Абба Сиддик: Чадтық саясаткер мен революционердің өмірі мен күресі

Кіріспе

Абба Сиддик (25 желтоқсан 1924 – 1 желтоқсан 2017) – мұсылман шади саясаткері және революционер. Ол Обангуи-Шари француз колониясында (қазіргі Орталық Африка Республикасы) дүниеге келген. Чадта (сол кезде француз колониясы болған) жүріп, 1947 жылы құрылған және Габриэль Лизет басқарған Чадтың прогрессивті партиясы (ППТ) – африкалық ұлттық және радикалдық саяси партияның сапына қатысып, белсенді саяси қызметке кірісті. 1958 жылы ол басқалармен бірге мұсылмандық прогрессивті партия – Чад ұлттық одағын (UNT) құру үшін ППТ-дан шықты, бірақ кейін PPT-ға оралып, Чад тәуелсіздік алғаннан кейін президент Франсуа Томбалбаедің білім министрі болды. Алайда, президенттің Чадтағы мұсылмандарға қарсы дискриминациялық саясаты оны 1966 жылы құрылған және Томбалбае билігіне қарсы күрескен ФРОЛИНАТ бүлікшілер тобына мүше болуға итермеледі. 1968 жылы ұйымның бірінші бас хатшысы қайтыс болғаннан кейін көшбасшылық үшін қатал күрес басталды, ол 1969 жылы Сиддиктің жеңісімен аяқталды. Бірақ ол арабтарға қарсы көзқарастас деп есептелді және орташа солшыл, революциялық тәжірибесі жоқ адам деп күдіктелді. Ол Триполи қаласын фронттың штаб-пәтерін орналастырды, ал Ливия Суданның орнына ФРОЛИНАТ-қа негізгі көмекші айналды. Халықаралық жазықта ФРОЛИНАТ басшысы ретінде танылса да, ол жердегі бөлімшелерді бақылаудан шығарды. 1971 жылы ол Чадтағы көтерілісші күштерді біріктіруді ұсынды, бірақ ФРОЛИНАТ-тың екінші азат ету армиясының басшысы Гукуни Уэдди Сиддиктен бөлініп кетті, ол Бірінші азат ету армиясын шала ғана бақылауда ұстап қалды. Сиддиктің нашар билігі Ливияның қолдауына көп тәуелді болды (1971 жылдан бастап ресми түрде қолдау көрсетілді), бірақ 1973 жылы Ливия мен Чад арасындағы қарым-қатынас жақсарған кезде Сиддик штаб-пәтерін Триполиден Алжирге көшіруге мәжбүр болды. Жердегі әскерлерге деген номиналды бақылау 1976 жылы мүлдем жойылды, өйткені оның барлық кадрлары оның өкілеттігіне қарсы шығып, оны лейтенанттарын ешқашан тыңдамайтынына және операцияларға өзі бармайтынына айыптады. Махамат Абба Саид басқарылған көтерілісшілер ФРОЛИНАТ-тың Бірінші азат ету армиясының көп бөлігін өз қолдарына алды, ол оның басшылығымен Бірінші армия ретінде танылды. Екі жылдан кейін, 1978 жылы, ол қозғалыстың ресми басшылығынан айырылды, өйткені ФРОЛИНАТ-тың Фая-Ларжодағы съезінде Гукуни көшбасшы болып тағайындалды. 1979 жылы Чадтағы орталық биліктің құлауы Сиддикке «Original FROLINAT» (FROLINAT Originel) деп аталатын «Original FROLINAT» (FROLINAT Originel) көшбасшысы ретінде қайтадан күреске қатысуға мүмкіндік берді. Бірақ ол, Ахмат Асыл, Мохамат Саид және Адум Дана наурыз айында Нигерияның Кано қаласында өткен алғашқы бейбітшілік конференциясынан шеттетілді. Бұл шеттетілген адамдар қарсы үкімет құрумен қатерленгенде, оларды сәуір айында Канода жаңа бейбітшілік конференциясына шақырды. Бұл кездесуде Хиссен Хабре мен Гукуни Уэддейдің Кано I-де болмағандарды жаңа үкіметке кіргізбеу туралы шешімі сәтсіз аяқталды, өйткені Сидик, Дана және Асыл екеуі де жерде әскерлері жоқ деп айыптады. Жауап ретінде Сиддик, Асыл және Саид Ливияны қолдаған қарсы үкімет құрды, ол Біріккен Уақытша Іс-қимыл Фронты (БҰАК) деп аталды, кейін Демократиялық Революциялық Кеңес (ДРК) деп өзгертілді. Бұл Лагостың бірінші конференциясына әкелді, ол негізгі күштер бойкоттады: тек екінші және соңғы Лагостағы бейбітшілік конференциясында ғана Ұлттық бірліктің өтпелі үкіметі (GUNT) құрылды, онда барлық күштер өкілдік етті. 21 тамызда бекітілген Лагос келісімінде Гукуни Уэдди президент, Хабре қорғаныс министрі, Асыл сыртқы істер министрі және Сиддик денсаулық сақтау министрі болды. Сиддик 1980 жылы Хабре GUNT-тан бөлінген кезде Гукунимен бірге болды, бірақ 1981 жылдың қаңтарында Гукуни мен Ливия президенті Каддафи Чад пен Ливия екі ел арасындағы толық бірлікті жүзеге асыру үшін жұмыс істеуге келіскенін мәлімдеген бірлескен коммюнике шығарғанда, ол және Демократия және бейбітшілік одағы (UDP) Гукуниді биліктен шығарып, Ливиядан тәуелсіз болуға тырысты. Көп ұзамай Сиддик GUNT-тан бөлініп, Суданға жер аударылып, азаматтық соғысқа қатыспай қалды. Сиддик 2017 жылдың 1 желтоқсанында 92 жасында Парижде қайтыс болды.

