Кіріспе
Бхимсен Жошидің рагасы. Үндістандық хиндустани классикалық әнші, Пандит Бхимсен Гурадж Жоши (/audio=Ma Bhimsen Joshi. ogg///,/b//iː//m//s//ɛ//n// /'/d//ʒ//oʊ//ʃ//ɪ/; БЕЙМСАЙН джоШИ; 4 ақпан 1922 – 24 қаңтар 2011), сондай-ақ «Пандит» құрметті атағымен танымал, Карнатакадан шыққан ең ұлы әншілердің бірі, хиндустани классикалық дәстүрінде. Ол «хаял» ән салу стилімен, сондай-ақ діни музыканың (бхаджан мен абханг) танымал орындалуымен белгілі. Жоши хиндустани классикалық музыкасының Кирана гхарана мектебіне жатады. Ол концерттерімен әйгілі. 1964-1982 жылдар аралығында Жоши Ауғанстан, Италия, Франция, Канада және АҚШ-та гастрольдік сапарлар жасады. Ол Нью-Йорк қаласында концерттері плакаттар арқылы жарнамаланған Үндістаннан шыққан алғашқы музыкант болды. Жоши ұстазы Савай Гандарваға құрмет көрсету мақсатында жыл сайын Савай Гандарва музыка фестивалін ұйымдастыруға зор үлес қосты. 1998 жылы ол Үндістанның Ұлттық музыка, би және драма академиясы – Сангит-Натак Академиясының ең жоғары наградасы – Сангит-Натак Академия стипендиясын алды. Содан кейін 2009 жылы ол Үндістанның ең жоғары мемлекеттік наградасы – «Бхарат Ратна» орденімен марапатталды.
Pandit Bhimsen Gururaj Joshi (/audio=Ma Bhimsen Joshi. ogg///,/b//iː//m//s//ɛ//n// /'/d//ʒ//oʊ//ʃ//ɪ/; BHEEMSAYN joeSHEE; 4 February 1922 – 24 January 2011), also known by the honorific prefix Pandit, was one of the greatest Indian vocalists from Karnataka, in the Hindustani classical tradition. He is known for the khayal form of singing, as well as for his popular renditions of devotional music (bhajans and abhangs). Joshi belongs to the Kirana gharana tradition of Hindustani Classical Music. He is noted for his concerts, and between 1964 and 1982 Joshi toured Afghanistan, Italy, France, Canada and USA. He was the first musician from India whose concerts were advertised through posters in New York City. Joshi was instrumental in organising the Sawai Gandharva Music Festival annually, as homage to his guru, Sawai Gandharva. In 1998, he was awarded the Sangeet Natak Akademi Fellowship, the highest honour conferred by Sangeet Natak Akademi, India's National Academy for Music, Dance and Drama. Subsequently, he received the Bharat Ratna, India's highest civilian honour, in 2009.
Ерте өмір
Бхимсен Жоши 1922 жылдың 4 ақпанында Британ Үндістанының Бомбей президенттігіндегі Дарвад ауданының Гадаг қаласында Гураджарао Жоши мен Годаварибай отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Гурадж Жоши мектеп мұғалімі болған. Бхимсен 16 бауырластың үлкені еді. Ол жас кезінде анасынан айырылды. Бала кезінде Джоши музыкаға, гармония мен танпура сияқты музыкалық аспаптарға қызығушылық танытты және көбінесе музыка тобымен сүйемелдеген шерулерді қадағалап отыратын. Бұл оны жиі шаршатып, бір жерге жиырып ұйықтап қалатын, сондықтан ата-анасы оны іздеуге тырысқанда полицияға жүгінуге мәжбүр болды. Ақыры, оның әкесі Гураджачарья Жоши шешім тапты: Джошидің көйлектеріне "мұғалім Жошидің ұлы" деп жазып қойды. Бұл жұмыс істеді, сондықтан баланы ұйықтап жатқан жерінен тауып, үйіне аман-есен жеткізіп беретін.
