Кіріспе

Қытай кинорежиссері Цай Чушен (12 қаңтар 1906 – 15 шілде 1968) – коммунистік дәуірге дейінгі қытай кинорежиссері. Ол Мәскеу халықаралық кинофестивалінде халықаралық киножүлдесін жеңген алғашқы қытай режиссері болды. 1930 жылдардағы прогрессивті туындыларымен танымал болған Цай Чушен кейіннен қатыгез қуғынға ұшырап, Мәдени революция кезінде қайтыс болды. Оның күлі Бейжіңдегі Бабаошань революциялық зиратында сақталған.

Ерте мансап

Цай Шанхай қаласында кантондық ата-аналардан дүниеге келген, бірақ Чаоян қаласында өскен. Ол негізінен төрт жыл ғана білім алған, содан кейін сыныптастары үшін ұстазының дұрыс емес әрекеттері туралы айтқаннан кейін үйде оқыған. Үйде оқыған кезінде ол конфуциандық ілімді зерттеді және каллиграфия мен сурет салумен шұғылданды. Цай Чушен 1920 жылдары бірнеше шағын студияларда төменгі лауазымдарда жұмыс істеді, содан кейін Чжэн Чжэнцзяның, тағы да Чаоян қаласының тумасы, режиссердің көмекшісі ретінде Mingxing Film Company компаниясына қосылды. Кейін Цай Лянхуа кинокомпаниясына қосылып, «Оңтүстіктегі көктем» және «Қызғылт түс арманы» (1932) сияқты бірнеше танымал фильмдерге режиссерлік жасады. Бұл фильм сонымен қатар халықаралық жүлде алған алғашқы қытай фильмі болды, ол Мәскеу халықаралық кинофестивалінде жеңіске жетті.

Гонконг және соғыс уақыты

Соғыс кезінде Цай ең алдымен Гонконгқа қашып келді, онда ол Ситу Хуиминмен бірге мандарин тіліндегі кино индустриясын дамытуға көмектесті. Гонконгта Цай екі фильмді режиссерлік етті, оның ішінде жапонға қарсы триллер де бар. Цай жергілікті диалекттерде фильм түсіруде де бастама көтерді және кантон тілінде фильм түсірген алғашқы режиссер болды. Ол сондай-ақ Шаочжоу диалектісінде де фильмдер түсірді. Гонконг жапондықтар басып алғанда, Цай Қытайдың соғыс уақытындағы астанасы болған Чунцинге қашып өтті, онда ол үкіметтік Ұлттық Орталық киностудиясына қосылды.

Соғыстан кейінгі мансап

Соғыстан кейінгі карьерасы кезінде Цай Шанхайға оралып, Лианхуа кино қоғамының (кейіннен Куньлунь кино компаниясы болып құрылды) жетекші мүшесі болды. Оның Чжэн Цзюньлимен бірлескен "Көктемгі өзен шығысқа ағады" (1947) фильмі де Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін туындаған киноның қысқа "Екінші алтын дәуірінде" маңызды фильм және үлкен жетістікке ие болды. Коммунистік революциядан кейін Цай көбінесе маңызды мемлекеттік басқару қызметтерін атқарды. Ол сонымен қатар Қытай киноиндустриясын дамытуға белсенді түрде қатысты және кино сапасын бақылау және индустриядағы талантты өнерпаздарды анықтау үшін ұйым құрды. 1949 жылдан кейін ол "Оңтүстік жағалаудағы толқындар" (1963) атты бір маңызды фильм түсірді.

Өлім және мұра

1960 жылдардың аяғында Мәдени революция күш алып келе бастағанда, Цай Чушен, көптеген суретшілер мен зиялылар сияқты, қуғын-сүргінге ұшырады. Ол өзін-өзі сынап, жазғандарындағы қателіктерін мойындауға мәжбүр болды. Цай 1968 жылы қайтыс болды. Оның күл-талқаны қазір Бабаошан революциялық зиратында сақталған. Цайдың жастық шағын өткізген үйі бүгінде музейге айналдырылған, және Қытай үкіметі оны маңызды тарихи ескерткіш ретінде таныды. Цай уақыт-уақыт World Expo 2010 және кинофестивальдер сияқты ірі шараларда құрметпен еске алынады. Стенли Кванның 1991 жылы түсірген Руан Лингю туралы "Center Stage" атты фильмде Гонконг актері Тони Ленг Ка Фай Цай Чушен рөлін сомдады. Руан – Қытайдың ең белгілі актрисаларының бірі. Бұл фильм Руанның өміріне, соның ішінде "Жаңа әйелдер" фильмінен кейінғы өзіне қол жұмсауына арналған. Цай баспасөзді айыптады, ол медиадағы жауапты мінез-құлыққа назар аударуға себеп болды. Цай сонымен қатар әйелдердің әлеуметтік жағдайы мен сауаттылығын арттыруға белсенді түрде атсалысты: бос уақытында қытай әйелдеріне сауат ашуға көмектесетін сабақтар өткізді.