Кіріспе
Марс-Ультор ғибадатханасы – рим императоры Августтың б.з.б. 2 жылы ежелгі Римде салған ғибадатханасы. Ол Марс құдайының қайырымдылығына арналған. Август форумының маңызды бөлігі болған бұл ғибадатхана алдыңғы және бүйір жағынан периптеральді стильде салынған, бірақ артқы жағында (sine postico) бағаналар болмаған. Ол платформада тұрғызылып, коринфтік стильдегі сегіз бағанамен қапталған. Светоний мен Овидийдің айтуынша, жас Октавиан б.з.б. 42 жылы Филипп шайқасынан бұрын Марсқа ғибадатхана салуға уәде берген. Егер құдай оған және Марк Антонийге Юлий Цезардың екі өлтірушісі – Гай Кассий Лонгин мен Марк Юний Брутты жеңіп беруге көмектессе, онда ғибадатхана салынған болар еді. Алайда ғибадатхананың құрылысы б.з.б. 20 жылы Маркус Лициний Красстың Карр шайқасында жоғалтқан Аквиласының табылуынан кейін ғана басталды. Бастапқыда Рим Сенаты қайтарылған туларды Капитолий төбесіндегі Марс Ульторға арналған ғибадатханада сақтауға бұйырған. Бірақ Август жаңа форумының орнында өз қаражаты есебінен салуға уәде берді. Августтың антын орындауға асықпауының себебі – Либертастың қорғаушылары саналғандарға қарсы жеңісін тойлаудан бас тартуы болды. Ал тулардың қайтарылуы және парфтарға қарсы символдық кек алу – еске алуға лайықты жеңіс саналды. Ғибадатхана б.з.б. 2 жылы, толыққанды болмаса да, Августтың 13-ші консулдығын тойлаумен және Pater Patriae атағын қабылдауымен бірге ашылды. Ғибадатхана (және оның ішіндегі форум) жаңа Август империясының билігін дәріптеу және қабылдау мақсатындағы императорлық үгіт-насихат науқанының бір бөлігі болды. Императорлық режим үшін құдайлардың қолдауын көрсету, Римнің тарихын және ата-бабаларын дәріптеу, сондай-ақ 50 жылдан астам уақыт бойы мемлекетті мазалаған азаматтық соғыстардың салдарынан құтылу маңызды болды. Августтың өзі айтқандай: «Мен бұл ғибадатхананы азаматтарды мен тірі болғанда және болашақ билеушілерді де, ежелгі ұлы адамдардың үлгісін ұстануға итермелеу үшін салдым». Ғибадатхананың фронтонында Августтың есімі және шайқастар мен соғыстардың нәтижесіне әсер еткен құдайларды құрметтейтін рельефтер бейнеленген. Ортасында Марс, оның екі жағында Фортуна және Венера тұрды. Одан әрі Ромул (ағза кейпінде) және қарулы Рим құдайының мүсіндері орналасқан. Соңында Палатин төбесі мен Тибр өзенінің бейнесі салынған. Августтың үгіт-насихаты осы құдайлардың б.з.б. 20 жылы Сирияға сапары кезінде жоғалған туларды қайтаруға байланысты парфтарға қарсы «жеңісіне» ерекше мән берді (сондай-ақ, оның Филипп шайқасындағы жеңісін, асырап алған әкесі Юлий Цезардың өлтірушілеріне қарсы кек алу актісі ретінде бағалады). Бұдан өзге, Фортуна құдайының б.з.б. 33 жылы Иллириядағы үш жеңісінде, Актиум шайқасында және Египетте Клеопатраны жеңгендегі рөлі де атап көрсетілді. Сонымен қатар, Марс Ультор Августтың билікке келу оқиғаларын, сол жылдардағы оның әрекеттерінің заңсыздығын жасыратын түрінде көрсетуге тырысуында маңызды рөл атқарды. Ғибадатхананың ішінде үш мүсін тұрды. Ортасында толық әскери киімдегі Марс Ультор, оң қолында үлкен найза, сол қолында қалқан ұстап тұрды. Құдайдың оң жағында Купидонмен бірге Венера құдайының мүсіні тұрды – Юлия әулетінің барлық өкілдері осы құдайдан тараған деп есептелді. Сол жағында Юлий Цезардың, немесе одан да анығырақ айтқанда, ‘Divus Julius’ мүсіні тұрды, өйткені оның жаназасы кезінде аспанда комета көрінгеннен кейін ол құдай болып жарияланды. 