Музыкалық оқыту
Оның алғашқы музыка мұғалімі Куртакотилік Чаннапа болды, ол ардагер әнші Инаят Ханнан тәлім алған. Рага Бхаирав пен Бхимпаласиді үйренгеннен кейін, ол дамытқан бірегей, күшті орындау стилі және басқа ұстаздардан алған жоғары деңгейлі білімдерінің негізі Чаннападан алған алғашқы жаттығуына байланысты деп саналады.
Гураны іздеу
Жоши бала кезінде Рага Жинжхотиде Абдул Кәрім Ханның "Пия Бин Нахи Ават Чейн" туындысының жазбасын естіді, бұл оны музыкант болуға шабыттандырды. Осы кезде ол Кундгол қаласындағы қойылымда Пандит Савай Гандарваны да тыңдады. 1933 жылы 11 жасар Джоши Дхарвадтан Бижапурға ұстаз іздеп, музыка оқуға кетті. Пойыздағы жолдастарының қарызға берген ақшасымен Джоши алдымен Дхарвадқа жетіп, онда Дарвадта тұратын П. Гурарао Дешпандеден қысқаша оқыды, содан кейін Пунеге барып, кейін Гвалиорға көшті. Ол Гвалиор махараджалары басқаратын "Мадхава" музыка мектебіне, әйгілі сарод орындаушысы Хафиз Әли Ханның көмегімен түсті. Ол үш жыл бойы Солтүстік Үндістанды, оның ішінде Дели, Калькутта, Гвалиор, Лакхнау және Рампур қалаларын аралап, жақсы гуру табуға тырысты. Ол Рампур қаранасынан Устад Муштак Хусейн Ханмен кездесіп, бір жылдан астам уақыт оның жанында болды. Соңында әкесі оны Жаландхарда тауып, үйге қайтарды.
Савай Гандарва
1936 жылы Дхарвад қаласының тумасы Савай Гандарва оның ұстазы болуға келісті. Жоши гуру-шікір (ұстаз-оқушы) дәстүрімен оның үйінде тұрды. Жоши Савай Гандарвадан тәлім алуын жалғастырды.
Мансап
Жоши 1941 жылы 19 жасында алғаш рет сахнада өнер көрсетті. Оның тұңғыш альбомы, онда маратхи және хинди тілдерінде бірнеше діни әндер бар, келесі жылы 1942 жылы HMV компаниясынан шықты. Кейін 1943 жылы Жоши Мумбайға көшіп, радио артисі болып жұмыс істеді. 1946 жылы оның ұстазы Савай Гандарваның 60 жылдығына арналған концерттегі өнері көрермендер мен ұстазынан мақтау алды. 1984 жылы ол алғашқы платиналық дискісін алды, бұл сыйлықты алған алғашқы үнді классикалық вокалисі болды.
