Кіріспе

Американдық заңгер және саясаткер (1798–1866)

Джеймс Семпл (5 қаңтар 1798 – 20 желтоқсан 1866) – американдық заңгер және саясаткер. Ол Иллинойс штаты Өкілдер палатасының спикері, Иллинойс штатының бас прокуроры, Иллинойс штаты Жоғарғы сотының судьясы, Жаңа Гранада елшісі және Иллинойс штатынан АҚШ сенаторы болды. Семпл Кентукки штатының Грин округінде дүниеге келді, Клинтон округінде өсіп, білім алды. 1812 жылғы соғыс кезінде Кентукки милициясында қызмет етті, содан кейін Миссуриге көшіп, онда милицияда белсенді болып, бірнеше кәсіпорынға иелік етті. Кейін Миссури мен Кентуккиде заң оқып, адвокаттық куәлігін алып, Эдвардсвиллге (Иллинойс штаты) көшіп, заңгерлік тәжірибесін бастады. Демократ ретінде саясатқа қатысты, бірақ құлдыққа қарсы болды және 1828–1832 жылдар аралығында Иллинойс штаты Өкілдер палатасында қызмет етті. Иллинойсқа көшкеннен кейін милициядағы қызметін жалғастырып, Black Hawk соғысына қатысты. 1832–1834 жылдар аралығында Иллинойс штатының бас прокуроры болғаннан кейін Семпл Иллинойс палатасына оралды, онда 1834–1837 жылдар аралығында спикер болып қызмет етті. 1838–1842 жылдары Семпл АҚШ-тың Жаңа Гранададағы уәкілдігін жүзеге асырды. Иллинойсқа оралғаннан кейін Иллинойс Жоғарғы сотының судьясы болып тағайындалды, бірақ сол жылы Сенаттағы бос орынды толтыру үшін таңдалғандықтан, қызметі бірнеше ай ғана болды. Ол 1843–1847 жылдар аралығында сенатор болып қызмет етті. Саясаттан кеткеннен кейін Семпл заңгерлікпен айналысып, бірнеше кәсіпорынға қатысты және қазіргі заманғы автомобильдің алға басушысы болған «прерия машинасы» деп аталатын өнертабысын сатуға тырысты. Ол өзінің негізін салған Иллинойс штатының Эльса қаласында қайтыс болды және Сент-Луис қаласындағы Беллефонтейн зиратына жерленді.

Ерте өмір

Джеймс Сэмпл 1798 жылдың 5 қаңтарында Кентукки штатының Грин округінде Джон Уокер Сэмпл мен Люси (Робертсон) Сэмплдің ұлы болып дүниеге келді. Сэмплдің әкесі Роберт Сэмпл Вирджиния штатының заң шығару органында қызмет еткен, ал әкесі Кентукки штатының заң шығару органында қызмет еткен. Джеймс Сэмпл әкесінің Клинтон округіндегі шаруашылығында өсті, оны Джон Сэмпл "76" деп атады. Ол алғашқы білімін анасынан алды, ол өте талантты әйел болған, адвокаттар жоқ болғанда сотта істерді жүргізуге жеткілікті білімі болды, ал оны Принстон колледжін бітірген ағасы Исаак Робертсон оқытты.

Еңбек жолын бастауы

1814 жылы он алты жасар Сэмпл 1812 жылғы соғыс кезінде Кентукки милициясына ерікті болып кірді. Ол соғыс аяқталғанға дейін қызмет етті және 1817 жылы Кентуккидің 81-ші милициялық полкіне прапорщик болып тағайындалды. 1818 жылы Сэмпл Эдвардсвиллге (Иллинойс штаты) көшіп барды, бірақ Кентуккиге оралғанға дейін тоғыз ай ғана тұрды. 1819 жылы ол Миссури штатының Шаритон қаласына көшіп, онда тері өңдеумен айналысты және басқа да кәсіпкерлік істерге белсенді қатысты. Сонымен қатар, ол Миссури милициясының 21-ші жаяу әскер полкіне қосылды, кейін полковник шенімен оған қолбасшылық етуге ие болды. Шаритонға келгеннен кейін көп ұзамай Сэмпл штаттық несие комиссары болып сайланды. 1819 жылғы экономикалық дағдарысқа жауап ретінде Миссури үкіметі шаруаларға қарыз беру үшін қағаз ақша шығаруға рұқсат берді, осылайша олар экономикалық төмендеу кезінде жерлерін жоғалтпауы керек еді. Штат бойыншағы несие кеңселердегі банктерді комиссарлар бақылап, ақшаны несиеге берді, оның қайтарылуын қамтамасыз етті, сондай-ақ несиесін төлемеген шаруаларға қатысты сот процестерін және аукциондарды ұйымдастырды. 1821 жылы бірінші әйелінің күрт қайтысынан кейін Сэмпл адвокаттық мансабын таңдап, құқық білімін оқуға кірісті. Оқуын жалғастыру үшін 1824 жылы Луисвиллге (Кентукки штаты) көшіп барды. Үш жыл оқығаннан кейін ол адвокаттыққа қабылданды және 1827 жылы Эдвардсвиллге оралып, жеке құқық практикасын ашты.

