Қайық түрлері: Дингилер мен олардың қолданылуы

Кіріспе

Кіші қайықтың түрі

Диңке – көбінесе үлкен кемемен тасымалданған немесе сүйретілген, көбінесе тендер ретінде пайдаланылатын кіші қайық. Көлік диңкелері әдетте ескек қайықтар немесе сыртқы моторлы қайықтар болып табылады. Кейбір диңкелер желкендеуге жабдықталған, бірақ олар ең алдымен желкендеу үшін жасалған желкенді диңкелерден ерекшеленеді. Диңкелердің басты мақсаты – үлкен кемелерден, әсіресе үлкен кеме тиісті өлшемдегі портқа немесе маринаға тоқтай алмайтын жағдайда, адамдарды тасымалдау. "Диңке сүйрету" термині кейде автокөлікті немесе басқа кіші көлікті автоүйдең артына сүйреу практикасын білдіреді, бұл диңкені яхтаның артына сүйреумен салыстырылады.

Этимология

Бұл термин бенгал, урду және хинди тілдерінен қабылданған сөз.

Түрлері

Қайықтар әдетте шамамен Үлкен қосымша кемелерді тендерлер, пиннастар немесе құтқару қайықтары деп атайды. Орын шектеулі болған жағдайда, жиналмалы және көп бөліктен (қорамал) тұратын қайықтар қолданылады. Кейбір жаңа қайықтар жоғары жүзу қабілетіне ие, бұл оларға осы көлемдегі ескі қайықтарға қарағанда көбірек жүк тасымалдауға мүмкіндік береді. Кит қайықтары – классикалық "тарту" (есу) қайықтары, олардың мұрты өткір, корпусы жіңішке және каноэ тәрізді корпусы бар. Олар сәл қиын басқарылатын болса да, жүк көлемі арбалардан кем, бірақ жақсы есіп, мотормен және желкенмен жақсы жүзеді, себебі олардың корпусы жіңішке. Шыны талшығы құрылыс материалы ретінде пайдаланыла бастағанға дейін, дрилер құрастырудың қарапайымдығы және осы арқылы төмен құны себепті көбірек танымал болды. Уайтхолл қайықтары 1800 жылдардың соңында шағын бензинмен жүретін моторлар ойлап табылғанға дейін су таксилері болып табылды. Порттар мен көлдерде қолданылатын ең жақсы қайықтардың бірі саналатын Уайтхолл қайықтары, теңіз кемесінде ұқсас мақсатта қолданылған капитанның қайығынан тараған. Дорилер – дәстүрлі түрде ағаштан жасалған, бірақ қазір шыны талшықтан немесе алюминийден де жасалатын өткір мұртты қайықтар. Олар суды жақсы кесіп өтеді, бірақ бастапқы тұрақтылығы төмен, сондықтан тегіс суда құлау сезімі тудырады; жүктелген дори жүктелген сайын тұрақтырақ болады. Дорилер көбінесе яхталарға қызмет ететін қайықтар ретінде қолданылмайды; олар балық аулау бизнесінде көптеп қолданылды, шхунаның палубасынан Гранд Бэнкс немесе басқа балық аулау аймақтарына жіберілді. Дори толқындар арқылы суға түсірілуі немесе судан шығарылуы мүмкін, ал Уайтхолл суға батуы мүмкін жерлерде құлайды. Дорилерді сирек қайықтар деп атайды. Арбалар әдетте қысқа болып, мұрты мен корпусының екі жағында да көлденең бөліктері болады. Олар ұзындығына қарай көп жүк немесе жолаушы тасымалдай алады, бірақ қысқа ұзындығы мен жоғары қисайғандығы салдарынан есу баяу, бірақ скейг және/немесе су астындағы жылғыштар айырмашылықты жасай алады, тіпті оларсыз да үрмелі қайықтан жақсы еседі. Палубасы шектеулі болған желкенді қайықтарда тендер ретінде танымал. Кейбір үрмелі қайықтар қатаң палуба мен корпустың болуын қамтамасыз етеді, бұл қозғалтқышты жылдамдық үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Олар нашар есіп, тұйық мұрттары мен үлкен сумен жабылатын беттерінің салдарынан жақсы сүйретілмейді, бірақ өте жақсы жүзеді. Қауіпсіздікті қамтамасыз ететін қайықтар есуге, мотормен сүйреуге, желкенмен жүзуге арналған. Өзін-өзі құтқару шлюпкасы ретіндегі мүмкіндіктеріне қоса, бұл қайықтар күнделікті тендерлер мен демалысқа арналған қайықтар ретінде де қолданылады. Олар өте жоғары және/немесе батпайтын, сондай-ақ ұзындығына қатысты үлкен жүк көлемін тасымалдай алады (жоғарыдағы суретке қараңыз).

