Кіріспе

Гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы магистр дәрежесінің түрі – Магистр (Magister Artium немесе Artium Magister; қысқартылған MA немесе AM) – көптеген елдерде университеттермен берілетін магистр дәрежесінің иегері. Бұл дәреже көбінесе ғылым магистрі дәрежесімен салыстырылады. Осы дәрежеге қол жеткізгендер әдетте тарих, әдебиет, тілдер, лингвистика, мемлекеттік басқару, саясаттану, коммуникация зерттеулері, құқық немесе дипломатия сияқты гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы пәндерді оқыған болады. Алайда, әртүрлі университеттердің әртүрлі талаптары бар және олар табиғи ғылымдар мен математика салаларында да осы дәреже берілуі мүмкін. Дәреже курстарды аяқтау және емтихандарды сәтті тапсыру, зерттеу жұмыстарын жүргізу немесе осы екеуінің үйлесімі арқылы беріледі. Магистр дәрежесінің тамыры Париж университетінің оқыту лицензиясы – Licentia docendi-ге дейін жетеді, ол өз салаларындағы білікті оқытушыларды дайындау мақсатында құрылған.

Чехия және Словакия

Еуропалық Одақтың барлық мүше елдері сияқты, Чехия мен Словакия да Болонья процесін ұстанады. Чехия мен Словакия екеуі де екі түрлі магистр дәрежесін тағайындайды; екеуі де атының алдына Mgr. немесе Ing. атағын қосады. Болонья процесіне сәйкес реформаларға дейін магистр дәрежесін бес жыл үздіксіз оқығаннан кейін ғана алуға болар еді. Жаңа жүйе бойынша бұл екі жылға дейін қысқартылды, бірақ бұрын аяқталған үш жылдық бакалавр бағдарламасы (Bc. атағы) қажет. Дәреже алу үшін дипломдық жұмыс жазу (магистрлік және бакалаврлық бағдарламалар бойынша) және қорытынды емтихандардан өту қажет. Көбінесе қорытынды емтихандар оқу бағдарламасының негізгі пәндерін қамтиды, яғни студент оқыған екі немесе үш жылдық оқу кезеңіндегі пәндер бойынша білімін дәлелдеуі керек. Емтихандарға академиялық кеңес алдында дипломдық жұмысты қорғау да кіреді. Ing. (Инженер) дәрежесі көбінесе табиғат ғылымдары немесе математикаға баса назар аударатын оқу бағдарламаларында алынған магистрлік дәрежелерге беріледі, ал Mgr. (Магистр) әдетте әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдардағы магистрлік білім үшін тағайындалады, ал MgA. (Көркем өнер магистрі) – өнер саласындағы білім үшін беріледі.

Германия

Германияда өнер магистрі дәрежесі латын тілінде Magister Artium деп аталды. Әдетте бес жыл оқуды талап ететін бұл дәреже Киелі Рим империясында және оның мұрагерлерінде, соның ішінде Германия империясы мен Германия Федеративтік Республикасында болды, бірақ бұрынғы Шығыс Германияда емес, онда барлық білім беру бағдарламалары Diplom дәрежесіне әкелді. Дәстүрлі Magister Artium дәрежелері әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдардың көпшілігіне (халықаралық бизнес, еуропалық зерттеулер және экономиканы қоса алғанда) беріледі, бірақ музыка және театр сияқты көркем және сахналық өнерлерге жатпайды. Magister Artium иегері екі мамандық бойынша немесе бір мамандық және екі қосымша мамандық бойынша білім алған. Германиядағы аспирантуралық Магистр өнері және Магистр ғылымдары дәрежелері 2001 жылы енгізілді. Сондықтан, жаңа Master of Arts және ескі Magister Artium дәрежелері 2010 жылдан бері бірге қолданылып келеді; Magister Artium дәрежесі кейбір университеттерде 2020 жылға дейін беріліп келді. Жаңа бакалавр және магистр дәрежелерін алу үшін де бес жыл оқу қажет, осы себепті жаңа магистр және ескі Magister Artium дәрежелері теңдес деп есептеледі.