Еңбек жолы

Семпл Эдвардсвиллде заңгерлікпен айналысып, саясатқа белсенді түрде қатысты. Ол құлдыққа қарсы болғанымен, демократ болып, партия мүшелерінің көпшілігі құлдықты қолдаған немесе оның бұрыннан бар жерлерде жалғасатынын қабылдағандарына қарсы шықты. 1832 жылғы «Қара шоқпар» соғысы кезінде Семпл Иллинойс милициясының 8-ші жаяу әскер полкінің адъютанты, содан кейін жаңадан құрылған атты полкінің адъютанты, одан кейін бригадир генерал Сэмюэл Уайтсайдтың көмекшісі және Уайтсайд бригадасының әскери судьясы болып тағайындалды. Кейін Семпл 8-ші полкке полковник ретінде басшылық етті, сосын бригадир генерал шеніне жетті. 1828 жылы Семпл Иллинойс штатының өкілдер палатасына сайланды және 1832 жылға дейін қызмет етті. 1832-1834 жылдары Иллинойс штатының бас прокуроры болды, қайта сайлануға түспеді, оның орнына Иллинойс палатасына кандидат болуды жөн көрді. Ол палатадағы орынды жеңіп алып, палата спикері болып сайланды және 1837 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1836 жылы Семпл АҚШ Сенатына үміткер болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Заңгерлікпен айналысудан басқа, ол жылжымайтын мүлікпен айналысу сияқты кәсіптік іс-әрекеттерге де қатысты және Хайленд қаласын, сондай-ақ Тамароа және Марин ауылдарын құрушылардың бірі болды. 1837 жылы ол Алтон қаласына көшіп, заңгерлікпен айналысуын жалғастырды.

Дипломат

1837 жылы президент Мартин Ван Бюрен Семплді Жаңа Гранададағы толық өкілдікпен уәкіл етіп тағайындады. Семпл бұл тағайындауды өтінген жоқ, бірақ оны қабылдауға келісті. Ол АҚШ Сенатымен бекітілді және 1837 жылдың 14 қазанынан бастап 1842 жылдың 4 наурызында отставкаға кеткенге дейін қызмет етті. Толық өкіл ретінде Семпл министр өкілеттігімен әрекет етуге құқылы болды және Жаңа Гранада үкіметі мен оған қарсы тұрған түрлі топтардың өкілдері оның АҚШ мүдделерін жақтағандағы сыпайылығы мен әділдігіне жоғары баға берді, ол ешкімге жақпайтын.

АҚШ сенаторы

1843 жылдың 6 қаңтарында Семпл Иллинойс Жоғарғы Сотының төрешісі болып тағайындалды, Сидни Бриз АҚШ Сенатына сайлану үшін отставкаға кеткеннен кейін бос қалған орынды толтырды. Ол 1843 жылдың 16 тамызына дейін қызмет етті, ал оны Джеймс Шилдс алмастырды. Семпл соттан кетіп, Сэмюэл Макробертстің қайтысынан босаған АҚШ Сенатының орындығына сайлануды қабылдады. Ол Робертстің сайланған мерзімінің қалған бөлігін, 1843 жылдың 16 тамызынан 1847 жылдың 3 наурызына дейін қызмет етті және 1846 жылы қайта сайлануға түспеді. Сенатта Семпл ең бастысы Орегон шекарасы дауын шешумен айналысты, ол 1846 жылы Орегон шартының қабылдануымен аяқталды. Семпл сонымен қатар АҚШ консулдық жүйесін реформалауды ұсынды. Консулдық тағайындамалар ынтамақ лауазымдары болды, көптеген қызметкерлер жалақы алмай, тек сапарлық құжаттарды нотариалды куәландыруға, келген АҚШ кемелерінің жолаушылар тізімін тексеруге және келген АҚШ жүк кемелерінің мазмұнын тексеруге рұқсат етілген төлемдермен ғана ақы төленді. Семпл консулдық корпусты кәсібилендіруге және төлемдердің орнына жалақы төлеуді көздейтін заң жобасын ұсынды, бірақ ол Сенатта болған кезінде қабылданбады. Мексика-Америка соғысы басталғанда Семпл полк немесе бригада командирі лауазымына Армияға қабылдануға тырысты, бірақ президент Джеймс К. Полк оны қабылдамады, өйткені Семпл Орегон мәселесі бойынша Полк әкімшілігінің келіссөздерінің нәтижелерімен келіспегендігіне наразы болды.