Abba Siddick (25 December 1924 – 1 December 2017) was a Muslim Chadian politician and revolutionary born in what was the Oubangui Chari French colony (today Central African Republic). In passing in Chad (also a French colony then), he entered in active politics in the Chadian Progressive Party (PPT), a nationalist and radical African political party founded in 1947 and led by Gabriel Lisette. By 1958, he had left the PPT to form with others the Chadian National Union (UNT), a Muslim progressive party, but he turned quite early to the PPT and, after the independence of Chad, was minister of Education of the President François Tombalbaye. However the President's discrimination against Muslims in Chad brought him to become a member of the rebel insurgent group FROLINAT, formed in 1966 to oppose the rule of Tombalbaye. After the death of the organization's first secretary general in 1968, a vicious battle for leadership ensued, which terminated with the victory of Siddick in 1969, even though he was perceived as an Anti Arab and was suspected of being a moderate leftist and not having any revolutionary apprenticeship. He made Tripoli the headquarters of the front; and Libya took the place of Sudan as key supplier of the FROLINAT. While he was internationally recognized as the head of the FROLINAT, he was losing control of the units on the ground. In 1971 he tried to reassert his authority by proposing to unify the insurgent forces active in Chad, but Goukouni Oueddei, head of the Second Liberation Army of the FROLINAT, broke with Siddick, who managed to at least keep a loose control over the First Liberation Army. Siddick's fragile authority depended much on Libyan support (which was official from 1971) but when in 1973 there was a rapprochement between Libya and Chad, Siddick was forced to move his headquarters from Tripoli to Algiers. What nominal control was left over the troops on the ground completely vanished in 1976, when almost all his cadres rebelled against his authority and accused him of never hearing his lieutenants and of never going himself to the field of operations. The rebels, led by Mahamat Abba Saïd, assumed control over most of the First Liberation Army of the FROLINAT, that became known under his leadership simply as the First Army. Two years later, in 1978, he lost even his formal leadership of the movement when in a congress of the FROLINAT held in Faya Largeau, Goukouni was nominated leader. The collapse of all central authority in Chad, in 1979, gave Siddick as leader of a so called "Original FROLINAT" (FROLINAT Originel) a chance to re enter the fray. But he, Ahmat Acyl, Mohamat Said, and Adoum Dana were excluded from the first peace conference held at Kano in Nigeria in March. When these excluded people threatened to build a counter government, they were invited to a new peace conference at Kano, in April. In this meeting, the resolution of Hissène Habré and Goukouni Oueddei to not let those not present at Kano I to enter in the new government failed, as Sidick, Dana, and Acyl were accused by both of not having any troops on the ground. In retaliation, a pro Libyan counter government was formed by Siddick, Acyl, and Said, called Front for Joint Provisional Action (FACP), shortly after called Democratic Revolutionary Council (CDR). This led to the first conference of Lagos, which was boycotted by the major forces: only at the second and last peace conference at Lagos did the Transitional Government of National Unity (GUNT) finally emerge, in which all forces were represented. In the Lagos Accord, approved on the August 21, Goukouni Oueddei became President, Habré Defence Minister, Acyl Foreign Minister and Siddick Health Minister. Siddick at first remained with Goukouni when Habré broke with the GUNT in 1980, but when in January 1981 Goukouni and the Libyan President Qaddafi issued a joint communiqué stating that Chad and Libya had agreed to "work for the realization of complete unity between the two countries", he and the Union pour la démocratie et la paix (UDP) tried to depose Goukouni and become independent of Libya. Shortly after this, Siddick broke with the GUNT and fled in exile to Sudan, ceasing to play any part in the civil war. Siddick died in Paris on 1 December 2017, at age 92.