Сладко Чурувия: серб журналисінің өмірі мен қанымен кеткен өлімі. 1999-жылы Белградта болған қылмыс, күдіктілер мен тергеу туралы ақпарат. Журналист, Сербия, өмірбаяны.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Серб журналисі (1949–1999)
Serbian journalist (1949–1999)
Славко Ћурувия (серб. Славко Ћурувија; 9 тамыз 1949 – 11 сәуір 1999) – серб журналисі және газет баспашысы. 1999 жылдың 11 сәуірінде Югославия Федеративтік Республикасының Белградындағы оның қанымен өлтірілуі халықаралық ашу-ыза мен кеңінен айыптауға себеп болды. 2014 жылдың қаңтарында екі адам тұтқындалды және Сербия полициясы тағы екеуін Ћурувияны өлтіруде күдікпен айыптады, олардың ішінде 1998 жылдан 2001 жылға дейін Мемлекеттік қауіпсіздік басқармасының (RDB) бұрынғы басшысы Радомир Маркович болды.
Slavko Ćuruvija (, ; 9 August 1949 – 11 April 1999) was a Serbian journalist and newspaper publisher. His murder on 11 April 1999 in Belgrade, FR Yugoslavia provoked international outrage and wide condemnation. In January 2014 two people were arrested and two others named by the Serbian police as suspects in Ćuruvija's murder, including Radomir Marković, former head of the State Security Directorate (RDB) from 1998 to 2001.
Ерте өмір және мансап
Раде Ćuruvija-ның ұлы болып туған Славко, оның әкесі Югослав халық армиясының (ЮНА) этникалық серб офицері болған және Екінші дүниежүзілік соғыста Ликада партизан жағында күрескен. Славко Загребте туып өсті. Әкесі ЮНА қатарында қызмет еткенмен, сонымен қатар ЮНА-ның қарсы барлау қызметі (KOS) және Мемлекеттік қауіпсіздік дирекциясы (UDBA) үшін де жұмыс істеді. 1958 жылы отбасы Белградқа көшті. Оның ата-анасы 1965 жылы ажырасты.
Born to Rade Ćuruvija, an ethnic Serb officer of the Yugoslav People's Army (JNA) who spent World War II fighting in Lika on the Partisan side, Slavko was born and grew up in Zagreb. In addition to holding JNA rank, his father also worked for JNA's Counterintelligence Service (KOS) and Directorate for State Security (UDBA). The family moved to Belgrade in 1958. His parents divorced in 1965.
Журналистикадағы мансап
1986 жылы Чурувия «Borba» газетінің штатқа қабылданып, бастапқыда комментатор болып жұмыс істеді, кейін ішкі саяси бөлім редакторына дейін өсіп, ақырында «Borba» газетінің бас редакторы болды. 1987 жылы 24 сәуірде Косово Поле сапары барысында Слободан Милошевичтің қасына тұруға рұқсат алған аз журналистердің бірі болды. 1994 жылға дейін газетте жұмыс істеп, сонымен қатар «Весник», «NIN», «Večernji list», «Pobjeda», «TV Belgrade» және басқа да БАҚ-қа тұрақты түрде материалдар жазды. 1994 жылы, режимнің «Borba» газетіндегі бейресми билікті басып алғаннан кейін, Чурувия көптеген әріптестерімен бірге газеттен кетуге шешім қабылдады. Олардың кейбіреулері тез арада «Naša borba» газетін құрғанмен, Чурувия басқа мансап жолын таңдап, Момчило Джорговичпен бірлесіп «Nedeljni telegraf» апталық таблоидын құрды. 1996 жылы екеуі Сербияда 50 жылдан астам уақыттан бері алғашқы жеке меншіктегі «Dnevni telegraf» күнделікті газетін іске қосты. Чурувия газеттің директоры және бас редакторы болды, ал Джорговичпен қарым-қатынасы үзілгеннен кейін газеттің жалғыз иесі атанды. 1998 жылы Чурувия «Evropljanin» екі апталық журналын құрды, онда Александр Тиянич және Лжиляна Смайлович сияқты белгілі серб журналистерін біріктірді. Қалай болғанда да, 1998 жылдың жаз айларының соңында және күз басында олардың қарым-қатынасы күннен-күнге нашарлап бара жатты. Югослав армиясы мен серб полициясы Косово аймағындағы этникалық албандарға қарсы әртүрлі шаралар қолданып жатқанда, Чурувияның екі басылымы да осы мәселелерді кеңінен жариялады, нәтижесінде «Dnevni telegraf» газеті 1998 жылдың 14 қазанында жаңа арнайы жарлық бойынша жабылды. Осы жаңа оқиғаларға ашуланған Чурувия Мира Марковичті кездесуге шақырды, және «Dnevni telegraf» газетіне тыйым салынған аптада, жаңа Ақпарат заңы дайындалып жатқан кезде оның партиясының («Югослав солшылдары») кеңсесінде кездесу ұйымдастырылды. Кездесу тез арада қызу пікір алмасуға ұласты. Предраг Поповичтің «Они не праштају» кітабында (автор Чурувиямен өткізген сұхбаттары негізінде жазылған) Чурувияның: «Сен не істеп жатырсың? Егер осы жолмен жалғаса берсеңіз, Теразиедегі шамдарға ілініп қаласыз!» деген сөздері келтірілген. Мираның қатты ашуланған күйде: «Славяко, менің саған рұқсат бергенімді еске алсаң, қалай мұндай сөздерді айта аласың?» деп жауап бергені хабарланды. Славконың кейінгі түсіндірмесі де кітапта жарияланды: «Шындығында, ол маған қалыпты өмір сүруге және сол жылдар бойы газет шығаруға мүмкіндік бергендігі үшін маған үлкен жақсылық жасады деп ойлады». Кездесу, олардың соңғы кездесуі, Чурувияның: «Менің атымнан күйеуіңе сәлем айтшы» деген сөзімен аяқталды. Мұны естіген Мира дірілдеп: «Мен олай істемеймін, бірақ сен айтқанның бәрін оған жеткіземін» деді. Ғимаратта болған адамдардың айтуынша, Мира Маркович кездесуден кейін жылапты. 