Dinghies usually range in length from about Larger auxiliary vessels are generally called tenders, pinnaces or lifeboats. Folding and take down multi piece (nesting) dinghies are used where space is limited. Some newer dinghies have much greater buoyancy, giving them more carrying capacity than older boats of the same size. Whaleboats are among the classic "pulling" (rowing) boats, with a sharp bow, fine stern lines and a canoe stern. Despite being somewhat more tippy, with less cargo capacity than prams, they row, motor and sail well because of their fine lines. Prior to the introduction of fibreglass as a construction material, dories were more popular because their ease of assembly and, thereby, lower cost. Whitehall rowboats were the water taxis of the late 1800s until the invention of the small gasoline outboard. Considered one of the most refined rowboats for harbour and lake use, Whitehall rowboats are a descendant of the captain's gig which was used for a similar purpose on a naval vessel. Dories are sharp ended boats traditionally made of wood but now also produced in fibreglass or aluminium. They cut the water well, but their initial stability is low, making them feel tippy in flat water; a loaded dory becomes more stable as it is loaded. Dories are not generally used as service boats to yachts; they were used in large numbers in the cod fishing business, launched in numbers from the deck of a schooner hove to on the Grand Banks or other fishing ground. A dory can be landed or launched through surf where a Whitehall may founder. Dories are seldom called dinghies. Prams are usually short with transoms at both bow and stern. They are difficult to tip and carry a lot of cargo or passengers for their length but are slower to row because of their short length and extreme rocker, although a skeg and/or bilge runners can make a difference, and even without they will row better than an inflatable. Popular as tenders on sail boats with limited deck space. Some inflatable boats have a rigid deck and transom which allows an engine to be used for propulsion. They row poorly and do not tow well because of their blunt bows and large wetted surface area, but they are exceptionally buoyant. Rigid safety dinghies are designed to row, motor, tow, and sail. In addition to their self rescue lifeboat functionality, these boats serve as everyday tenders and as recreational boats. They are extremely buoyant and/or unsinkable and have great carrying capacity relative to length (see photo above).

Ғарыш мәселелері

Қысқа яхталарда көбінесе лайықты өлшемдегі қайыққа орын жетпейді. Қайық қымбат тұрақ немесе тоқтау орнының қажеттігін болдырмау үшін пайдалы, сондықтан кішкентай яхта иелері кішкентай қатаң қайық алып жүреді немесе үрмелі қайықты құтырып, немесе үлкен қайықты сүйреп алады. Қайыққа байланған контейнерлерге немесе қаптарға заттарды салып, орынды үнемдеуге болады. Кейде қайықтар құтқару шалкектері ретінде қолданылады. Жақында өздігінен құтқаруға арналған қайықтар, қауіпсіздікке жүзіп жетуге болатын алдын ала құтқару шалкектері ретінде қайта қолданысқа енді. Кішкентай яхталарға арналған қатаң қайықтар өте кішкентай, шамамен , әдетте қысқа ұзындықта көбірек ен (кеңдік) алу үшін дөңгелек (тұмсық) түрінде болады. Үлкен қайықтар сүйретіліп әкелінеді және олардың қосалқы жүзу қабілеті, автоматты суды шығару құрылғысы және теңізде жоғалып кетпеуі үшін жабын болуы керек. Көптеген кеме басқарушылар қайықты толқындардың арт жағына қоюға жеткілікті ұзын сүйреу арқанын жақсы көреді, бұл қайықтың яхтаның корпусына соғылуын болдырмайды. Үрмелі қайықтарды сүйреу ыңғайсыз, оларды толтыруға қосымша уақыт керек, бірақ олар өте ықшам және теңізде оңай орналасады. Сондай-ақ, портта сүйретілетін және жағалауда екі бөлікке бөлінетін қатты қайықты пайдалану арқылы орынды үнемдеуге болады; әдетте, алдыңғы бөлік артқы бөлігіне сыяды және палубада төңкерілген күйде сақталады. Оңай сақтау үшін бірнеше түрлі құрастырылатын қатаң қайықтар бар, олар бірнеше жалпақ панельдерге бөлінеді. Қатты қайыққа үрмелі түтікшелер орнатылып, оның жүзу қабілеті мен тұрақтылығын арттыруға болады.