Кейінгі өмірі

1845 жылы Сэмпл автомобильдің алға құрылысы болған «прерия көлігі» деп аталатын құрылғыны жасауға кірісті. Сэмплдің далалық көлігі – бу машинасы және кең доңғалақтары бар арба болатын, ол жолдарда да, қиыр жерлерде де жүруге мүмкіндік берді. Ол жобаға инвесторларды тартып, корпорация құрып, акциялар шығарды, бірақ өндірушілер қажетті бөлшектерді ұсына алмағандықтан және механиктер оның прототипін жөндеу үшін қажетті құралдарды сатып ала немесе жасай алмағандықтан, ол бұл әрекеттен бас тартты. Сэмпл прототипін Спрингфилдтен тыс жерде қалдырды, онда көп жылдар бойы қалаға келген жаңа адамдарға «Сэмплдің қателігі» деп көрсетіліп тұрды. 1847 жылы Сенаттан кеткеннен кейін Сэмпл Алтон қаласында заңгерлікпен айналыса бастады. Ол сондай-ақ бірнеше кәсіпорынға қатысты, оның ішінде Алтонның солтүстігіндегі жерге инвестиция салып, Sempletown деп аталатын қауымдастық құрды. Бұл кәсіпорны сәтті болмады, Сэмпл Алтоннан кетуге шешім қабылдады. Ол Джерси округінде жер сатып алып, 1853 жылы Иллинойс штатында Эльса қаласын құрды және дистилляциялау зауыты мен ұн тартатын диірмен сияқты кәсіпорындарға ие болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Эльсаның пошта бастығы қызметін атқарды және Мексика, Орталық Америка және Оңтүстік Америка тарихы бойынша еңбек етті, бірақ оның қолжазбасы жарияланбады. Америка Азамат соғысы кезінде Сэмпл Конфедерацияның штаттардың құқықтары туралы пікірлеріне көңіл бөлді, бірақ Одаққа адал болды және адалдық серті қоса алғандағы шараларды қолдады.

Өлім және жерлеу

Джеймс Сэмпл 1866 жылдың 20 желтоқсанында Эльсахта қайтыс болды және Сент-Луистегі Беллефонтейн бейістігінде жерленді.

Отбасы

1819 жылы Семпл Дуфф Гриннің қызы Эллен Дафф Гринге үйленді. 1821 жылы ол қайтыс болды, ал 1833 жылы Семпл Мэри Стивенсон Мизнерге, доктор Колдуэлл Кейрнс пен Мэри (Стивенсон) Кейрнстің қызы және Генри Мизнердің жесіріне үйленді. Семплдің кеңі Семплдің баласы Лансинг Б. Мизнер – Орталық Американың бірнеше елінде АҚШ елшісі болып қызмет еткен американдық саясаткер және дипломат. Оның немересі Аддисон Мизнер белгілі сәулетші, ал немересі Уилсон Мизнер әйгілі драматург болды. Джеймс пен Мэри Семплдің ұлы Юджин Семпл 1887 жылдан 1889 жылға дейін Вашингтон территориясының губернаторы болды. Оның қызы Люси Вирджиния Сент-Луис қаласының бай бизнесмені Эдгар Эймске үйленді. Оның қайтысынан кейін Люси Эймс күйеуінің бизнесін кеңейтіп, оның байлығын арттырды және әйелдердің сайлау құқығы мен әйелдерге жоғары білім беруді қоса алғанда, саяси мәселелерді қолдаушы ретінде танымал болды. Оның қызы Джулия Ашли Д. Скоттың әйелі болды, ол Сент-Луисте сәтті азық-түлік саудасымен айналысты және Сиқырлы әлемнің жасырын пайғамбарларының мистикалық орденін құрды, сондай-ақ жасырын пайғамбарлар балын ұйымдастырды. Доктор Роберт Семпл, Джеймс Семплдің ағасы, Калифорния штатының Бенисия қаласын құрған және Калифорнияның 1849 жылғы конституциялық конвенциясының төрағасы болды.