Кіріспе

Dungeons & Dragons ойынында орктер – қатал, жабайы, жануарларға ұқсас, варварлық және примитивті адам тектес жаратылыстар.

Жариялану тарихы

Орк D&D ойынында енгізілген ең алғашқы жаратылыстардың бірі болды. D&D оркі көбінесе Дж.Р.Р.Толкиннің туындыларында суреттелген орктер үлгісінде жасалған.

Dungeons & Dragons (1974-1976)

Орк ойынның ең алғашқы нұсқаларында, Dungeons & Dragons "ақ қорап" жинағында (1974) пайда болған алғашқы монстрлердің бірі болды, онда олар үңгірлерде немесе ауылдарда өмір сүретін тайпалық жаратылыстар ретінде сипатталған.

Advanced Dungeons & Dragons 1-шы басылымы (1977-1988)

Орк Монстрлар нұсқаулығының (1977) бірінші басылымында кездеседі, онда ол қатыгез бәсекелестікке ұшыраған, зорлық-зомбылыққа бейім, көбінесе жер астында өмір сүретін тайпалық жаратылыс ретінде сипатталады. Орктардың мифологиясы мен көзқарастары Роджер Э. Мурдың "Жарым орк көзқарасы" атты мақаласында Dragon журналының #62 санында (маусым 1982) егжей-тегжейлі сипатталған. Джозеф Клейдің "Кобльд болғың келе ме?" мақаласында Dragon журналының #141 санында (қаңтар 1989) кобольдтар, ксварттар, гоблиндер және орктар ойыншы кейіпкерлерінің түрлері ретінде, сондай-ақ екі жаңа кейіпкер класы – "Шаман" және "Дәрігер" ретінде ұсынылған.

Dungeons & Dragons (1977-1999) ойыны

D&D ойынының бұл басылымы Dungeons & Dragons Basic Set (1977, 1981, 1983) жинағында орктың өзіндік нұсқасын қамтыды. Орк, The Orcs of Thar (1989) еңбегінде ойыншы кейіпкерлерінің бірі ретінде ұсынылған. Орктар сондай-ақ кейінірек Dungeons & Dragons ойын жинағында (1991), Dungeons & Dragons Rules Cyclopedia (1991), Classic Dungeons & Dragons ойын жинағында (1994) және Dungeons & Dragons Adventure ойын жинағында (1999) пайда болды. Кругель орктары "Ойыншы нұсқаулығында" (1990) жарияланған "Оңайлы әлем" кампаниясы үшін "Оңайлы әлем" қорап жинағында ойыншы кейіпкерлерінің түрі ретінде ұсынылған.

Advanced Dungeons & Dragons 2-шы басылымы (19891999)

Орк алғаш рет "Monstrous Compendium" бірінші томында (1989) пайда болады, онда орк туысы орг та кездеседі. Орк пен орг "Көбелек нұсқаулығында" (1993) қайта басылған. Орк алғаш рет 1993 жылы "Хуманоидтардың толық кітабында" ойналатын кейіпкерлер расасы ретінде егжей-тегжейлі сипатталған. Кейінірек орк "Ойыншының нұсқасы: Біліктіліктер мен күштер" (1995) кітабында қайтадан ойналатын кейіпкерлер расасы ретінде ұсынылады. Скро, Spelljammer кампаниясы үшін орктің ғарышқа саяхаттайтын туысы, алғаш рет "Monstrous Compendium Spelljammer Appendix II" (1991) кітабында, содан кейін "Гоблиннің оралуы" (1991) және "Жаудың жүрегі" (1992) модульдерінде пайда болады. Скро кейінірек "The Complete Spacefarer's Handbook" (1992) кітабында ойыншы кейіпкерлерінің расасы ретінде ұсынылады және бірнеше жылдан кейін "Campaign Classics" айдарындағы алғашқы "Dragon Annual" (1996) басылымында кеңейтіледі. Ондонти, Eldath қадірлісінің Ұмытылған әлемдер кампаниялық ортасында өсірілген орктер нұсқасы, алғаш рет 1995 жылы "Zhentil Keep құламалары" жинағында (Monstrous Compendium кітапшасында) пайда болады. Қара және қызыл нео-орг "Realms' Spellbound" жинағында (1995) пайда болады. Бұл орк түрлерінің барлығы "Monstrous Compendium Annual Volume Three" (1996) кітабында кездеседі. Birthright кампаниясы үшін орг "Birthright Campaign Setting" жинағында (1995) пайда болды.