2006 жылдың сәуір айында «B92» телеарнасында Чурувияның шешілмеген қырқынынан 7 жыл өткенін еске алу мақаласында оның әйелі Бранка Прпа Чурувия мен Маркович арасындағы әңгіменің бірнеше егжей-тегжейін айтып берді: «Ол: «Сен мұны не үшін істеп жатырсың? Сендер кең ауқымды соғысқа себеп боласыңдар!» деді. Сонда Мира оған: «О, сендер бізді бомбалауды қалайсыңдар ма?» деп жауап берді. Ол: «Шынында, олар сені бомбаға түсірсе, біз сені биліктен алып тастаудың жалғыз жолы болар еді!» деді».
In 1986, Ćuruvija joined the staff of Borba: initially as commentator, then advancing to the position of domestic political section editor, and eventually becoming Borbas editor in chief. In 1987 he was one of the few journalists allowed to stand next to Slobodan Milošević during his visit to Kosovo Polje on 24 April. He stayed with the daily paper until 1994 while regularly contributing to Vjesnik, NIN, Večernji list, Pobjeda, TV Belgrade, and other media sources. In 1994, after the regime's unofficial takeover at Borba, Ćuruvija, along with many other staffers decided to leave the daily. While some of them quickly reconvened to form Naša borba, Ćuruvija took another career route, hooking up with Momčilo Đorgović to found Nedeljni telegraf, a weekly tabloid newspaper. In 1996, the duo founded Dnevni telegraf, Serbia's first privately owned daily in more than 50 years. Ćuruvija was DTs director and editor in chief, and eventually, after splitting with Đorgović, its sole owner. In 1998, Ćuruvija additionally founded a bi weekly magazine Evropljanin where he gathered some prominent Serbian journalists, including Aleksandar Tijanić and Ljiljana Smajlović. Whatever it was, their relationship was deteriorating by the day in late summer and early fall of 1998. Yugoslav army and Serbian police were in various stages of a crackdown on ethnic Albanians in Kosovo, and both of Ćuruvija's publications reported extensively on all of these issues, all of which earned Dnevni telegraf a ban on 14 October 1998 under a special new decree. Furious with these new developments, Ćuruvija demanded to see Mira Marković and a meeting was arranged at her party's (Yugoslav Left) offices during the week Dnevni telegraf was banned as the new Information Law was being prepared. The meeting, reportedly quickly turned into a heated exchange. According to Predrag Popović's book Oni ne praštaju (written from the author's subsequent interviews with Ćuruvija), Ćuruvija was shouting: "What the hell do you think you're doing. If you continue down this crazy path, you can be sure you'll all be hanging off lamp posts in Terazije". Visibly flustered, Mira reportedly responded: "How can you say that Slavko, after all we've allowed you". Slavko's later comment was also published in the book: "Evidently she thought she'd done me a great favour by allowing me to live a normal life and publish newspapers all those years". The meeting, their last ever, ended with Ćuruvija saying: "Say hello to your husband for me." To which [a] visibly shaken up Mira responded: "I will not do that, but I will tell him everything you said." People who happened to be in the building said Mira Marković was crying after the meeting. In April 2006 article on B92 TV commemorating 7 years since the unsolved murder of Ćuruvija, his wife Branka Prpa recounted few more details of the Ćuruvija Marković exchange: "He was shouting 'What are you doing this for? You're going to cause a widespread war!' Mira then told him 'Oh, so you want them to bomb us.' He responded 'Well, maybe they should bomb you, it's the only way for us to finally get you out of power! ".