Жабдықтар мен материалдар

Қайықтың тұмсығында берік сақина болуы керек. Сақина суреткішке (қайықтың докқа бекітілетін арқанына) бекітіледі және сүйреуге, ілгектің орнына қолданылады. Ең жақсысы, қайықтың арт жағындағы трансомның екі жағында да екі қосымша сақинасы болса, олар тұмсық сақинасымен бірге қайықты көтеруге және сақтау үшін бекітуге пайдаланылады. Басқа қажетті жабдықтар – ескектер (оларды «оарлок» деп те атайды). Әдетте қайықтың әр жағында бір ескек болады. Трансомдағы бір ғана скульлингтік ескек немесе ойық сирек кездеседі, бірақ аз орынды қажет етеді; және сампанда қолданылатындай, судан ешқашан шықпай, алға-артқа қозғалатын бір ғана скульлингтік ескекпен қолданылады. Көптеген қазіргі заманғы қайықтар синтетикалық материалдардан жасалған. Оларға аз күтім қажет, шірімейді, бірақ шыны талшықтың «дәуілі» (шыны талшықтың бүлінуі) болуы мүмкін, ол гель-қабат арқылы тұзды судың енуінен туындайды. Жүгіретін қайықтар гипалон, неопрен немесе ПВХ жабынмен қапталған матадан жасалуы мүмкін. Қатты қайықтар шыны талшықтан күшейтілген пластиктен (GRP) жасалуы мүмкін, бірақ бір бөліктен жасалған корпустар да бар. Қазіргі заманғы қатты қайықтар үшін басқа материалдар: алюминий, теңіздік фанера (көптеген түрлерге қарағанда әлдеқайда жеңіл), және тұрақты, ультракүлгін сәулелерге төзімді полиуретан лактарының пайда болуымен ағаш. Кейбір ағаш қайықтар (әсіресе классикалық немесе тарихи формадағылар) карвел немесе клинкер әдісімен жасалады. Шіруға төзімділігі бойынша ең жақсы таңдау – ақ емен, қара шегіртке, кедр және қарағай түрлері, нағыз және африкалық, сондай-ақ азиялық махогани, шырша және емен. Ағаштың шіруға төзімділігі бояуға және жаңбырдан қорғауға байланысты. Пластмассадан жасалған жабдықтар кейде қолданылады, бірақ қола мен тот баспайтын болат коррозияға қарсы жақсы материалдар болып табылады, бірақ тот баспайтын болат көп жылдан кейін, әсіресе қайықта сыртқы мотор немесе басқа қозғалтқыш болса, жарықша коррозиясына ұшырауы мүмкін және оны тексеру қажет. Тот баспайтын болатты судың астында тұрақты орналасқан бөлшектерге қолдануға болмайды. Иелері бөлшектерді орнатқанда дұрыс маркадағы тот баспайтын болат қолданылғанын тексеруі керек. Жұмыс істейтін қайықтар арзан мырышталған болатты пайдалануы мүмкін, бірақ жабдықты қайта мырышталған немесе ақырында ауыстыру қажет болуы мүмкін. Қайық әдетте яхталарда кеңірек орын бар кабинаның үстінде, кеменің ортасында төңкеріліп тасымалданады. Осылай тасымалданатын қайықтың түбінде тұтқалар орнату пайдалы, бұл суға түсіруді жеңілдетеді және палубада қолдау ұсынады. Көптеген яхталар қайықтарын қолмен немесе негізгі мачтадан орнатылған қарапайым көтергіш құралмен түсіреді. Трансомдағы давит ыңғайлы және әдемі, бірақ қатты толқындарда қайықты жоғалту қаупі бар. Егер қайық сүйреліп бара жатса, соңында ілмегі бар қосымша арқан (бейкүн арқан) қайыққа бекітілуі мүмкін, сондықтан сүйреу арқаны үзілсе, қайықтың ілгегімен ұстауға болатын арқан болады. Бұл теңізде, әсіресе қайық жартылай суға батқанда, қайтарып алуды жеңілдетеді. Кейбір елдерде қайықтардың аттары немесе тіркеу нөмірлері болады. Қатты қайықтарда олар әдетте тұмсықта, ал жүгіретін қайықтарда – трансомның ішкі жағында болады.