Dungeons & Dragons 3.0 басылымы (20002002)

Орк осы басылымның (2000) «Есімдер кітабында» кездеседі. Сұр орк «Ұмытылған әлемдер» әлеміндегі ойыншы кейіпкерлерінің расасы ретінде «Фаэрун расалары» (2003) және «Жақындамас Шығыс» (2003) кітаптарында ұсынылған. Тау оркы және орог (терең орк) де «Фаэрун расалары» кітабында ойыншы кейіпкерлерінің расалары ретінде ұсынылған.

Dungeons & Dragons 3.5 басылымы (2003-2007)

Орк осы басылымға (2003) арналған қайта қарастырылған Монстрлар нұсқаулығында кездеседі. Су оркы, арктикалық орк, шөл оркы, орман оркы, орк парагоны және су оркы барлығы "Ақылды Аркана" (2004) кітабында таныстырылды. Орк қар шаманы "Frostburn: Мұз және қар" (2004) кітабында пайда болды. Орк шайқас діни қызметкері, орк берсеркері және соғыс айқайшы орк Монстрлар нұсқаулығы IV (2006 ж.) кітабында енгізілді. Мұз қанды орктар "Dragon Magic" (2006) кітабында пайда болады. Шаракім – адамдардан өзгерген орктар тайпасы, олар "Тағдыр жарыстары" (2004) кітабында ойыншы кейіпкерлер тайпасы ретінде пайда болды. Spelljammer әлемінің скролары Dragon #339 (2006 жылғы қаңтар) санында қайта оралды.

Dungeons & Dragons 4-шы басылымы (2008-2014)

Орк осы басылымда (2008) «Есімдер кітабында» кездеседі, сонымен қатар, ойыншы кейіпкерлерінің таңдаулы түрі ретінде де ұсынылады.

Dungeons & Dragons 5-ші басылымы (2014)

Орк осы нұсқауда (2014) «Есімдер кітабында» (Monster Manual) пайда болады. Орктар туралы толыққанды мәліметтер берілген және олар Volo's Guide to Monsters толықтырмасында Ойыншы кейіпкерінің түрі ретінде қолжетімді.

Сипаттама

Орк – ет жейтін гуманоид, бойы шамамен 1,80-ден 1,88 метрге дейін, салмағы 82-ден 127 килограммға дейін жетеді. Оларды жасылдан сұр түске дейінгі терісі, қасқа сияқты құлақтары, шошқаның тісіне ұқсас төменгі кәдімсіз тістері және күшті дене бітімімен оңай тануға болады. Орктар иілген күйде тұрады, сондықтан маймылға ұқсас адамдардай көрінеді. Жануарлар мен жабайылар сияқты, орктар тайпаларға бірігіп, аң аулау және шабуыл жасау арқылы тіршілік етеді. Олар аумақтарын кеңейту арқылы ғана аман қалуға болатынына сенеді, сондықтан эльфтер мен эльфтердің, сондай-ақ адамдардың, гномдардың, жартылайлардың, гоблиндердің, гобгоблиндердің және тіпті басқа орк тайпаларының көптеген нәсілдерімен жаулық қарым-қатынаста болады. Олар бейбіт кезеңде басқа зұлым гуманоидтармен жақсы қарым-қатынаста болғанымен, олардың хаотикалық табиғаты күшті басшы мәжбүрлемесе, ынтымақтасуға кедерілдіреді. Орктар патриархалды қоғамда өмір сүреді және қанша әйел мен ұл балалары бар екенімен мақтанады. Орктар денелеріндегі іздерді жақсы көреді және оларды, жеңіске немесе жеңіліске қарамастан, көрсетуді мақтан тұтады. Олардың басты құдайы Грумш орктердің азық тізбегінің ең жоғарғы сатысында тұратынын және барлық байлық басқалар ұрлаған орктерге тиесілі екенін айтады. Грумштан басқа, орктердің құдайларына Багтру (күш пен күрестің құдайы), Ильневал (соғыс және басшылықтың құдайы), Лутик (өнімділік, медицина, әйелдер және құлдықтың құдайы), Шаргаас (қараңғылық, түн, жасырындық, ұрылар және өлместердің құдайы) және Юртрус (өлім мен аурудың құдайы) жатады.

