Индиялық сурбахар сазгері - Аннапурна Деви

Кіріспе

Аннапурна Деви (17 сәуір 1927 – 13 қазан 2018) – үнді музыканты, хиндустандық классикалық музыканың сурбахар ойнаушысы. Бұрынғы Майхар билігінің (М. П.) махаражасы Бриджнат Сингх оған «Аннапурна» есімін берді және ол осы есіммен кеңінен танылды. Ол Аллауддин Ханның қызы және шәкірті, Устад Әли Акбар Ханның қарындасы болды. Пандит Рави Шанкар оның бірінші күйеуі болды, олардан Шубхендра Шанкар деген ұлы дүниеге келді, ол суретші және ситаршы еді. Аннапурна Деви өте жасырын адам болды және отбасының қалған бөлігі сияқты кәсіби музыкант болуға қызығушылық танытпады. Дегенмен, ол өмірі бойы Нихиль Банерджи, Харипрасад Чаурасия және Нитьянанд Халдипур сияқты көптеген белгілі музыканттарға ұстаздық етті. 20 ғасырда сурбахарда шеберлік танытқан жалғыз әйел ол болды.

Өмірбаян

Аннапурна Деви 1927 жылғы 17 сәуірде Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Майхар княздығында дүниеге келді. Оның әкесі, Устад Алауддин Хан, Майхар мемлекетінің махаражасы Бриджнатх Сингхтің сарайындағы патшалық музыкант болды. Ол туған күні сапарда болғандықтан, оны махаража «Аннапурна» деп атады. Мұсылман отбасында туғандықтан, оның ислами есімі Рошанара Хан болды. Бірақ, үйде оны әрқашан Аннапурна деп атады, ал бұл есім Рави Шанкарға тұрмысқа шыққан күні индуизм дініне өткенде заңды түрде бекітілді. Оның әкесі Алауддин Хан, Миан Тансеннің соңғы ұрпағы Устад Мұхаммед Вазир Ханның шәкірттерінің бірі болды, сондықтан ол Рампур Сения мектебінің музыканты еді. Кейін ол Вазир Ханның Рампур Сения мектебінен тарайтын, бірақ Алауддин Ханның өмірінде алған көптеген гурулардың білімділігі, Дхрупад стилінде ойнауы, сондай-ақ бадж немесе ойнау стиліне ашықтығы мен жан-жақтылығының арқасында өзіндік ерекшеліктері бар Сения Майхар мектебін құрды. Оның інілері, Факир Афтабуддин Хан мен Айет Али Хан да Бангладештің Шибпур қаласында музыканттар болды. Оның ағасы, Устад Али Акбар Хан, сародта орындаудың шебері болды және көптеген адамдар оны Үндістанның «ұлттық қазынасы» деп есептеді. Ол кішкентай кезінде әкесі оның абсолютті тыңдау қабілеті бар екенін және жаттығусыз-ақ ноталарды жаттай алатынын байқады. Осыдан кейін ол оны үнді классикалық музыкасына, вокалдық жаттығуларға баулыды. Тонзиллит ауруына шалдыққаннан кейін және операция жасағаннан кейін, ол оны ситарға ауыстырды. Бастапқыда ол ситарда ойнауды үйренді. Бірақ, әкесі Вазир Ханнан алған күрделі бенекари стиліндегі музыканы оған мұра ретінде беруге болатынын ойлады, өйткені ол орындаушы емес, білімді шәкірт болуға көбірек қызығушылық танытты. Сондықтан ол оны сурбахарға ауыстырды, оны ол Вазирхани бенекари стилінде орындады. Бұл шешім ойын стилін өзгеріссіз сақтап беруге мүмкіндік берді. Аннапурна Деви бірнеше жылдық оқудан кейін өте талантты музыкантқа айналды. Әкесінің қайтыс болғаннан кейін ол мектебінің жетекшісіне айналды және Нихиль Банерджи, Бахадур Хан, Ашиш Хан сияқты әкесінің шәкірттерін классикалық музыкаға, сондай-ақ аспаптық орындаудың техникасына және күрделілігіне бағыттап, оқытты. 1941 жылғы 15 мамырда Аннапурна Деви индуизм дініне өтіп, Шанкардың үлкен ағасы Удай Шанкардың ықпалымен Рави Шанкарға тұрмысқа шықты. Рави Шанкар өзі де әлемге әйгілі музыкантқа айналды. Аннапурна Деви 2018 жылғы 13 қазанда Мумбайда 91 жасында қайтыс болды. Өмірінің соңғы жылдарында оған шәкірттері, әсіресе Пандит Нитьянанд Халдипур күтім жасады.