Нидерланды

Нидерландыда 2002 жылы магистр және ғылым магистрі дәрежелері енгізілді. Осыған дейін доктор дәрежесіне (немесе техникалық пәндер бойынша инженерлік дәрежеге) алып келетін бір ғана бағдарлама қолданыста болды, ол бакалавр және магистр бағдарламаларының жалпы оқу жүктемесімен тең болатын. Бұрын докторлық бағдарламаны бастағандар оны аяқтағаннан кейін доктор дәрежесін алып, есімдерінің алдына "Doctorandus" атағын қоюға болады, ол 'drs.' деп қысқартылады; ал инженерлік сала бойынша 'ir.' деп қысқартылады. Немесе жаңа стандартқа сәйкес, есімдерінен кейін 'MA' немесе 'MSc' деген постфикс ретінде магистр дәрежесін алуға болады. Магистр дәрежесін алуға бір немесе екі жыл уақыт қажет.

Польша

Магистрдің поляк тіліндегі баламасы – "magister" (оның аббревиатурасы "mgr" адамның атынан бұрын тұрады, мысалы, доктор атағы сияқты). Техникалық университеттерде студенттер үш жылдан кейін "inżynier" (инженер) атағын алады, содан соң тағы екі жыл оқып, бітіргеннен кейін "magister" атағын алады. Мұндай адамдар "mgr inż" атауларын пайдаланады. 1990 жылдары әдетте бес жылға созылатын магистрлік бағдарламалардың орнына жеке үш жылдық бакалавр және екі жылдық магистрлік бағдарламалар енгізілді. Бұл дәреже көркем өнер (бейнелеу өнері, әдебиет, шетел тілдері, кино, театр және т.б.), табиғат ғылымдары, математика, информатика және экономика салаларында беріледі. Ғылыми жұмыстың аяқталуы міндетті. Польшадағы барлық магистрлік дәрежелер докторлық бағдарламаға қабілетті.

Солтүстік елдер

Финляндияда, Данияда және Норвегияда магистр дәрежесі – бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін екі жыл оқығаннан кейін берілетін, оқыту мен ғылыми зерттеудің үйлесімді дәрежесі. Студент ғылыми жұмыс (диссертация) жазуы міндетті. Финляндияда бұл магистр дәрежесі фин тілінде «философиялық магистр» (filosofian maisteri), ал швед тілінде «философия магистрі» (filosofie magister) деп аталады және ол FM немесе «fil. mag.» деп қысқартылады. Швецияда бакалавр (kandidat) мен магистр (magister) арасында бір жылдық оқуды және бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін ғылыми жұмыс (диссертация) қорғауды талап ететін аралық дәреже бар. Бұл төртінші жыл әдетте магистратура бағдарламасының бірінші жартысын құрайды. Әйтпесе, мамандық бойынша магистр дәрежесін алу үшін бесінші жыл оқу және магистрлік диссертация қорғау қажет болуы мүмкін.

Университеттердің көпшілігі

Оксфорд, Кембридж және Дублин Тринити колледжінен (төменде қараңыз) басқа жағдайларда, MA әдетте лекциялар, емтихан және тәуелсіз зерттеулерге негізделген диссертацияны қамтитын "оқытылатын" аспирантура дәрежесі болып табылады. Оқытылатын магистрлік бағдарламалар бір немесе екі жылдық толық уақытты оқуды қамтиды. Көптеген бағдарламаларды жартылай уақытпен де оқуға болады. Бұған дейін, бакалавриат және аспирантура магистрлік дәрежелері ешқандай баға немесе сыныпсыз (құрметті дипломның сыныбы сияқты) берілетін. Алайда, қазіргі уақытта магистрлік дәрежелер әдетте "сәтсіз", "өтті", "көрсеткішімен өтті" немесе "көзге түсетін өтім" санаттарына бөлінеді. Ұлыбританиядағы осы білім беру жүйесі Үндістан және көптеген Ұлттар Достастығы елдерінде қолданылады. Заң магистрі (LLM) – заң саласында оқытылатын стандартты дәреже, бірақ кейбір курстар Оксфордта MA, MLitt, Магистрлік зерттеулер (MSt) және Азаматтық құқық бакалавры (BCL) дәрежелеріне әкелуі мүмкін. Бұл дәрежелердің барлығы бір-бірін алмастырады және осылайша, олар шамамен тең дәрежеде саналады.