Ішкі түрі

Dungeons & Dragons-тың бұрынғы басылымдарында орк гоблиноидтың бір түрі саналды. Үшінші нұсқада орк жеке түрге жатты.

Бұрынғы басылымдарда

Орктардың сыртқы келбеті басқа түрлермен жиі будандасудың нәтижесінде кең ауқымда өзгереді. Жалпы алғанда, олар қарапайым адамдарға ұқсайды, денесі сұр-жасыл түсті болып, қалың түкпен жабылады. Орктардың денесі сәл қисайған, маңдайлары төмен, ал мұрнының орнына кеңірдек болады. Орктардың ет жеуге бейімделген, жақсы жетілген кәдімгі тістері және қасқырдың құлағына ұқсас қысқа, сүйір құлақтары бар. Орктардың кеңірдегі мен құлақтары аздап қызғылт түсті болады. Көздері адам сияқты, бірақ қызғылт реңі бар, кейде қараңғыда жарықтың көзінен қызыл сәуле шығарғандай көрінеді. Бұл олардың көру жүйесінің бөлігі, инфрақұру қабілетін сыйлайтын пигмент. Еркек орктардың бойы шамамен 1,65-ден 1,83 метрге жетеді. Әйелдердің бойы еркектерге қарағанда орташа есеппен 15 см қысқа болады. Орктар адамдардың жағымсыз деп санайтын түстерді таңдайды: қан қызыл, тозған қызыл, горчица сары, сары-жасыл, құрыш жасыл, жасыл-күлгін және қара қоңыр. Олардың қару-жарағы да тартымсыз – лас және көбінесе тозған. Орктар орк тілінде сөйлейді, ол ежелгі адам және эльф тілдерінен туындаған. Орк тілінің жалпы стандарты жоқ, сондықтан тілдің рудан руға өзгешеленетін көптеген диалектілері бар. Орктар жергілікті тілдерді де біледі, бірақ олармен сөйлесуге қолайлы сеінбейді. Кейбір орктарда гоблин, хобгоблин және огре тілдерінде шектеулі сөздік қоры бар. Dungeons & Dragons ойынының алғашқы нұсқаларында орктар сәл басқаша бейнеленген. Олар заңмен шектелген зұлымдық жасады және толығымен шошқа сияқты кеңірдекке ие болды. Дэвид К. Сазерленд III-тің 1977 жылғы «Есімдер кітабында» жасаған суретінде олар шошқаға ұқсас бетімен бейнеленген, бұл бейне бірнеше жыл бойы сақталды. Мысалы, Dungeons & Dragons турнирінің «Round the Bend» оқиғасын суреттеген Imagine журналының 15-шы санында (1984 жылғы маусым) жарияланған суреттерде де олар шошқа адамдары ретінде көрсетілген. «Есімдер кітабынан» алынған бір сөз: «Орктардың қатыгездігіне танымал екендігі рас, бірақ адамдар да орктармен бірдей зұлымдыққа қабілетті». Алғашқы AD&D ойынындағы жарты орк стандартты ойыншы кейіпкерінің түрі болды, әдетте ол кісі өлтіруші класын таңдайтын. Ойынның екінші басылымында жарты орктар алынып тасталды, бірақ 1995 жылғы «Ойыншының таңдауы: дағдылар мен күштер» кітабында екінші басылым ережелеріне қайта енгізілді. Жарты орктар D&D 3-ші басылымында да негізгі ойналатын түр ретінде пайда болады.