Annapurna Devi was born on 17 April 1927 at Maihar, a princely state in Madhya Pradesh, India. Her father, Ustad Alauddin Khan, was the royal court musician at the court of Maharaja Brijnath Singh of Maihar State. Since on the day of her birth, he was away, it was the Maharaja who named her 'Annapurna'. Since she was born Muslim, her Islamic name was Roshanara Khan. However, she was always addressed to as Annapurna at home, and this name was legally formalised when she converted to Hinduism on the day of her marriage to Ravi Shankar. Her father, Alauddin Khan was one of the disciples of Ustad Mohammad Wazir Khan, the last descendant of the Mian Tansen, and was therefore a musician of the Rampur Senia gharana. He went on to found of the Senia Maihar gharana, which was a branch of the Rampur Senia gharana of Wazir Khan but with its own uniqueness as a result of the more eclectic erudition that Alauddin Khan himself had acquired in his life through many other gurus, his adherence to the Dhrupad style of playing, and his opennes and versatiliity of baaj or playing style. Her uncles, Fakir Aftabuddin Khan and Ayet Ali Khan, were also musicians in Shibpur, Bangladesh. Her brother, Ustad Ali Akbar Khan, was a Sarod maestro and was considered by many as a 'national treasure' in India. When she was young, her father discovered that she was pitch perfect and had a knack for remembering notations although she was untrained. This led to him initiating her into Hindustani Classical music in vocal training. A case of tonsilities and surgery led him to shift her to an instrument, the sitar. Initially, she was trained as a sitarist. However, her father felt that the more complex beenkari style of music of Wazir Khan, which he had learnt on the Sursringar, could be handed down to her as legacy as she was more interested in being his erudite student than a performer. Therefore, he had her switch to the surbahar, which she played in the Wazirkhani beenkari style. This decision would lead to the handing down of the tantrakari or playing style in an uncompromised form. Annapurna Devi became a very accomplished musician within a few years of training. After her father's demise, she would become the lodestar of her gharana, guiding many of her father's disciples, including Nikhil Banerjee, Bahadur Khan, Ashish Khan, etc. in classical music as well as in the techniques and intricacies of instrumental performances. On 15 May 1941, Annapurna Devi converted to Hinduism and married fellow pupil, Ravi Shankar, at the behest of Shankar's eldest brother Uday Shankar. Ravi Shankar would go on to become a world famous musician on his own right. Annapurna Devi died of age related issues on 13 October 2018 in Mumbai, aged 91. In her last years, she was looked after by her students, primarily Pandit Nityanand Haldipur.

Мансап

Сурбахармен алғашқы концерттерінің бірі Майхар раджасының құрметіне арналған болды. Ол өнері үшін үлкен жер учаскесімен марапатталды. 1946 жылдан 1957 жылға дейін Рави Шанкар мен Аннапурна Деви Дели, Мумбай және Калькутта қалаларында дуэттер орындады. Оның шәкірті Винай Бхарат Рам бірде оның концерттер үшін төлем қабылдауға ыңғайсыз болғанын, себебі ол мұны Сарасвати қадірлі құдайының сатылуымен теңестіргенін айтқан. 1991 жылы ол "Сангит-Натак Академиясы" сыйлығын (Үндістандағы өнер саласындағы ең жоғары награда) алды. 1999 жылы Вишва-Бхарати университетінің құрметті докторлық дәрежесі – Десикоттаманы иеленді. 2004 жылы ол "Сангит Натак Академиясының" мүшесі атанды.