Кіріспе

Морис Равельдің композициясы

Морис Равельдің фортепиано, скрипка және виолончельге арналған пианино триосы 1914 жылы жазылған камералық туынды. Равельдің контрапункт сабақтарын өткен мұғалімі Андре Гедалгеге арналған трио алғаш рет 1915 жылғы қаңтарда Парижде Альфредо Каселла (фортепиано), Габриэль Виллоум (скрипка) және Луи Фойяр (виолончель) орындаған. Бұл туындының орташа орындалу уақыты шамамен 30 минутты құрайды.

Құрамы

1914 жылдың наурыз айында Равел үштік шығарманы жазуды кем дегенде алты жыл бұрын жоспарлаған болатын. Басында Равель шәкірті Морис Делажға: "Мен үштігімді жаздым. Енді маған тек тақырыптар керек" деген еді. Трионың бастапқы жұмыстары баяу болғанымен, 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Равель әскерге қатысу үшін жұмысты аяқтауға бел буды. Франция соғысқа кіргеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Равель Морис Делажға тағы да: "Иә, мен үштікті ақылдан безген адамның нық сенімділігімен және ашықтығымен жазып жатырмын" деп хат жазды. Қыркүйек айында ол оны аяқтады, Игорь Стравинскийге: "Мен бірден кететінімді білгенім бес айлық жұмысты бес аптада бітіруге мәжбүр етті! Менің үштігім аяқталды" деп жазды. Үштіктің фа мажорлық мелодиясы шекерцодан мүлдем өзгеше өлшемде. Фортепиано оны орындағанда, скрипкалар шекерцодан алынған материалды сол уақытта ойнауды жалғастырады, ал екі уақыт өлшемі үштік қайтып келгенге дейін әртүрлі бөліктерде қатар өмір сүре береді.

III. Пасакаил: өте үлкен

Үшінші бөлім – пантоумның бірінші тақырыбынан туындаған фортепианоның бастапқы сегіз такттық бас партиясына негізделген пассакалия. Одан кейін виолончель, одан соң скрипка қосылады. Мелодия үш аспап арасында беріліп тұрғанда, бөлім біржақты түрде қуатты кульминацияға жетеді, сосын әлсірейеді.

IV. Соңғы: Аниме

Скрипканың арпеджио гармоникасы (бұрын Равельдің «Трой поэма де Малларме» шығармасында қолданған) және виолончельдің екі нотамен ойналатын тремолосының қосылуында, фортепиано бес такттық бірінші тақырыпты ұсынады. Бірінші бөлімдегідей, тағы да ретсіз такт өлшемдері қолданылады: бөлім және такт өлшемдері арасында ауысады. Даму бөліміндегі трубаның шақыруы (7-ші репетициядан кейін фортепианода орындалған) 1914 жылдың тамызындағы соғыс жариялануына жатқызылуы мүмкін, бұл Равельдің осы бөлімдегі жұмысымен бір уақытта болды. Төрт бөлімнің ең оркестрлік түрі ретінде, Финал үш музыканттың мүмкіндіктерін толыққанды пайдаланады, ал Равель бүкіл туындыны керемет кодамен аяқтайды.

Танымал мәдениет

Бірінші бөлім 1992 жылы түсірілген "Un cœur en hiver" ("Қыстағы жүрек") фильмінің саундтрегі ретінде кеңінен пайдаланылды. Фильмде музыка авторлығы Морис Равельге жатқызылған. 2014 жылы шыққан "Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance)" фильмінде үшінші бөлімнің өңделген нұсқасы қолданылған. 1993 жылы Лондонның "Proms" концертінде Ян Паскаль Тортелье BBC филармониялық оркестрімен трионың оркестрлік нұсқасын тұңғыш рет орындады.