A dinghy should have a strong ring on the bow. The ring secures the painter (the line that anchors the boat to a dock), and is used for towing and anchoring. Ideally, the dinghy should also have two other rings (one on each side of the stern transom) which, with the bow ring, are used for lifting and securing the dinghy for stowage. The only other essential pieces of hardware are rowlocks (also known as oarlocks). Conventionally, a dinghy will have an oar on each side. A single sculling oarlock or notch on the transom is less common, but requires less space; and is used with a single sculling oar moving back and forth, never leaving the water, as used on a sampan. Many modern dinghies are made of synthetic materials. These require minimal care and do not rot but can suffer from fibre glass pox which is caused by the ingress of saltwater through the gel coat. Inflatable dinghies can be made of fabrics coated with Hypalon, neoprene or PVC. Rigid dinghies can be made of glass fibre reinforced plastic (GRP) but injection moulded one piece hulls are also available. Other materials for modern rigid dinghies include aluminium, marine plywood which tends to be much lighter than most types and, with the advent of sturdy, UV resistant polyurethane varnishes, wood. Some wooden dinghies (especially of classic or historical form) are built using the carvel or clinker methods. Favoured woods, in order of rot resistance, are white oak, black locust, species of cedar and pine, true as well as African and Asian mahoganies, fir and spruce. Rot resistance depends on paint as well as protection from rainwater. Plastic hardware is sometimes used, but bronze and stainless steel are good corrosion resistant materials for hardware, although stainless steel can be subject to crevice corrosion after many years especially in a boat using an outboard or other motor and must be inspected. Stainless steel should never be used for fittings permanently in the water. Owners should check that the correct grade of stainless steel is used in a fitting. Working boats may use lower cost galvanized steel, but the hardware may need to be re galvanized or replaced eventually. The dinghy is generally carried inverted amidships on yachts, on top of the coachroof where there is the most space. It is useful for a dinghy carried this way to have handholds built into the bottom, making launching easier and providing handholds on deck. Most yachts launch their dinghies by hand or with a simple lifting tackle rigged from the main mast. Davits over the transom is convenient and elegant, but sailing in a heavy following sea could cause the loss of a dinghy. If a dinghy is towed, an extra line with a loop in the end (known as a lazy painter) can be attached to a dinghy so that if the towing line breaks, there is a line to grab with a boat hook. This makes retrieval easier at sea, especially if the boat is partially swamped. In some countries dinghies have names or registration numbers. On hard dinghies these are usually on the bow, on inflatables on the inside of the transom.

