Кіріспе

1633 жылы Джон Фордтың "Tis Pity She's a Whore" (түпнұсқада: Tis Pitty Shee's a Who[o]re) пьесасы – Джон Форд жазған трагедия. Ол алғаш рет шамамен 1626 жылы королева Генриетта труппасы Кокпит театрында қойды. Пьеса алғаш рет 1633 жылы Николас Окс баспасынан, кітап сатушы Ричард Коллинз үшін жарық көрді. Форд осы пьесаны Питерборо графы және Турви бароны Джон Мордаунтқа арнады.

Сюжет

Жақында Болоньядағы университеттен Пармаға оралған Джованнидің қарындасы Аннабеллаға деген құмарлығы пайда болды және пьеса оның осы этикалық проблеманы Бонавентура бауырласпен талқылауымен басталады. Бонавентура Джованнидің ыстық ойларына қарамастан, оның қалаулары жаман екеніне сендіруге тырысады және ақырында оны өкініш арқылы өз сезімдерінен арылуға көндіреді. Осы арада Аннабеллаға Бергетто, Гримальди және Соранцо сияқты бірнеше үміткер жақындады. Ол олардың ешқайсысына қызығушылық танытпайды. Джованни ақырында оған өзінің сезімін айтады (күнәсін кешіруге тырысқанда сәтсіз болды) және ақырында оны жеңеді. Анабелланың мұғалімі Путана (сөзбе-сөз "Көкес") қарым-қатынасты көтермелейді. Бауырлар өзара қарым-қатынасын толықтайды. Соранцоның бұрынғы сүйіктісі Гипполита оған қатты ашуланып, оған ерлі-зайыптысын Ричардетті бірге болу үшін өлімге әкеледі деп сенген қауіпті сапарға жібергеніне ашуланып, оған тіл тигізеді. Соранцо кетеді, ал оның қызметшісі Васкес Ипполитаға Соранцодан кек алуына көмектесуге уәде береді және жұп оны өлтіргеннен кейін үйленуді келіседі. Ричардето өлмеген, бірақ Пармада өзінің немересі Филотиспен бірге. Ричардто да Соранцоға кек алуды аңсайды және Гримальдиді Аннабелланы жеңу үшін Соранцоға улы семсермен ұрып тастауы керек деп сендіреді. Бергетто мен Филотис енді қыз алысып, Ричардто Гримальдиді күтуге бұйырған жерде жасырын түрде үйленуді жоспарлап отыр. Гримальди Бергеттоны қателесіп пышақпен шауып өлтіреді, Филотис, Поджио (Бергеттоның қызметшісі) және Донадо (Бергеттоның ағасы) күйзеліске ұшырайды. Анабелла Соранцоға үйленуді өзінен бас тартты, өйткені ол ағасынан басқа біреуге үйлену керектігін біледі. Кейін ол ауырып, жүкті екені анықталады. Содан кейін монастырь монастырі Бонавентура оны жүктілігі көрінбей тұрып-ақ Соранцоға үйленуге көндіреді. Донадо мен Флорио (Аннабелла мен Джованнидің әкесі) Гримальди жасырынған кардиналдың үйіне барып, әділдікті сұрап жалбарынады. Кардинал Гримальдидің жоғары мәртебесіне байланысты бас тартады және оны Римге қайтарады. Флорио Донадоға Құдай оларға әділдік орнатқанша күтуін айтады. Аннабелла мен Соранцо көп ұзамай үйленеді, олардың рәсімінде маска билеушілер бар, олардың бірі өзін Гипполита деп танытады. Ол Соранцомен тост айтуға дайын екенін айтады және екеуі де стаканды көтереді және ішеді, бұл туралы ол өзінің жоспары оның шарапын уландыру екенін түсіндіреді. Васкес алға шығып, өзінің әрқашан қожайынына адал болғанын және Ипполитаны уланғанын айтады. Ол жаңадан үйленген ерлі-зайыптыларға қорлаулар мен үкімдер айтып өледі. Ашу мен кек алудың әсерін көріп, Ричардто өз жоспарларынан бас тартып, Филотисті жан құтқару үшін монастырға жібереді. Соранцо Аннабельланың жүктілігін білгенде, екеуі Аннабельла Соранцоның оны шынымен жақсы көретінін түсінгенге дейін дау-дамай жасайды және өзін кінәлі сезінуден арыла алмайды. Ол күйеуімен бөлмесіне қамалады, ол Васкеспен бірге өзінің сатқын әйелі мен оның беймәлім сүйіктісіне кек алу үшін жоспар жасайды. Соранцо шығып кеткенде, Путана сахнаға шығады және Васкес Аннабелланың баланың әкесі атын алу үшін онымен дос болып көрінеді. Путана оның Джованни екенін көрсеткеннен кейін, Васкес бандиттерге Путаны байлап, оның көздерін алып тастайды. Бұл ол ерікті түрде бақылап, көтермелеген қорқынышты әрекеттер үшін жаза. Бөлмеде Аннабелла ағасына өзінің қанымен хат жазады, Соранцо біледі және жуырда кек алады деп ескертеді. Монах хатты береді, бірақ Джованни өзіне зиян келтіруге болады деп сенуге тым менмен және Соранцоның туған күнін тойлауға шақырудан бас тарту туралы кеңеске құлақ аспайды. Содан кейін монастырь Джованнидің құлдырауына одан әрі араласпау үшін Пармадан қашып кетеді. Той күні Джованни Аннабельланың бөлмесіне келіп, онымен сөйлескеннен кейін, оны өбеу кезінде пышақпен ұрады. Содан кейін ол мейрамға кіреді, онда қалған барлық кейіпкерлер бар, қарындасының жүрегі тіктелген пышақты ұстап, барлық адамдарға қандас қатынасы туралы айтады. Флорио шоктан бірден қайтыс болады. Соранцо Джованниге сөз жүзінде шабуыл жасайды, ал Джованни оны пышақпен шауып өлтіреді. Васкес араласып, Джованниді жаралап, бандиттерге жұмысты аяқтауды бұйырады. Қаза болғаннан кейін кардинал Путананы ағашқа жағып өртеп жіберуді, Васктерді жер аударуды және шіркеуге өлгендердің барлық байлығы мен мүлкін тартып алуды бұйырады. Ричардето ақыры Донадоға өзінің шынайы же�...