Орк тоқымалары

Орктар өте көбейгіш, сондықтан басқа адам тәрізді жаратылыстармен жиі шағылысады. Белгілі будандастырылған түрлері:

Жарты орктар: Бұл орк-адам будандары көбінесе адам және орк мәдениеттерінің шекаралық аймақтарындағы шабуылдардың қасіретті салдары ретінде дүниеге келеді. Мұрасының екі жағынан да қабылданбаса да, көптеген жарты орктар даңққа ие болады. Лоселдер: Лоселдер – Iuz және Scarlet Brotherhood өсірген орк-бабуин будандары, себебі олар қарапайым орктарға қарағанда жылдам көбейеді. Огриллиондар: Бұл жаратылыстар – әйел орк пен еркек огрдің қатыгез, қарулы терілі ұрпақтары. Орогтар: Орог – еркек орк пен әйел огрдің ұрпағы. Орогтар көбінесе орктардың арасында өмір сүреді; олар әдеттегі орктарға қарағанда күшті, ақылды және тәртіпті. Танаруккалар: Алғашқыда Hellgate Keep орктары мен сол түрменің танарри (шайтандары) арасында туған орк-тейфлинг будандары, ғасырлар бойы өз нәсіліне жетті. Танарукка қарапайым оркқа ұқсайды, бірақ кішкентай, денелі және төмен, еңкейген маңдайында қабықша тәрізді қырқасы бар. Олар орк ата-бабаларына қарағанда сәл ақылдырақ, бірақ әлі де тек күш пен билікке құрмет етеді.

Түрлі науқандық жағдайларда

Орктар Dungeons & Dragons ойынының жарияланған барлық әлемінде кездеседі.

Аждаһалық ұрыста

Dragonlance әлемінде орктарға қатысты даулы мәселелер бар. AD&D Dragonlance Adventures-тің 1-ші басылымындағы қатты мұқабалы ереже кітабында орктар Кринн әлемінде жоқ екені, олардың орнын көбінесе огрлер мен минотаврлар басатыны айтылады. Dragonlance-тің екінші және үшінші басылымдарындағы қосымша материалдар да орктарды Кринн әлемінен алып тастайды. Бұл мәселеге қатысты негізгі шатасу бірнеше Dragonlance романдары мен/немесе жазушылардың орктарды қателікпен енгізген оқиғаларынан туындады. Атап айтқанда, Мэри Кирхоффтың "Кендермор" романында басты кейіпкерлердің бірі – жартылай орк. Бұл, Dragonlance әлеміне тән емес Dungeons & Dragons-тың басқа да танымал нәсілдері, мысалы дроу сияқты, жағдайлармен де орын алған. Кейбір зерттеушілер орктардың Dragonlance-те болуын жоспарлық немесе ғарыштық саяхат арқылы түсіндіруге болады деп санайды, себебі Кринн Planescape және Spelljammer әлемі арқылы орктар бар басқа Dungeons & Dragons әлемдерімен байланысты.

Эберрон қаласында

Эберрон кампаниясының әлемінде орктер көбінесе жағымды жарықта бейнеленеді. Олар руханиятқа және табиғатқа табынуға бейім, 16 мың жыл бұрын гоблиноидтар империя құрған кезде, қара әйел дракон Ввараактан друидтік құпияларды үйреніп, сәтті қоғамдар құрды. 9 мың жыл бұрын далкирлердің шапқыны орк қоғамдарына ауыр соққы берді, бірақ Эберрон астында далкирлерді тоқтатып, оларды мөрлеп, Эберрон мен далкирлердің туған әлемі Хориат арасындағы байланысты үзуге қазір Қақпа сақшылары деп танылатын орктер қол жеткізді. Қақпа сақшыларының друидтік сектасы Эберрон әлемінде әлі де сақталып қалған, бірақ олар саясаттан гөрі әлемді сыртқы күштерден, бұрмалаулардан және басқа да табиғаттан тыс жаулардан қорғауға көбірек бейім.

