Кіріспе

Алсфельд – Германияның Гессен аймағының орталығында орналасқан қала. Франкфурттың солтүстігінде шамамен 50 шақырым қашықтықта орналасқан Алсфельд, тығыз қоныстанған Франкфурт Рейн-Майн мегаполистік аймағының бір бөлігі болып табылады. Жақын орналасқан Лаутербах (шамамен шығысқа қарай) – Вогельсбергкрейс ауданының екі маңызды қаласының бірі. Алсфельд тарихи буржуазиялық еуропалық қала мен оны қоршаған ауыл шаруашылығы аймағының үйлесімді біріндісі ретінде сипатталады және лютерандық пиетизмге тән қасиеттермен, атап айтқанда, қарапайымдық пен протестанттық еңбек этикасымен қалыптасқан. Алсфельд жақсы сақталған, жүздеген әдемі ағаш үйлерден тұратын ескі қаласымен және Германияның ағаш үйлер жолының бір бөлігі екендігімен әйгілі.

География

Жақын маңдағы ірі қалалар: шығысында Бад-Херсфельд, оңтүстік-шығысында Фулда, батысында Гисен және солтүстік-батысында Марбург-ан-дер-Лан қалалары орналасқан. Олсфельд Швалм өзенінің жоғарғы ағысында, Солтүстік Фогельсберг аймағында және Альсфельд ойпатының батыс жиегіндегі Кнуль тауларының оңтүстігінде жатыр.

Көршілес қауымдастықтар

Alsfeld келесі қалалармен шектеседі, солтүстіктен бастап сағат тілі бойынша тізімделген: Willingshausen, Schrecksbach, Ottrau (барлығы Schwalm-Eder ауданы), Breitenbach (Hersfeld-Rotenburg ауданы) және Grebenau, Schwalmtal, Romrod, Kirtorf және Antrifttal (барлығы Vogelsbergkreis).

Қалалық округтер

Алсфельд қаласының өзінен бөлек, қала құрамына келесі аудандар кіреді: Альтенбург, Ангенрод, Берфа, Бильертхаузен, Эйфа, Эльбенрод, Эудорф, Фишбах, Хаттендорф, Хайдельбах, Лейзель, Лидербах, Лингельбах, Мюнх Лейзель, Рейбертенрод және Швабенрод.

Тарих

Алсфельд алғаш рет 1069 жылы ресми құжатта айтылған. Вальпургискирхедегі қазба жұмыстары 9-10 ғасырларда роман стиліндегі шіркеудің болғанын көрсетті. Сондықтан қала Каролингтер дәуірінде негірленген деп есептеледі. 1180-1190 жылдар аралығында Тюрингия графтары Курц Гессеннің тарихи сауда жолы бойында қамал салды. Бұл орналасу Альсфельдтің дамуына көмектесті және ол 1222 жылы қала ретінде ресми түрде тіркелді. 1247 жылдан бері Альсфельд Гессеннің құрамында, ал 1254 жылы қала Рейн қалалары одағына (Rheinischer Städtebund) қосылды. Герман II 1395 жылы осы жерде өзіне сарай салдырып, қаланы уақытша ресми резиденциясына айналдырды. Қаланың тиімді географиялық орны мен Гессен ландграфының саясаты оның гүлденуіне әкелді. Сауда мен қолөнер дамыды, Альсфельд "Қысқа Гессен арқылы өтетін жол" бойындағы бай және еңбекқор қауымға айналды. Мұның куәсі – шіркеу, монастырь, мұнаралар, қалалық әкімшілік және сумен жабдықтау жүйесі. Гильдиялардың маңызы зор болды, олар "Коребриф" (конституция) арқылы жергілікті билікке ықпал етті. 1567 жылдан бастап Альсфельд Гессен-Марбургқа, ал 1604 жылдан бастап Гессен-Дармштадтқа қарасты.