Шотландия

Шотландияның ежелгі университеттерінде өнер магистрі дәрежесі университеттерде төрт жылдық бакалавриат деңгейі ретінде тағайындалады, қараңыз Магистр (Шотландия). Өнер магистрі дәрежесі – өнер, гуманитарлық ғылымдар, теология және әлеуметтік ғылымдар салаларындағы алғашқы берілетін дәреже. Дегенмен, Шотландияның кейбір университеттері өнер, гуманитарлық ғылымдар, дінтану және әлеуметтік ғылымдар студенттеріне "Сөз магистрі" (MLitt) дәрежесін тағайындайды.

Оксфорд, Кембридж, Дублин (конференция)

Оксфорд, Кембридж және Дублин университеттерінде магистр дәрежесі белгілі бір жылдар өткен соң, қосымша емтихансыз, бакалавр дәрежесін бітірген және университет мүшесі немесе түлек ретінде қажетті жылдар толыққан адамдарға беріледі. Бұл Англияда тек Оксфорд университетінде бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін төрт жылда, ал Кембридж университетінде – оқудың бірінші семестрінен кейін алты жылда ғана болады. Дублин университетінде де осылай. Сондықтан университеттердің аббревиатурасы (Оксон, Кантаб немесе Дубл) әдетте "MA" әріптерінен кейін, жоғары дәрежелерге сәйкес жақшада көрсетіледі, мысалы, "Джон Смит, MA (Кантаб), PhD (Лондон)", негізінен (жүйені білетіндерге) бұл номинативті және емтихансыз берілетін дәреже екенін нақтылай түсу үшін. MLitt – Кембридж университетіндегі ғылыми-зерттеу дәрежесі, ал философия магистрі (MPhil) осы университетте бірегей зерттеу жұмысын қамтитын стандартты бір жылдық оқу бағдарламасы болып саналады, бұл басқа оқу орындарында MPhil дәрежесі зерттеу жұмысына арналған дәреже ретінде қолданылуынан өзгеше.

Аң-таңдық

2000 жылы университеттерді бақылайтын Жоғары білім беру сапасын қамтамасыз ету агенттігі жүргізген зерттеулер жұмыс берушілердің үштен екісінің Оксфорд пен Кембридж магистрінің ешқандай аспирантуралық жетістікті білдірмейтінін білмейтінін көрсетті. 2011 жылдың ақпан айында Парламент депутаты Крис Лесли «магистр дәрежелері (ең төменгі талаптар) туралы» жеке мүшелік заң жобасын Парламентте ұсынды, мақсаты – «кейбір оқу және бағалау стандарттары орындалмаса университеттерге магистр дәрежесін беруге тыйым салу». Заң жобасын қолдаушылар бұл әрекетті «тарихи қателік» деп сипаттап, «ешқандай еңбекті талап етпеген біліктіліктерді» тоқтату қажеттігін айтты, осылайша оқытылатын магистр дәрежесінің академиялық беделін сақтауға болады. Бұдан әрі, олар бұл атақтың Оксбридж түлектеріне жұмыс нарығында бәсекелестікке қабілетсіз артықшылық беретінін ескертті. 2011 жылдың 21 қазанында заң жобасы екінші оқылымда талқыланды, бірақ парламент сессиясы аяқталар алдында толық қаралу жолынан өте алмады, нәтижесінде ол қабылданбады.