Ұмытылған әлемде

Ұмытылған әлемдер кампаниясында орктар солтүстік орктарға (Тау орктары) және шығыс орктарға (Сұр орктар) бөлінеді. Сұр орктар Имаскари сиқырымен Мулхоранда ашылған портал арқылы Фейрунға келді. Орктардың шапқыны Оркгейт соғыстарын тудырды, онда сенімді сұр орктар өз құдайларының бейнелерін көмекке шақырды, ал Мулхоранди және Унтерик халқы да солай жасады. Ре бастаған осы пантеондар мен олардың әскерлері ақырында сұр орктардың әскерлерін жеңді. Солтүстікте орктар көбейіп, көптеп таралып, айналасындағы елдерге, оның ішінде Күміс марштарға, Мұзды аңғарға және бұрынғы уақытта Кормантир маңындағы ежелгі эльф империяларына шабуыл жасайды. Бұл аймақтағы орктардың ең ірісі – Грюмштің құрметімен қадірленген Король Обульд Көп Жебелер басқаратын Көп Жебелер тайпасы.

Грейхок түрінде

Грейхок әлемінде орктар, флан тілінде евроз деп аталады, Фланастың көбінесе барлық аймақтарында кездеседі, бірақ олар Помарж және Иуз империясы, Сүйек маршы және Солтүстік Корольдігінде ең көп шоғырланған. Гриф тауларында Гарел Энкдал деп аталатын үлкен орк қаласының бар екені де мәлім. Бақлуни ұлтының Зейф елдігіндегі орктар өз туыстарындарынан мүлдем өзгеше, олар адам қоғамына дерлік сіңісіп кеткен, бірақ олар әлі де төменгі топ ретінде қарастырылады.

Мистрада

Орктар белгілі әлемде, Жабайы жағалауда және Қуыс әлемде кең таралған. Олар туралы, олардың мәдениеті және Глантридің оңтүстік-шығысында орктар басымдығын құрған Бұзылған жерлер туралы егжей-тегжейлі ақпарат GAZ 10, "Тар орктары" нұсқасында келтірілген.

" Спеллжаммер " журналында

Spelljammer әлемінде "scro" ("орктар" кері жазылған) деп аталатын орктардың бір түрі кездесетін. Dungeons & Dragons-тағы дәстүрлі орктардан өзгеше, scro өте мәдениетті және тәртіпті, күшті, жақсы ұйымдастырылған әскери мәдениетке ие болған.

d20 Жүйелік параметрлер

Dungeons & Dragons материалдарының ең алғашқы нұсқаларында белгіленген үлгілерге сәйкес, көптеген d20 System баспагерлері өздерінің туындыларында орктерді сақтап қалды. Осы баспагерлердің көпшілігі орктерді бұрынғы жұмыстардағыдан тереңірек қарастырғанмен, олардың көпшілігі бұл тайпаны түбегейлі өзгерте қойған жоқ, және ол әлі де қабақтық пен қатыгездікпен байланысты. Мұндай өнімдерге Badaxe Games Heroes of High Favor: Half Orcs және Skirmisher Publishing компаниясының Orcs of the Triple Death миниатюралар тізімі, сондай-ақ Paizo Publishing компаниясының Pathfinder ойын-рөлдік жүйесі жатады.

Сыни қабылдау

Орк "Dungeons & Dragons For Dummies" авторларының он үздік төмен деңгейлі монстрлар тізімінде бірінші орынға ие болды. Олар оркты "әйгілі, жабайы, адам тәрізді жаратылыс, жаңадан бастаған батырдың классикалық қарсыласы" деп сипаттады. Bleeding Cool рецензенты Дэн Уиклин оларды D&D-нің классикасы деп санайды және "D&D көп әлеміндегі ерекше нәсілдердің" бірі деп атады. Пол Карцаг пен Лоуренс Шик оркты "AD&D-дегі бес негізгі "гуманоидты" нәсілдің бірі" деп санады. Ойын ішінде орк "зұлым" және "жабайы шабуылшылар" ретінде бейнеленеді. A. V. Club рецензенты Ник Вансерски Volo's Guide to Monsters кітабындағы орктарға жасалған "терең" талдауды жоғары бағалады: "Орк, гоблин және кобольд сияқты дәстүрлі жаратылыстар көбінесе ешқандай айырмасы жоқ, жадағай топ ретінде қарастырылады", бірақ бұл кітаптағы көптеген егжей-тегжейлі сипаттамалар "әдетте тез ұмытылатын монстрға көптеген есімдер сыйлайды".