Хиндустани классикалық музыкасы
Джошидің орындауларын музыка сыншылары, мысалы, Deccan Herald-тың С.Н. Чандрашехар, спонтандылық, дәл ноталар, ерекше дауыстық жаттығуларын пайдаланатын, айналдыратын қарқынмен таандар және ырғақты меңгерумен ерекшеленеді деп мойындады. Әсіресе, әншілік мансабының орта кезеңінде (яғни 60-70-жылдары) Джошидің ең танымал және көзге түсетін ерекшелігі – оның жылдам және ұзақ акар таандарын қолдануы болды, бұл өте керемет және теңдесі жоқ тыныс бақылауын көрсетті, бірақ ол сарғам таандарын сирек қолданды. "The Hindu" газеті, оған Bharat Ratna сыйлығы табысталғаннан кейін жазған мақаласында: «Бхимсен Джоши – әрқашан ізденіс үстінде болған адам, ол ойлап-толғанғаннан гөрі, сезімталдықпен керемет фразалар мен таандарды тудырған», – деді. Джоши кейде сарғам мен тихайды қолданды және көбінесе Кирана гаранасының дәстүрлі композицияларын орындады. Оның музыкасында кенеттен және күтпеген бұрылыстар жиі кездесетін, мысалы, болтаандарды күтпеген жерде пайдалану арқылы. Жылдар бойы оның репертуарында салыстырмалы түрде аз ғана күрделі және мазмұнды рагалар болды, алайда ол Хиндустани классикалық музыкасының ең өнімді орындаушыларының бірі болып қала берді. Джошидің ең танымал рагалары: Shuddha Kalyan, Miyan Ki Todi, Puriya Dhanashri, Multani, Bhimpalasi, Darbari, Malkauns, Abhogi, Lalit, Yaman, Asavari Todi, Miyan ki Malhar және Ramkali. Ол – таза өнерді ұстанатын музыкант, музыканың эксперименттік формаларына үңілмеген, тек карнатик әншісі М. Баламуралықришнамен бірлескен "Jugalbandi" жазбаларынан басқа. Джошидің әншілігіне көптеген музыканттар әсер еткен, соның ішінде С. Кесарбай Керкар, Бегум Ахтар және жоғарыда айтылғандай, Устад Әмір Хан. Джоши әртүрлі музыкалық стильдер мен гараналардан өзіне ұнаған элементтерді өз өнеріне сіңіріп алды. Сондай-ақ, Pandit Tulsidas Borkar да Panditji-ге гармоникамен сүйемелдеп ойнайтын.
Дінге арналған музыка
Бағыштанушылық музыкада Джоши хинди, маратхи және каннада бхаджан әндерін орындағаны үшін ең көп мақтау алды. Ол маратхи, Сантавани және каннада Дасавани тілдерінде діни әндер жазды.
Әнді қайталау
Жоши бірнеше фильмде ән шырқады, оның ішінде Манна Деймен бірге түсірілген «Басант Бахар» (1956), маратхи фильмі «Свайамвар зале Ситтече» (1964) үшін «Рамия Хи Сваргахун ланка» атты танымал ән, сондай-ақ «Сандхья Рага» (1966) каннада фильмінде көптеген әндер орындады. Оған М. Баламуралықришнамен бірге хиндустани және карнатик (Карнатка шастрия сангета) стильдерінде орындалған «э пария собагу» әні де кіреді. Ол Пандит Жасраджбен бірге «Бірбал менің бауырым» (1973) әнін орындады. Сонымен қатар, ол бенгал тіліндегі «Тансен» (1958) және «Анкахи» (1985) фильмдеріне ән салған, кейіннен осы жұмысы үшін Ұлттық кино сыйлығының «Ең үздік әнші» номинациясын жеңіп алды. Оның «Бәғидалақшми баарамма» әні, Пурандара Дасаның шығармасы, Анант Наг пен Шанкар Наг «Нодди Свами Наву Ироду Хеге» каннада фильмінде қолданылды.
Савай Гандарва музыка фестивалі
Жоши және оның досы Нанасахаб Дешпанде 1953 жылы Савай Гандарваның есімін арнап, оның ұстазы Савай Гандарваның қайтыс болғанына бір жыл толуына орай, Арья Сангит Прасарак Мандалмен бірлесіп Савай Гандарва Музыка фестивалін ұйымдастырды. Фестиваль содан бері жыл сайын Махараштра штатының Пуна қаласында, сондай-ақ Кундагол Дхарвад ауданында, әдетте желтоқсанның екінші жексенбісінде өтіп келеді және қала үшін ғана емес, бүкіл әлемнен келген Хиндустани классикалық музыкасын жақсы көретін адамдар үшін жылдық қасиетті сапарға айналды. Жоши 1953 жылдан бастап 2002 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін фестивальді жыл сайын өткізіп келді.