Алсфелдтің алтын дәуірі

XVI ғасырда азаматтардың шығармашылығы сәулет және дизайн саласында "алтын ғасыр" тудырды, нәтижесінде қалалық әкімшілік (1512–1516), шарапхана (1538) және тойхана (1564–1571) – барлығы бірегей ғимараттар салынды. Базар алаңының ерекше тартымдылығын әлі күнге дейін сақталған көптеген жартылай ағаштан жасалған үйлер құрайды. Ортағасырлық көшелер мен олардың ерекше есімдерімен бірге, қала Жоғарғы Гессен қалаларының ең бағалысі ретінде есептеледі. Алсфелдтің географиялық орны оған артықшылық бергенімен, оның құлдырауына да себеп болды. Қала маңызды сауда жолдарының торабында орналасқан және одан кейінгі 30 жылдық соғыс (1618–1648) тонау (1622), ашаршылық (1626), оба (1635), жаулап алу (1640 және 1643–1646) және 226 тұрғын үй мен 80 шағын үйдің (1646) қирауына әкелді. 1648 жылы қалада бар болғаны 1120 адам қалды (көбінесе әйелдер мен балалар). Қаланың экономикалық және әлеуметтік құлдырауы нәтижесінде қолөнер мен саудамен, сондай-ақ ауыл шаруашылығымен айналысатын күнкөрісін табуға тырысатын шағын шаруалардың қатары көбейді. Көптеген сәнді ғимараттар уақыт өте келе тозығы жетті.

19 ғасыр

XIX ғасырда қалада белсенді еврей қауымы болды, олар 1908 жылы жаңа, ірі синагог салды. Қала шетінде христиан зиратымен қатар орналасқан, жақсы күтілген еврей зираты бар. 1908 жылға дейінгі синагог ғимарат ретінде сақталған. Алсфельд 19 ғасырда, 1832 жылы аудан орталығы ретінде қайта дамыды. Теміржол құрылысы (1870) және өнеркәсіптік революция шағын шаруашылық жүйесін түбірімен өзгертті.

Нацизм және Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңі

Алсфельд нацистік идеологтар үшін ерекше маңызға ие болды. Олар үшін бұл – неміс «туған қаласының» символы, неміс мәдениетінің барлық ерекшеліктерін бейнелейтін қала еді. 1930 жылдары нацистік KDF (Kraft durch Freude) «Күш қуанышта» ұйымы Рейхтің түкпір-түкпірінен Алсфельдке үнемі бір күндік саяхаттар ұйымдастырды. 1938 жылы Алсфельд автобанға қосылған алғашқы қалалардың бірі болды. 1938 жылдың 9 қарашасында «Хрусталь түні» кезінде нацистер қаладағы үлкен синагогты өртеп жіберді. Қала тұрғындары Тораның кітабын, оны сақтаған ағаш сандықты және еврейлердің намаз уақыттарын тіркеген ерекше ағаш сағатты құтқарып, қалалық мұражайдың қоймасына жасырды. Келесі күні нацистер еврейлерді жүйелі түрде депортациялауды бастады. 1942 жылы Алсфельд Германиядағы нацистер мен олардың қолдаушыларының мақұлдауымен соңғы еврей азаматтарын қуды. 1945 жылдың 29 наурызында неміс әскері қаланы тастап кетті. 1945 жылдың 30 наурызында АҚШ әскері қалаға кірді. Азаматтық халық қарсылық көрсетпей, жанындағы қаруларын тастады. Алсфельд, көптеген неміс қалаларынан өзгеше, соғыс кезінде одақтастардың бомбалау шабуылдарынан аман қалды. Бірақ Алсфельд өнеркәсіптік немесе көліктік орталық болмағандықтан, тактикалық немесе стратегиялық мақсатқа ие болған жоқ. Одақтастардың әуе шабуылдары көбінесе теміржолға бағытталды.

Негізгі көрікті жерлер

Қаласы өзінің Альтштадтымен – тарихи ғимараттармен толы тарихи орталығымен танымал. Альтштадт ортағасырлық қалаға тән қалыпты жоспармен салынған. Қала қабырғасы стратегиялық мақсатта нарық алаңының төңірегінде дерлік толық шеңбер түрінде салынған. Көшелер көбінесе қабырғадағы қақпалардан тікелей қала орталығына дейін созылады. Қала қабырғасының орны бастапқы күйінде сақталған әдемі, тар көшелердің өзінен көрініп тұрады: олардың қисықтары мен бұрылыстары ежелгі қала қабырғасының жолын қайталайды.

Базардағы ғимараттар (Markt)

