Кіріспе

Римдегі ежелгі римдік жеңіс бағанасы, Италияның Рим қаласының көрнекті жері – Маркус Аврелий бағанасы (Columna Centenaria Divorum Marci et Faustinae) – Италияның Рим қаласындағы Пиацца Колоннада орналасқан римдік жеңіс бағанасы. Бұл спиральді рельефтері бар дориялық бағана, ол рим императоры Маркус Аврелийдің құрметіне салынған және Траян бағанасының үлгісімен жасалған. Императорлық ескерткіш Римнің бұрынғы императорына және оның 161-180 жылдар аралығында Римнің цезарі ретінде билік еткен кезіндегі варварлармен болған соғыстағы ерліктеріне арналған. Маркус Аврелийдің билік кезінен тікелей көздер көп болмаса да, ескерткіштің өзі оның құрылысында римдіктердің жұмысы және бейнеленген көріністер туралы көп нәрсе айтады. Маркус Аврелий бағанасы – Маркус Аврелийдің билік кезіндегі римдік өмірдің суреті; ескерткіш оның не үшін салынғанын ғана емес, сонымен қатар бұл императордың қоғамдағы маңыздылығын және ол жеткен құрметті көрсетеді. Римдік өмірге қатысты жалпы түсінік пен азаматтардың қоғамдық қызметке деген міндетін сезінуге негізделген Маркус Аврелийдің мейірімділігі соншалық болды, осы ескерткіш оның есіміне арналып, оның сұлулығы мен бейнесі үшін сақталды. Ескерткіште Маркус Аврелийдің Солтүстік германдық жорықтары мен варварлармен болған соғысын бейнелейтін фриз бар. Римдіктер бұл соғыстарды Дунайдың солтүстігінде Bellum Germanicum немесе bellum Marcomannicum деп атаған. Ескерткіш, көбінесе әскери жетістіктерге арналған ескерткіш болғанымен, сонымен қатар жерлеу ескерткіші деп есептеледі, себебі ескерткішті жоспарлау және орнату Маркус Аврелийдің қайтыс болуымен бірге жүрді. Ескерткіш 176 жылы соғыстың аяқталуымен салына бастады, ол 180 жылы қайтыс болды, ал ескерткіш құрылысын 193 жылы аяқтады.

Құрылыс

Бастапқы арнау жазуы жойылғандықтан, оның императордың билігі кезінде (176 жылы маркоманн, квад және сарматтарға қарсы жеңіске жетуімен) немесе 180 жылы қайтыс болғаннан кейін салынғандығы белгісіз; алайда жақын маңдағы жазу бағананың 193 жылы аяқталғанын растайды. Ежелгі Римнің топографиясы тұрғысынан алғанда, бағана Марс алаңының солтүстік бөлігінде, алаңның ортасында тұрды. Бұл алаң Адриан ғибадатханасы (мүмкін, Адрианеум) мен Марк Аврелий ғибадатханасы (оның ұлы Коммод бағыштаған, қазір ештеңе қалмады – бұл, шамасы, Палаццо Ведекинд орнында болған) арасында немесе соңғысының қасиетті аумағында, одан ештеңе қалмады, орналасқан. Жақын жерде императордың кремациясы өткен орын бар. Бағананың тірегі биік, ол өз кезегінде бастапқыда биік платформада тұрды – бағананың жалпы биіктігі. 1589 жылғы қалпына келтіруден бері базаның шамамен 3 метрі жер бетінен төмен. Бағана 27 немесе 28 блоктан тұрады, әрқайсысы диаметрі, карьерде бағана ішінде 190–200 сатырдан тұратын баспалдақ үшін ойылып жасалған, жоғарғы жағындағы платформаға дейін созылады. Траян бағанасындағыдай, бұл баспалдақ та рельефтегі тар тіректері арқылы жарықтандырылған.

Көңіл көтеру

Спиральды суретте Маркус Аврелийдің 166 жылдан бастап өліміне дейін соғысқан Дунай немесе Маркоман соғыстарының тарихы баяндалады. Оқиға әскердің Дунай өзенінен өтуімен басталады, бұл оқиға, әдетте, Карнунтумда болған. Жеңіс екі жорық туралы мәліметтерді бөліп тұрады. Оқиғалардың нақты уақыты туралы пікір талас тудырады; алайда, соңғы теория бойынша, 172 және 173 жылдардағы маркоман және квадтарға қарсы жорықтар суреттің төменгі жартысында, ал императордың 174 және 175 жылдардағы сарматтарға қарсы жеңістері жоғарғы жартысында бейнеленген. Римдік пропагандада тарихи расталған бір ерекше эпизод – "квадтар жеріндегі жаңбыр керекулі", онда императордың дұғасына жауап ретінде құдай қорқынышты дауыл арқылы рим әскерін құтқарады. Бұл керекул кейіннен христиандар христиан құдайының ісі деп мәлімдеді. Траян бағанасына ұқсастықтарына қарамастан, стиль мүлдем өзгеше, ол 3-ші ғасырдың драмалық стиліне жақын және Септимий Севердің көп ұзамай салынған триумф аркасымен байланысты. Суреттегі адамдардың бас өлшемдері пропорционалды емес, көрермен олардың бет-әлпетін жақсырақ түсінуі үшін. Суреттер Траян бағанасындағыдай мұқият ойылмаған, олар тасқа тереңірек тесіктер жасау арқылы жарық пен көлеңкенің контрастында жақсы көрінеді. Ауылдар өртеліп, әйелдер мен балалар тұтқынға алынып, көшіріліп, ерлер өлтіріледі. Соғыстағы "варварлардың" эмоциясы, үмітсіздігі мен азабы жекелеген сахналарда және кейіпкерлердің бет-әлпеттері мен қимыл-қозғалыстарында айқын бейнеленген, ал император өзінің айналасына бақылау жасайтын басты кейіпкер ретінде көрсетілген. Символикалық тіл, бірінші көзқарасқа қарағанда, дұрыс болғанымен, айқын және көркем, көрерменге Траян бағанасындағы 100-150 жылдардағы көркемдік стильге мүлдем басқаша әсер қалдырады. Сол жерде салқын және салмақты тепе-теңдік болса, мұнда драма мен жанашырлық сезімі орын алған. Суреттегі тіл ашық – императорлық үстемдік пен билік баса көрсетіліп, оның басшылығы ақталады. Жалпы алғанда, бұл ежелгі дәуірге тән көркемдік стильдің дамуын болжау және 3-ші ғасырда нашарлайтын Рим империясының дағдарысының алғашқы көркемдік көрінісі.

Кейінгі тарих

Орта ғасырларда бұл бағанаға шығу соншалықты танымал болғандықтан, кіру ақысын жинау құқығы жыл сайын аукционмен сатылатын, бірақ бүгінде мұндай мүмкіндік жоқ. Қазір бұл бағана Чиги сарайының алдындағы Пьяцца Колонна алаңының орталық бөлігін құрайды.