Дау

Кейбір жазушылар Ж.Р.Р. Толкиннің «Жүзіктер билеушісі» кітабындағы орктерді моңғол стереотиптерінің «бұрмаланған және жирендіретін нұсқалары» және «туғаннан зұлым гуманоид жаратылыстар» деп сипаттады. Орктердің бейнеленуі Dungeons & Dragons (1974) және Advanced Dungeons & Dragons (1977) шығармаларында Толкиннің еңбектерінен тыс орктердің алғашқы маңызды көрінісі болды. Кейбіреулер орктерді «Өзге»нің бейнесі ретінде қарастырады, «бір мәдениеттің өзгешелігіне байланысты кемсіз немесе зұлым екенін көрсету үшін қолданылатын философиялық ұғым». Тағы бір сыншы, кез келген ойдан туған нәсілді немесе «ақылды адамдар тобын туғаннан зұлым деп бейнелеу зиянды стереотиптерді күшейтеді» деп санайды. [ ] Сонымен қатар, орктерді басқа нәсілдерге қарағанда туғаннан ақылсыз деп санау евгениканың зиянды тақырыптарына және кейбір адамдардың тек генетикалық себептермен ақылсыз болуы мүмкін деген сенімге қатысты мәселелерді қозғайды. 2022 жылы ғалым Кристофер Фергюсон 308 ересек адамды (38,2% емес ақ нәсілді, 17% Dungeons and Dragons ойыншылары) зерттегеннен кейін «орк монстрлерін туғаннан зұлым деп санағандардың тек 10,2% ғана оны қорлаушылық деп тапты» деп хабарлады. 2020 жылдың наурызында ComicBook үшін Кристиан Хоффер 5-ші басылымдағы Explorer's Guide to Wildemount (2020) кітабында Volo's Guide to Monsters (2016) кітабында жарияланған статистиканы емес, Eberron: Rising From the Last War (2019) кітабынан орк нәсілінің статистикасын қайта пайдаланғанын атап өтті. Айырмашылықтардың арасында интеллект көрсеткішіне арналған жаза болмауы және «Қорқынышты» қасиеті бар. Хоффер бұл кітаптың «ақылды жаратылыстардың ешбір нәсілі туғаннан зұлым емес және басқа нәсілдерден кем емес екенін нақтылайтын маңызды қадам екенін» жазды. Көптеген адамдар Dungeons & Dragons-тағы «нәсіл» ұғымын проблемалық деп санайды, бірақ Explorer's Guide to Wildemount кем дегенде D&D-нің осы бөлігінің ең маңызды проблемалық аспектілерінің бірін жойды. D&D командасы 2020 жылдың маусым айындағы ресми мәлімдемесінде былай деді: «D&D-нің 50 жылдық тарихында ойындағы кейбір халықтар – орктер мен дровтар екі басты мысал – құбыжық және зұлым ретінде сипатталды, бұл нақты әлемдегі этникалық топтардың қалай қорланғанын және осы қорлауды жалғастырып келе жатқанын еске түсіретін сипаттамаларды қолданды. Бұл дұрыс емес және біз осыған сенбейміз. Біздің осыған қарсы тырысқандықтарымызға қарамастан, кейбір ескі сипаттамалардың ойында қайта пайда болуына рұқсат бердік».

Басқа баспагерлер

Орк Paizo Publishing-тің «Classic Monsters Revisited» (2008) кітабында, 52–57 беттерде толыққанды сипатталған.