Қабылдау

Пьесаның инцест тақырыбына ашық қарауы оны ағылшын әдебиетіндегі ең даулы туындылардың біріне айналдырды. Пьеса Фордтың 1831 жылғы пьесалар жинағынан толығымен алынып тасталды; оның атауы көбінесе «Джованни және Аннабелла» немесе «Tis Pity» немесе «Бауыр және қарындас» сияқты жұмсақ сөздерге ауыстырылды. Шындығында, ХХ ғасырдың басына дейін сыншылар пьесаны айыптауда әдетте қатал болды; оларды тақырып та, Фордтың басты кейіпкерін айыптамауы да ренжітті. Сыншы Марк Ставиг былай деп жазды: «Форд жауыздыққа мән бермей, Джованниді талантты, ізгі және асыл адам ретінде бейнелейді, оны құлпытатын, қашпауға болатын құмарлық оның жойылуына әкеледі». Адольф Уорд: «Ол сойқышылдың аяғы» трагедиясы ерекше күшті туынды ретінде мойындалды.

Ерекше орындары

Пьеса Реставрация дәуірінің басында қайта жаңғыртылды; Сэмюэл Пеппс 1661 жылы Солсбери соты театрындағы қойылымды көрді. 1894 жылы пьесаны Морис Метерлинк француз тіліне аударды және «Театр де л’Оувр» театрында «Аннабельла» деген атпен қойды. 1980 жылы Деклан Доннеллан «Жаңа Театр Компаниясы» үшін «Театр кеңістігі» мен «Half Moon» театрында пьесаны қойды. Малкольм Джеймисон мен Анжелик Рокас басты рөлдердегі өнерлері үшін мақтау алды. 2011 жылы Джонатан Мунби 1960 жылдардағы Италияда өтетін, «Тарантино стиліндегі» қойылымды Лидстегі Батыс Йоркшир ойын үйінде 7-28 мамыр аралығында сахналады. Пьесаның жарнама плакатында Мәсіх пен Қамқоршы Ана Марияның суреті болды, ол тіпті ашылғанға дейін дау тудырды және Лидстің Рим католик епископынан шағым келгеннен кейін ауыстырылды. Басты рөлдерде Демьен Молони (Джованни рөлінде) және Сара Викерс (Аннабельла рөлінде) өнерлері үшін мақтау алды. 2011 және 2014 жылдар аралығында «Cheek by Jowl» театр компаниясы Деклан Доннеллан режиссерлік еткен және Ник Ормерод суреттемесімен пьесаны сахналады. Бұл қойылым Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясы мен Лондондағы Барбикан орталығында, сондай-ақ шам жарығында гастрольдік сапармен өтті. Кеннет Кранхам (Джованни рөлінде), Шери Лунги (Аннабельла рөлінде) және Джереми Чайлд (Преподобный рөлінде) ойнады. Ол оқиғаның орын алу орнын XVIII ғасырдағы Англияға көшіріп, өңделмеген мәтінді қолданды. Джесси Баклидің Аннабельла рөлінде және Демьен Молонидің Джованни рөлінде ойнаған BBC Radio 3 адаптациясын Паулин Харрис бейімдеді және режиссерлік етті, ол 2018 жылдың 7 қаңтарында алғаш рет эфирге шықты. Керстин Мария Пёлер (либретто) және Анно Шрейер (композитор) авторлық құқығына ие «Schade, dass sie eine Hure war» неміс операсының әлемдік премьерасы 2019 жылдың 16 ақпанында Дюссельдорф опера үйінде өтті.

Ықпал

Питер Гринавей бұл пьеса 1989 жылы түсірілген "The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover" фильмі үшін негізгі қалып болғанын айтты. "Midsomer Murders" сериалының "The Killings at Badger's Drift" (1997) атты пилоттық эпизодында пьесаға сілтемелер кездеседі. Дэвид Боуидің "Blackstar" (2016) соңғы студиялық альбомында "’Tis a Pity She Was a Whore" деген атпен шамамен бірдей аталатын ән бар. Сол альбомнан "Sue (Or in a Season of Crime)" әні Аннабелланың Соранцоға үйленуге келісуінен бастап, Джованнидің қанмен жазылған хатын алуына дейінгі пьеса оқиғаларын еркін қайта баяндайды. Бұл пьеса Том Стоппардтың 1982 жылғы "The Real Thing" пьесасында да еске алынады. "Party Down" сериалының үшінші маусымында Генри Поллард (Адам Скотт) осы пьесаның жоғары сыныпты қойылымын қоюға режиссерлік етеді.