Оксфорд, Кембридж (жеңімпаз)

Оксфорд пен Кембриджде алуға болатын бірнеше түрлі магистрлік дәрежелер бар. Ең көп таралғаны – философия магистрі (MPhil), ол екі жылдық ғылыми-зерттеу дәрежесі. Магистр ғылымы (MSc) немесе магистрлік білім (MSt) алуға дайындық бір жыл ғана уақыт алады, екі бағдарламада да көбінесе зерттеу жұмыстарымен қатар курстық жұмыстар орындалады. Магистр әдебиеті (MLitt) – таза ғылыми зерттеу магистрлік дәрежесін бітірген адамға беріледі. Кембридждегі LLM-мен салыстырғанда, Оксфорд студенттің құқықтық жүйесіне байланысты екі түрлі заң магистрлік дәрежесін ұсынады. Азаматтық құқық бакалавры (BCL) дәрежесі ортақ құқық жүйесінде білім алғандарға арналған, ал жақында пайда болған Magister Juris азаматтық құқық жүйесінде білім алғандарға арналған. Соңғы кезде Оксфорд пен Кембридж бизнес-әкімшілік магистрі дәрежесін де ұсынады. Магистрлік дәрежелер көбінесе жіктемеленбей ұсынылады, бірақ үздік бес пайызы ерекше аталымға ие болуы мүмкін. Екі университет те MEng немесе MMath сияқты төрт жылдық біріктірілген магистрлік бағдарламаларды ұсынады.

Солтүстік Америка

Канада мен АҚШ-та магистр өнері (Magister Artium) және магистр ғылым (Magister Scientiæ) көптеген пәндердегі негізгі жоғары білім деңгейі болып табылады және курсқа негізделген, зерттеуге негізделген немесе, көбінесе, екеуінің комбинациясынан тұруы мүмкін. Магистрлік бағдарламаға қабылдану әдетте бакалавр дәрежесіне ие болуға байланысты. Кейбір бағдарламалар шамамен бес жылдан кейін бакалавр және магистр дәрежелерін бірдей алу мүмкіндігін қарастырады. Кейбір университеттер Artium Magister (AM) немесе Scientiæ Magister (SM) сияқты латынша дәреже атауларын қолданады. Мысалы, Гарвард университеті, Дартмут колледжі, Чикаго университеті, MIT, Пенсильвания университеті және Браун университеті өз магистрлік дәрежелерінің кейбіреулері үшін AM және SM аббревиатураларын пайдаланады. Магистр дәрежесі ғылыми сала бойынша да берілуі мүмкін, бұл Ivy League университеттерінде кең таралған. Көптеген университеттер магистрлік бағдарламаларды ұсынады, олар дипломдық жұмыспен немесе дипломдық жұмыссыз бағдарламаларға бөлінеді. Әдетте, дипломдық жұмыссыз бағдарламаның мерзімі бір жылдан екі жылға дейін толық уақытты оқуды қамтиды. Дипломдық жұмыспен оқу мерзімі қажетті курстардың деңгейіне және дипломдық жұмыстың күрделілігіне байланысты ұзағырақ болуы мүмкін. Кейде "өте жоғары зерттеулік" магистрлік бағдарламаға қабылданған білікті студенттер PhD деңгейінде де кредиттер алуы керек, және олар өз бағдарламаларын шамамен үш жыл толық уақытты оқуда аяқтауы мүмкін, мысалы, АҚШ-тағы Гарвардта және Канададағы Макгиллде. Диссертация білімге ерекше үлес қосуы тиіс. Ол зерттеуді жоспарлау және жүргізу, нәтижелерді ұйымдастыру, сондай-ақ тәсілдер мен қорытындыларды ғылыми тұрғыдан қорғау қабілетін көрсетуі керек. Ұсынылған зерттеулер пәннің қазіргі стандарттарына сай болуы тиіс. Сонымен қатар, диссертация зерттеудің осы саладағы білімді қалай дамытатынын нақты көрсетуі керек.