Кіріспе

Ресей әлемдегі ірі ядролық энергия өндіруші елдердің бірі. 2020 жылы Ресейдегі атом электр станцияларында өндірілген жалпы электр энергиясы 215,746 ТВт·сағ құрады, бұл елдегі барлық электр энергиясының 20,28%-ын білдіреді. 2020 жылдың желтоқсанына қарай Ресейдің ядролық реакторларының орнатылған жалпы қуаты 29,4 ГВт-қа жетті.

Жақында болған тарих

2001 жылы қабылданған заңға сәйкес, барлық ресейлік азаматтық реакторларды «Энергоатом» операторы басқарады. Соңғы кезде, 2007 жылы Ресей Парламенті «Ядролық энергияны пайдаланатын ұйымдардың мүлігі мен үлестерін басқару және иеліктен шығару ерекшеліктері және Ресей Федерациясының кейбір заңнамалық актілеріне қатысты өзгерістер туралы» заңды қабылдады. Бұл заң «Атомэнергопром» акционерлік қоғамын құрды, ол Ресейдің барлық азаматтық ядролық өнеркәсібіне холдингтік компания ретінде қызмет етеді. Оған «Энергоатом», ядролық отын өндіруші және жеткізуші «ТВЭЛ», уран сатушы «Техснабэкспорт» (Tenex) және ядролық нысандарды салушы «Атомстройэкспорт» кіреді. Жетпісінші жылдардағы құрылыс құны 2016 жылғы шарттармен есептегенде 800 $/кВт-қа жуық болды. 2019 жылы S&P Global Ratings агенттігінің баяндамасында Ресейдің ядролық құрылыс шығындары вертикальдық интеграция, сериялық өндірістен туындаған тәжірибелік әсерлер және 2014 жылғы валюта девальвациясының нәтижесінде Еуропалық деңгейден төмен екені айтылды. Ресей ядролық апаттар саласындағы тәжірибесімен және технологиясының қауіпсіздігімен танымал. Ресейлік реакторлардың қауіпсіздігін қарастырған [8] шолудағы мәлімдемелерде «Ядролық орналастыруға қойылатын талаптар басқа өнеркәсіптік нысандарға қарағанда қосымша шектеулерді қамтымауы керек» делінеді. Бұл ядролық станциялар қала ішінде орналасуы мүмкін екенін және олар ерекше қауіп төндірмейтінін көрсетеді. 41. Биліксіздіктің шектерін бұзу: 1933 жылғы нацистік бойкот туралы пікірталас. Ресей шетелдегі реактор сатуын ұлғайтуды мақсат тұтып, 2018 жылға қарай 39 реактордың құрылысын немесе жоспарлауын жүзеге асырды. Қазіргі уақытта құрылысқа ұсынылып жатқан VVER 1200 қысымды су реакторы VVER 1000-нің жетілдірілген түрі болып табылады, оның қуаты шамамен 1200 МВт (жалпы) дейін арттырылған және қосымша пассивті қауіпсіздік мүмкіндіктерін ұсынады. 2016 жылдың тамызында алғашқы VVER 1200 – «Нововоронеж II 1» желіге қосылды. Ресей ITER халықаралық жобасына қатысу арқылы ядролық синтез реакторларын жобалауға атсалысады. 2013 жылы Ресей мемлекеті ядролық өнеркәсібінің дамуына 80,6 миллиард рубль (2,4 миллиард доллар) бөлді, әсіресе Ресей компаниялары электр станцияларын салатын, иеленетін және басқаратын экспорттық жобаларға, мысалы «Аккую» ядролық электр стансасына. 2016 жылы 2030 жылға дейін 11 жаңа ядролық реактор салу жоспарлары жарияланды, оның ішінде VVER 1200-дің кіші нұсқасы – екі контурлы салқындату жүйесіне ие VVER 600, кіші аймақтар мен нарықтар үшін арналған. Красноярск өлкесінде төмен және орташа деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды жер бетінде сақтау және жоғары деңгейдегі қалдықтарды терең жерге көму үшін арнайы нысандар салу жоспарлары да бекітілді. 2019 жылы S&P Global Ratings агенттігінің баяндамасында «Ресейде электр энергиясына деген сұраныс тұрақтап отыр, жалпы ішкі өнімнің өсуі шамалы, энергияны үнемдеуге мол мүмкіндік бар және үкімет қуат төлемдерін арттыру арқылы электр энергиясының бағасын көтеруден аулақ болу ниетінде болғандықтан, отандық ядролық қуаттылықтың орташа деңгейде өсуін күтеміз» делінген. Ресейдің алғашқы жүзбелі ядролық электр стансасы – «Академик Ломоносов» Беринг бұғазындағы шалқар аймақтағы қалаға электр қуатын жеткізуге дайын. Ядролық қондырғыда шағын модульді реакторлар (SMR) технологиясы қолданылған.

Реакторлар жұмыс істеп тұр

Ресейде 11 реактор RBMK 1000 типінде, Чернобыль атом электр стансасындағысына ұқсас. Кейбір RBMK реакторлары бастапқыда тоқтатылуға жоспарланған еді, бірақ олардың қызмет мерзімі ұзартылып, қуаты шамамен 5%-ға арттырылды. Сыншылар бұл реакторлардың "қауіпсіздігі жоқ конструкциясынан" тұратынын, жаңарту мен модернизация арқылы оны жақсарту мүмкін емес екенін, сондай-ақ реактордың кейбір бөліктерін ауыстырудың да қауқыпсыз екенін айтады. Ресейлік экологиялық ұйымдар бұл мерзімді ұзартудың "Ресей заңнамасын бұзатынын, себебі жобалар экологиялық сараптамадан өтпеген" деп мәлімдейді.

Қауіпсіздік

2011 жылы Жапонияда болған ядролық апаттарға жауап ретінде Ресей барлық реакторларын сынақтан өткізеді, оның мақсаты – реакторлардың бастапқы жобаланғаннан күштірек жер сілкінісіне төтеп беру мүмкіндігін бағалау.