Қалалық әкімдік 1512 және 1516 жылдар аралығында ортағасырлық, Rähmbau стилінде ағаш қаңқасымен салынған. Бұл – Германиядағы ең маңызды жартылай ағаштан жасалған қала әкімдігі ғимаратының бірі. Кейінгі готикалық тас негіздің үстіне орнатылған бұл ғимарат, әдемі ағаш өңдеуімен, иілген шевронды тіреулерімен және іргелес қалыпты арқалық ұштарымен "Rähmbau" (рамшалық құрылыс) стилінің көрнекті үлгісі болып табылады. Тастан салынған ең төменгі қабаты бір кезде базар залы болған. Сол жақ бұрышта "Алсфельд құйрығын" көруге болады. Бірінші қабатта қала әкімі мен магистрат кеңселері орналасқан. 1633 жылдан бері кеңес мүшелері өздерінің гербтерін көрсетеді. Екінші қабатта мәжіліс залы мен тіркеу кеңсесіне (бұрынғы сот залы) апаратын ескі әдемі есіктер бар. Жергілікті суретші және ағаш шебері Майкл Финк 1604 жылы тамаша Ренессанс есігін жобалап, жасады. Курт Оберман әшекейлі ілгектерді жасады. Ол Альтштадт қаласының орталығындағы базар алаңының жанында орналасқан. Қалалық әкімдіктің жанында Вайнхаус ("Шарап үйі") орналасқан. Бұл әсерлі тас ғимаратты Ханс фон Франкфурт салған, ол шарап сақтау және сату үшін пайдаланылған. Бизнес келісімдері, тойлар мен арнайы шаралар шараппен тойлану және бекітілу кезінде өткізілген. Шарап сатудан қала табысының 40%-ға дейін түскен. Готикалық және Ренессанс сәулеті арасындағы ауысуды тік қабырғалы қақпалардан және желдеткіш розеткалардан көруге болады. Өкінішке орай, бастапқы, дөңгелек емес, тас терезелер 1840/43 жылдары қазіргі дөңгелек терезелермен ауыстырылды. Ескі терезелердің іздері әлі де көрініп тұр. Вайнхаус бұрышында – Прангер, ортағасырлық заң бұзушыларды құлыптап қоятын темір мойындық. Олар қорғану мүмкіндігі болмай, өз азаматтарының сөздік және физикалық зорлық-зомбылығына ұшырауға мәжбүр болған. Туристтер Прангердің суретін көп түсіреді. Вайнхаусқа жапсарлас орналасқан Markt 2 – Альсфельдтегі ең көне ағаш қаңқалы үй, готикалық стильдегі, жартылай ағаштан жасалған үй. Оның екі цилиндр тәрізді жертөлесі қаланың негізі қаланған кезден сақталған. 1394 жылы Вальпургис шіркеуінің мұнарасының үлкен бөлігі құлағанда үйдің оң жағы қирады. Ол 1403 және 1464–65 жылдары қайта салынды. Жоғарғы қабаттар төменгі қабаттан сәл ілгері шығып тұрады, бұл әрбір жоғарғы қабатқа қосымша тұрғын алаңын береді. Бірінші қабаттағы зал қазір кітап дүкені ретінде пайдаланылады. Жоғарғы қабаттарда қалалық кеңселер орналасқан. Хохцайтсхаус (Той үйі) – Ренессанс стиліндегі ғимарат, 1564 және 1571 жылдар аралығында бас шебер Ханс Мюрердің жобалары бойынша салынған. Тас спиральді баспалдақ арқылы қол жетімді жоғарғы қабаттар тойларға арналған, сондықтан ғимаратқа "Той үйі" деген ат берілді.

Вальпургискирше (Вальпургис шіркеуі)

Вальпургискирхе – Альсфельд қаласының басты азаматтық шіркеуі, Әйя Вальпургаға арналған, күрделі құрылыс тарихына ие. Бұл шіркеудің ішкі және сыртқы құрылысында көрініс тапқан. 1971–1972 жылдары жүргізілген қазба жұмыстары 8-9 ғасырларға жататын үш апсидалы Рим шіркеуінің ең көне бөлігінің қалдықтарын ашты. 13 ғасырдың соңында төменгі, созылған хоры және батыс мұнарасы бар ерте готикалық базилика салынды. 1393 жылы хор қайта жаңартылып, ұзартылып, биіктігі айтарлықтай артты. Шіркеу мұнарасы 1394 жылы құлағандықтан, қалпына келтіру үшін қаражат қажет болды, сондықтан ғимараттың негізгі бөлігін қайта құру жоспарлары тоқтатылды. 1492 жылы аталған базилика одан әрі дамытылды. Кейіннен науқандар кеңейтіліп, биік аркадалар жасалып, шіркеу сияқты зал құрылды. Шіркеудің ерекшеліктері: римдік крещение тағы, кеш готикалық фрескалар, оюлы алтарь, картиналар, хор орындықтары, барокколық эпитафиялар және кеш готикалық айқышқа шегеленген Иса тобы. Құлаған мұнараның құрылысы оқиғадан кейін көп ұзамай басталды және 1542 жылы ғана аяқталды, нығайтылған сегізбұрышты қабатқа және Ренессанс стиліндегі күмбезбен жабдықталды. 1836 жылы бір қабат алынып тасталды. Мұнарада 7 қоңырау бар, биіктігі шамамен 50 метр және 1921 жылға дейін мұнара күзетшісінің резиденциясы болды. Жыл сайын Рождество мезгілінде дәстүрлі "Мәсіхтің бесігі" әуені ойнатылады. Мамыр айының әр түні мұнара басында тромбон хоры дәстүрлі "Мамыр үрлеуі" әнін орындайды. Шіркеудегі кең көлемді витраж өнері 1963 жылы Чарльз Кродел жасаған.

