Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Myrtaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік.
Species of flowering plant in the family Myrtaceae
Eucalyptus gunnii, көбінесе сидр евкалипті деп аталады және лигнотубер құрайды. Оның қабығы тегіс, дақтанған, ақ немесе сұр түсті, кейде төменгі бөлігінде қалың қабық болады. Жас өсімдіктер мен қайта өскен бұталары қарама-қарсы жұптарда орналасқан жапырақтарына ие. Жас сабақтары көлденең қимасы дөңгелек немесе төртбұрышты болуы мүмкін. Жас жапырақтары жүрек пішіндес, көбінесе дөңгелек, сұрғылт жасыл немесе көгілдір, ұзындығы және ені белгілі. Ересек жапырақтары кезектесіп орналасқан, сүйірленген немесе жұмыртқа тәрізді, екі жағы да бірдей күңгірт сұрғылт көгілдір, ұзындығы және ені белгілі, сабағының ұзындығы белгілі. Гүлдері жапырақ қойнауларында үштен топталып орналасқан, сабағының ұзындығы белгілі, бұтақталмаған гүлшоғырының ұзындығы белгілі. Пісіп жеткен бүршіктері сопақ, ұзындығы және ені белгілі, конустық, дөңгелек немесе жалпақ оперкулуммен жабылған. Көптеген айлар бойы гүлдейді және гүлдері ақ түсті. Жемісі – ұзындығы және ені белгілі, цилиндрлі-шамы тәрізді ағаш қабықша, қақпақтары жиек деңгейінде немесе жабық.
Eucalyptus gunnii, commonly known as cider gum, and forms a lignotuber. It has smooth, mottled, white or grey bark, sometimes with persistent rough bark on the lower trunk. Young plants and coppice regrowth have sessile leaves arranged in opposite pairs. Juvenile stems can be rounded or square in cross section. The juvenile leaves are heart shaped to more or less round, greyish green or glaucous, long and wide. Adult leaves are arranged alternately, lance shaped to egg shaped, the same dull greyish to bluish green on both sides, long and wide on a petiole long. The flowers are arranged in leaf axils in groups of three on an unbranched peduncle long, the individual buds sessile or on a pedicels up to long. Mature buds are oval, long and wide with a conical, rounded or flattened operculum. It flowers in most months and the flowers are white. The fruit is a woody cylindrical to barrel shaped capsule long and wide with the valves near rim level or enclosed.
Таксономия және атау беру
Евкалипт gunnii алғаш рет 1844 жылы британдық ботаник Джозеф Дальтон Хукер Лондон ботаникалық журналында ресми түрде сипатталған. Типтік материалды Рональд Кэмпбелл Ганн «Тасманияның ішкі аймандарының жоталы жазықтарында, әсіресе көлдер маңында» жинаған. Атау типтік материалды жинаған адамның құрметіне берілген. Жозеф Мейденнің 1889 жылғы «Австралияның пайдалы өсімдіктері» кітабында Тасманияда бұл өсімдікті «сидр евкалипті» деп, ал оңтүстік-шығыс Австралияда кейде «қант евкалипті» деп атайтыны, сондай-ақ сол аймақта «ақ евкалипт», «батпақты евкалипт» немесе «ақ батпақты евкалипт» деп те белгілі екені жазылған. Оңтүстік Австралияның Ноарлунга және Рапид-Бей аудандарында бұл өсімдікті «қоспа ақ евкалипт» деп, кейде «сары евкалипт» деп атайды. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Бомбала маңындағы екі түрі «су тасқынындағы немесе қоспа евкалипт» және «қызыл евкалипт» деп аталады, бірақ бұл түр тек Тасманияда ғана кездеседі.
Eucalyptus gunnii was first formally described in 1844 by the British botanist Joseph Dalton Hooker in the London Journal of Botany. The type material was collected "on the elevated tablelands of the interior of Tasmania, especially in the neighborhood of the lakes" by Ronald Campbell Gunn. The specific epithet honours the collector of the type material. Joseph Maiden's 1889 book The Useful Native Plants of Australia’ recorded that common names in Tasmania are "cider gum" and in southeastern Australia occasionally as the "sugar gum" and that in the same part it is known as "white gum", "swamp gum" or "white swamp gum". In the Noarlunga and Rapid Bay districts of South Australia it is known as "bastard white gum", occasionally as "yellow gum." Near Bombala, New South Wales two varieties go by the names of "flooded or bastard gum" and "red gum", although the species only occurs in Tasmania.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Сидр қышқылы Тасманияның орманды аймақтарына тән, онда ол орталық платолардың және долериттік таулардың жазықтары мен еңістерінде, шамамен 2000 метр биіктікте өседі, ал Хобарттың оңтүстігінде сирек кездеседі. Жаңа Зеландия мен Кавказдың кейбір аймақтарына әкелінген.
Cider gum is native to woodland in Tasmania, where it occurs on the plains and slopes of the central plateaux and dolerite mountains at altitudes up to about , with isolated occurrences south of Hobart. It has been introduced to New Zealand and parts of the Caucasus.
Бағбандықта қолдану
Бұл өсімдік Корольдік бау-бақша қоғамының "Бау-бақшалық еңбек сіңіргендері" сыйлығына ие болды. Бұл түр евкалипттер үшін ерекше суыққа төзімділігімен (−14 °C, ал қысқа мерзімде −20 °C) белгілі және қазір Британ аралдарында және Батыс Еуропаның кейбір аймақтарында сәндік ағаш ретінде кеңінен отырғызылады. Жылдам өсетін бұл ағаш толық жетілгенде дейін биіктікке жетеді, ал жылдық өсім жылдамдығы шамамен , сирек жағдайларда ғана болады.
This plant has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit. This species is noted for exceptional cold tolerance for a eucalyptus (to −14 °C, exceptionally −20 °C for brief periods) and is now commonly planted as an ornamental tree across the British Isles and some parts of western Europe. Fast growing, it will produce a tree up to tall when mature, with growth rates of up to , rarely , per year.
Қолданылуы
Иісті жапырақтарын қысып немесе күйдірген кезде эфир майлары бөлінеді, олар түрлі формаларда (гүлдік композиция, тұндырма, спирттік тұндырма, май және т.б.) көптеген тыныс алу ауруларын, ревматизмді, мигреньді, шаршауды емдеуге және антисептик ретінде қолданылады. Тасманияның жергілікті тұрғындары ағаштан шыққан шырынынан «way a linah» деп аталатын ашытылған сусын дайындаған.
The fragrant leaves give off essential oils when they are creased or burned, which are used in different forms (floral composition, infusion, tincture, oil, etc) to treat many respiratory diseases, rheumatism, migraines, fatigue and as antiseptic. The indigenous people of Tasmania used the sap of the tree to produce a fermented beverage called way a linah.