19 жылы император Тиберий ғибадатхананың екі жағына екі арка қосты, кейіннен ол Адриан тұсында қалпына келтірілді. Ғибадатхана Сенат үшін сыртқы саясат мәселелерін талқылау, соғыс жариялау және жеңістерді марапаттау туралы шешімдер қабылдау үшін кездесу орны болды. Сонымен қатар, ол шетелдік елшіліктерді қабылдау үшін де пайдаланылды. IV ғасырдың соңында ғибадатхана Рим империясының соңғы кезеңінде пагандықтарды қудалау кезінде жабылып қалған болуы мүмкін, ол кезде христиан императорлары христиан емес діндерді тыйым салатын жарлықтар шығарды. IX ғасырда ғибадатхананың қираған жерінде Сан-Базилио шіркеуі салынды, ол Скала Мортуорумда орналасқан. Бұл шіркеу 12 ғасырдағы Mirabilia Urbis Romae еңбегінде еске алынған, ал 19 ғасырдың соңында ғибадатхананың қиратылыстары Санта-Аннунциата монастырына тиесілі болды.
On the pediment of the temple was inscribed the name of Augustus, along with a series of reliefs honouring the divinities that played a part in influencing the outcome of battles and wars through their intercession. In the centre was the figure of Mars, flanked by the goddesses Fortuna and Venus. Next to these were the seated figures of Romulus (in the guise of an augur) and the goddess Roma in arms. Finally, in the gable corners were reclining figures of the personification of the Palatine Hill and Father Tiber. It was to these divinities that Augustan propaganda ascribed the self styled “victory” over the Parthians that saw the return of the lost standards during Augustus’s visit to Syria in 20 BCE (and to a lesser extent, his victory at the Battle of Philippi as an act of filial vengeance against the assassins of his adoptive father, Julius Caesar). Further, it also emphasized the role that the goddess Fortuna played his triple victory in Illyria (33 BCE), at the Battle of Actium and in Egypt defeating Cleopatra. Finally, the role of Mars Ultor was critical in Augustus’s attempts to refashion the events of his coming to power in a way that obscured the illegality of much of his actions during those years. Within the temple there stood three statues. In the middle, a colossal Mars Ultor depicted in full military dress, holding a large spear in his right hand and a shield in his left. On the right side of the god stood a statue of the goddess Venus, with Cupid – it was Venus whom all of the gens Julia claimed descent from. To the left of the god was a statue of Julius Caesar, or more specifically ‘Divus Julius’, as he had been deified after a comet was seen in the sky during his funeral games. In 19 CE, the emperor Tiberius added two arches, one on either side of the temple, and it was later restored during the reign of Hadrian. The temple was used by the Senate as a meeting place to discuss matters of foreign policy, discussions around declarations of war, and to make decisions for awarding triumphs. It also served as a reception place to meet foreign embassies. By the end of the 4th century, the temple would have been closed during the persecution of pagans in the late Roman Empire, when the Christian Emperors issued edicts prohibiting non Christian worship. During the ninth century, an oratory church was built in the ruins of the temple, and was called the church of San Basilio in Scala Mortuorum. This church was mentioned in the 12th century Mirabilia Urbis Romae and by the late 19th century, the temple ruins was home to the convent of the nuns of Santa Annunziata.