Дрейфальтигкирше (Үштік шіркеуі) және бұрынғы Августин монастыры

Дрейфальтигенскирхе (Үштік шіркеуі) – XIV ғасырдың екінші жартысында дін қызметкерлері үшін ұзақ хоры бар, Августиндік усақтардың бұрынғы монастырлық шіркеуі. Шамамен 1435 жылы асимметриялық зал, негізгі және бүйірлік бөлімдер қосылды. Монахтар қайыршылар орденіна жатқандықтан, шіркеуде мұнара жоқ. Шіркеутің ішінде жақсы сақталған крест тәрізді күмбез, 1660 жыл шамасындағы бағаналы әдемі тас ғибадатхана және 15 ғасырдың басындағы кеш готикалық фрескалар бар. 1960-62 жылдары қалпына келтірілді. Бұрынғы Августин монастыры шамамен 13 ғасырдың соңында негізделген және усақ монахтармен қоныстанған. Осы жерде Лютердің досы, Альсфельдті реформалаған Тилеман Шнабель өмір сүрген және жұмыс істеген. Реформация кезінде, 1527 жылы, монастырь мен шіркеу жабылды. Содан кейін ғимараттар аурухана ретінде пайдаланылып, соңында қирауға ұшырады. Қалған монастырь қабырғасы монахтардың ұялары қай жерде болғанын көрсетеді. Монастырь қала қабырғасы бойында орналасқан, онда төрт қақпасы болған және 19 ғасырда көбінесе бұзылған. Қала қабырғасының қысқа бөлігі оңтүстік жағында сақталған және көрініп тұр.

Кирхплац ( шіркеу алаңы) Бейнхауспен

Кейінгі готикалық Бейнхаус 1368 жылы салынды және 1510 жылы қайта жаңартылды, шіркеу қорымының солтүстік жағында. Кейіннен айналағы зираттан алынған қаңқаларды сақтау үшін пайдаланылды. (Зират 30 жылдық соғыс және түрлі обалар кезіндегі өлім-жұлымның көптігіне шыдамайтын шағын болды.) Кейіннен бұл шапель діни емес мақсаттар үшін қолданылды. 20 ғасырдың басында шатырдың конструкциясында өзгерістер енгізілді. 1982 жылы жаңартылғаннан бері ғимаратта қалалық мұрағат орналасқан.

Грапбруннен

Grabbrunnen – Альсфельдтің ескі қаласындағы осы аттас фонтанның құрметіне аталған алаң. Аңыз бойынша, одан жаңа туған сәбилерді алып жүретін болған. Бұл көркем алаң 1970 жылдан бері жаяу жүргіншілерге ғана қолжетімді.

Леонард мұнарасы

Қала қабырғасының тек шағын бөлігі Леонард штурмымен (Леонард мұнарасы) бірге сақталған. 1386 жылы бұрынғы қала бекінісінде көптеген мұнаралар болған, және Леонард мұнарасы олардың арасындағы жалғыз қалған мұнара. Конус тәрізді шатыры және тісті қақпақтары бар дөңгелек мұнараның биіктігі 27 метрді құрайды. Мұнараға қала қабырғасы арқылы, жарты жолындағы есік арқылы кіруге болатын. Мұнараның іргесінде өлім жазасына кесілген тұтқындарды ұстаған түрме орналасқан. Жергілікті халық мұнараны "Лелектердің ұясы" деп атайды. Аңызға сенесіз бе, осы мұнарада ұя салған лелектерден бала сұраған дейді.

Халық және мәдениет

Мәдени өмір бір жағынан Alsfeld базар алаңындағы көптеген тойлармен, екінші жағынан Hessenhalle арқасында, әсіресе концерттермен ерекшеленеді.

Мәдени сілтемелер

Алсфельд қаласында ағайынды Гриммдер «Қызыл жақсылық» ертегісіне шабыдан алды. Бұл қала сондай-ақ бірнеше фильмде, әсіресе фантастикалық фильмдерде пайда болды.