Мұра
Классикалық білім алған және мізгелі классик болған Джоши "дәстүрлі құндылықтар мен халықтық мәдениеттің талғамы" деп аталатын арақатынаста тепе-теңдікке қол жеткізуге ұмтылған тәсілін дамытқанымен танымал. Осылайша, ол Хиндустани вокал музыкасындағы ең ірі коммерциялық жазба репертуарына ие болды делінеді. Пт. Джошидің музыка әлеміндегі айтулы мәртебесі оның стилін тек тыңдау арқылы ғана үйренген, формальды оқытудан өтпеген шәкірттердің бір буынға жуық өкілін тәрбиеледі. Оның мұрасын жалғастырудағы ең маңызды еңбегі – 1953 жылдан бері Пуна қаласында жыл сайын өткізіліп келе жатқан Савай Гандарва фестивалі болуы мүмкін, ол белгілі бір музыкалық мәдениетті дамытуға бағытталған. Мадхав Гуди, профессор Балдев Сингх Бали, Нараян Дешпанде, Шрикант Дешпанде, Шринивас Джоши, Ананд Бхате және тағы басқалар – оның белгілі шәкірттерінің кейбірі.
Жеке өмір
Джоши екі рет үйленді. Оның алғашқы әйелі – шешесінің інісінің қызы Сунанда Катти, ол 1944 жылы үйленді. Сунандадан төрт баласы болды: Рагавендра, Уша, Сумангала және Ананд. 1951 жылы ол "Бақыт Шри" каннада пьесасындағы әріптесі Ватсала Мудхолкарға үйленді. Бомбей президентігінде индустардың көп әйел алуы заңмен тыйым салынған еді. Сондықтан ол 1951 жылы Нагпур қаласына (Орталық провинция мен Берар астанасы) көшіп, онда көп әйел алуға рұқсат болғандықтан екінші рет үйленді. Ол Сунандадан ажырасқан жоқ немесе бөлек тұрмады. Ватсаладан үш баласы болды: Жаянт, Шубада және Шринивас Джоши. Джоши алкоголизммен күресті, бірақ 1970-ші жылдардың соңына қарай одан арылды. Музыкадан басқа, Джоши көліктерге құмар болды және автомеханика жайын терең білді.
Өлім
Жоши 2010 жылғы 31 желтоқсанда асқазан-ішек жолдарының қан кетуі және екі жақты пневмониямен Сахьядри супер-арнайы ауруханасына түсті. Тыныс алудағы қиындықтарға байланысты, оған өкпе желдеткіші қосылды. Ауруханада жатқан кезінде ол құрысуға ұшырады және сонымен қатар диализге де түсті. Өкпе желдеткішін тоқтатқаннан кейін үш күнге жағдайы жақсарғанмен, содан кейін нашарлай бастады. 2011 жылғы 24 қаңтарда қайтыс болды. Оның мәйіті Пуна қаласындағы Вайкунт крематорийінде толық мемлекеттік құрметпен өртелді.
Дискография
Альбом Жылы Түрі Pt. Бхимсен Жоши (Миян Малхар + Пурия Калян) 1960 LP Рага Лалит / Рага Шуддха Калян 1961 LP Pt. Бхимсен Жоши орындайды Рага Малкаунс / Марубихаг 1962 LP Мия Ки Тоди / Пурия Дханашри / М. Гара Тхумри 1963 LP Рага Яман Калян, Мултани 1967 LP Чхая / Чхая Малхар / Дарбари / Суха Канада 1968 LP Рага Комал Ришаб Асавари / Рага Марва 1968 LP Рага Лалит Бхатияр / Рага Калашри 1971 LP Рага Пурия / Рага Дурга 1973 LP Рага Бриндавани Саранг / Рага Гауд Саранг 1973 LP Enchanting Melodies (45 айналымды пластинкалардан 6 күй) 1974 LP Рага Соор Малхар / Рага Шуддха Кедар 1980-ші жылдар LP