Евпальяниннің 1998 жылғы 23 қазандағы соты
Чурувияның жағымсыз пікір алмасуға жауабы ретінде Александр Тияничпен бірлесіп жазған «Еуропалық» басылымында осы жұпты қатыстырып, қатты сынға алды. Бұл нөмір 1998 жылдың 19 қазанында, Ақпарат туралы заң қабылдалуға бір күн қалғанда жарық көрді. Бірақ бұл, билік органдары Чурувияны және оның газетін сол заң бойынша төрт күннен кейін сотқа тартып, қудалауына кедерес болмады. Күндізгі сот процесінің нәтижесінде 350 000 герман маркасы көлемінде айыппұл салынды.
Ćuruvija's response to the unpleasant exchange was a scathing blast about the couple on the pages of Evropljanin, co written with Aleksandar Tijanić. The issue came out on 19 October 1998, one day before the Information Law was passed, which did not stop the authorities from putting Ćuruvija and his paper on trial four days later and prosecuting them under the same law. The culmination of the day long trial was a DM350,000 fine.
Өлім
1999 жылдың 11 сәуірінде (сол жылы серб православие шіркеуінде Пасха күні) Ćuruvija Белградтағы үйінің алдында екі бетперделі адамның қолынан қаза тапты. Сербия үкіметі 2013 жылдың 24 қаңтарында журналистердің – Ćuruvija, Milan Pantić және Dada Vujasinović сияқтылардың өлтірілуіне қатысты бірнеше күдікті жағдайды қарауды бастады. Ćuruvija өлтірілген кезде Сербия үкіметінде ақпарат министрі болған Aleksandar Vučić 2013 жылдың 12 қарашасында Utisak nedelje бағдарламасында Ćuruvija-ны өлтіру ісін тергеуде жақында үлкен прогресс болғанын және оның жақын арада аяқталуын күтетінін мәлімдеді. 2014 жылдың 14 қаңтарында Сербия полициясы Ćuruvija-ны өлтіру ісі бойынша екі күдікті – Милан Радонжич пен Ратко Ромичті қамауға алды, бұлар бұрын Мемлекеттік қауіпсіздік дирекциясының екінші бөлімінде қызмет еткен. Радомир Маркович, Сербияның оппозициялық көшбасшысы Вук Драшковичке 1999 жылы жасалған шабуылды ұйымдастырғаны үшін 40 жылға сотталған, ал қазір іздеп отырған Мирослав Курак та күдіктілердің қатарында, біріншісі өлтіруге тапсырыс берген деген айыппен, екіншісі – өлтіруді орындаған деген күдікпен қарастырылуда. 2014 жылдың ақпанына дейін қылмыс бойынша ресми айыптама жасалуы күтілді, ал айыптау тарапынан басты куәгер ретінде Сербияның құпия полициясының арнайы операциялар бөлімінің бұрынғы командирі Милорад Улемек Легия тартылды. 2021 жылы төрт бұрынғы барлау қызметкері Ćuruvija-ны өлтіруде кінәлі деп танылып, ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылды. Бірақ 2024 жылы апелляциялық сот шешімімен үкімдер күштен шығарылып, төрт адам да ақталды.
On 11 April 1999 (which was Easter Sunday in the Serbian Orthodox Church that year), Ćuruvija was shot dead by two masked men in front of his house in Belgrade. The Serbian government began a review on 24 January 2013 of several suspicious cases involving the alleged murders of journalists, including Ćuruvija, Milan Pantić, and Dada Vujasinović. Aleksandar Vučić, who was Minister for Information in Serbian government at the time of the Ćuruvija's murder, announced on 12 November 2013 on Utisak nedelje that there had been a recent progress in the investigation of the murder of Ćuruvija and expects it to be resolved soon. On 14 January 2014, Serbian police arrested two suspects in Ćuruvija's murder case, Milan Radonjić and Ratko Romić, both formerly employed by the Second department of State Security Directorate. Radomir Marković, former head of Federal Republic of State Security Service currently serving a 40 year term for orchestrating a 1999 attack on Serbian opposition leaders Vuk Drašković, and Miroslav Kurak, currently at large, are also suspects, the former for allegedly ordering the murder and the latter for being the alleged executor. The formal accusation for the murder was expected by February 2014, the key witness for the prosecution being Milorad Ulemek Legija, former commander of Special Operations Unit of the Serbian secret police. In 2021, four former intelligence officers were convicted of Ćuruvija's murder and sentenced to long prison terms. However, the verdicts were reversed on appeal in 2024, which led to the acquittal of the four.
Сілтемелер
Саранжен Славко Чурувия, Vreme.com, 1999 жылдың 17 сәуірі.
Sahranjen Slavko Ćuruvija , Vreme. com, 17 April 1999.