікелей соққысынан кейін өртенді. Ол 19 ғасырда Еуропаға жиналған экзотикалық пальмалар үшін арнайы салынды. Биік пальмалардың кеңінен жайылатын жапырақтарына арналған кеңістігі бар әсем дизайн форма мен функцияның үйлесімділігін көрсетті. Құрылыс Варшава көтерілісі мен Варшаваның жоспарлы қиратылуы кезінде қирады және ешқашан қалпына келтірілмеді. Польшаның атақты ақыны және балалар мен жастарға арналған жазушысы Мария Конопничкаға арналған ескерткіш 1965 жылы ашылды. Варшава қоршауы кезіндегі қарсыласудың жетекшісі Стефан Старзыңскийдің мүсіні 1981 жылы қосылды.