Керуендер

Шағын 12 футтан (4 метрден) кішкентай қайықтар әдетте бір жұп ескішпен күшпен жылжытылады. 16 футтан (5 метрден) асса, екі немесе тіпті үш ескіш болуы мүмкін, әдетте екі ескіш қолданылады. Кейбір модельдерде жылжымалы тіреулер күштірек ескіруге мүмкіндік береді, ал басқаларында алынып тасталатын тіреу тік тұрып ескіруге мүмкіндік береді. Кейбір өзін-өзі құтқаруға арналған қайықтар мен яхталық тендерлер екі жұп ескіш ұстағышымен (құлыптармен) және эргономикалық жағынан тиімді ескіру үшін реттелетін орталық орындықпен жабдықталған. Артқы бөлігінде құлып бар бір ғана қалақшалы ескіш ыңғайлы авариялық ескіш болуы мүмкін. Қатты түбі жоқ үрмелі қайықтармен ұзақ қашықтыққа ескіру қиын, сондықтан олар көбінесе сыртқы мотормен немесе қажет болған жағдайда қалақпен жылжытылады.

Қозғалтқыш

Тағы бір нұсқа – сыртқы мотор. Бір метрге екі ат күші кеменің ең жоғары жылдамдығына жетеді. Жазық түбі бар шағын қайықты су бетіне шығарады. 10 футтық (3 м) қатайтылған V түбі бар және сыртқы мотормен жабдықталған қайық белгілі бір жылдамдыққа жете алады. Газ бакі әдетте артқы тақтайшаның астына орналастырылады. Моторлар әрқашан жоғары көтеріледі, соның арқасында қайықты зақымдамай жағаға тіреуге болады. Мотордың дұрыс орналасуы үшін қақпақты кесу қажет болуы мүмкін, сондықтан толқындардың қақпақтың үстінен секіріп, қайыққа су құйып алмау үшін моторға арналған шұңқыр жасау керек.

Желкен

Қайықтар үшін әдеттегі желкен таңдауы – қысқа мачтасы бар гунтер-риг, ол мачтасы алынғанда корпус ішіне сыяды. Сприт-ригтерде бум болмайды, ал желкенді ескек немесе мотормен жүзу кезінде мачтаға қарсы жинап қою артықшылығы бар. Луг-ригтер – шағын қайықтарда қолданылатын тағы бір жалғыз желкен түрі, тік және теңгерілген (мачтаның алдында бір бөлігі бар) және буммен немесе онсыз қолдануға болады. Традициялық жұмыс қайықтарында борға ілінетін қайық тақтасы болады. Бұл жүк кеңістігін бөлемейді. Кеме рулі әдетте транцемдегі қарапайым екі пернеге (ілмектерге) байланады немесе бекітіледі, төменгі перне ұзағырақ болады, сонда рульді бір-бірлеп орнатуға болады. Арқан рульді толқынға ұшырамай ұстап тұрады. Рульдер мен қайық тақталарының екеуі де айналмалы ұштары бар, соның арқасында қайықты құрлыққа тікелей шығаруға болады. Рульдер көбінесе дөңгелек рульді рульге қарсы бүктеуге мүмкіндік беретіндей етіп орналастырылады, бұл ықшам жиынтық құрады. Жарыс қайықтарында көбінесе желге қарсы жақсы жүзу үшін кірер тақта немесе орталық тақта болады. Оның корпусы жүк таситын орынның ортасында орналасқан. Өзін-өзі құтқаруға арналған қайық, белсенді құтқару қайығы ретінде пайдаланылатын, екі жағында максималды ашық кабина аумағын қамтамасыз ету үшін қайық тақталарына ие.

Күн энергиясы

Күн қуатымен қозғалыс гибридті икемді күн панельдерін пайдаланады, олар бимини шатырына енгізілген және литий аккумуляторлар жинағына қуат жеткізеді. Қос корпустағы екі трал моторы итеріс күшін тудырады, бұл күнмен қуатталатын қайықты ауа райына байланысты сағаттық жылдамдықпен қозғалтады. Жылдамдық пен қашықтықты арттыру үшін қосымша қуат пропанмен жұмыс істейтін мотормен қамтамасыз етіледі.