Шекспирдің соңғы пьесалары: Романтика мен трагедияның арасы
Shakespeare's late romances
Уильям Шекспирдің соңғы пьесалары: «Перикл», «Цимбелин», «Қысқы ертегі», «Дауыл». Романтикалық жанр, тарихы, және трагедиялардан кейінгі шығармашылығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шекспирдің пьесаларының санаты
Category of Shakespeare's plays
Кейінгі романстар, көбінесе жай ғана романстар деп аталады, – Уильям Шекспирдің соңғы пьесаларының тобы, оның ішінде «Тир ханзадасы Перикл», «Симбелин», «Қысқы ертегі» және «Дауыл» пьесалары кіреді. Шекспирдің авторлық серіктесі болған «Екі асыл туыс» кейде осы топқа қосылады. «Романс» термині алғаш рет Эдвард Дауденнің 1877 жылғы «Шекспир» (Shakspere) еңбегінде осы соңғы туындылар үшін қолданылған. Кейінгі авторлар көбінесе Дауденнің терминін қабылдауға разы болды. Шекспирдің пьесаларын нақты мерзімге даралау мүмкін емес, бірақ осы комедиялар «Отелло», «Король Лир» және «Макбет» сияқты трагедиялар сериясынан кейін жазылғаны туралы жалпы пікір қалыптасқан. Шекспир трагедияларды олардың қойылымдары қаржылық табыс әкелгендіктен жазды, бірақ карьерасының соңында комедия жанрына қайта оралып, оны трагикалық және мистикалық элементтермен үйлестірді. Шекспирдің кейінгі романстары трагикомедияның дамуына және Бен Джонсон мен Иниго Джонстың сахналық қойылымдарындағы сарайлық масканың едәуір күрделенуіне де ықпал етті. Бұл пьесалардың тақырыбы мен стиліне монархтың қалауы, Шекспирдің труппасының ескіруі және олардың жоғары топтағы көрермендері де әсер етті. Романстар сахнада дауылды теңіз, сәнді интерьерлер мен экстерьерлер, армандық көріністер және уақыттың өтуіне жасалған иллюзия сияқты ерекше эффектілерді көрсетуді талап етеді. Ғалымдар соңғы пьесалардың дін мен құтқарылу туралы сөз қоздайтынын, ал олардың құлықтылық пен жамандық арасындағы қақтығыста ізгілікке жеңіс беру тақырыбының әртүрлі нұсқалары екенін айтады.
The late romances, often simply called the romances, are a grouping of William Shakespeare's last plays, comprising Pericles, Prince of Tyre; Cymbeline; The Winter's Tale; and The Tempest. The Two Noble Kinsmen, of which Shakespeare was co author, is sometimes also included in the grouping. The term "romances" was first used for these late works in Edward Dowden's Shakspere (1877). Later writers have generally been content to adopt Dowden's term. Shakespeare's plays cannot be precisely dated, but it is generally agreed that these comedies followed a series of tragedies including Othello, King Lear and Macbeth. Shakespeare wrote tragedies because their productions were financially successful, but he returned to comedy towards the end of his career, mixing it with tragic and mystical elements. Shakespeare's late romances were also influenced by the development of tragicomedy and the extreme elaboration of the courtly masque as staged by Ben Jonson and Inigo Jones. The subjects and style of these plays were also influenced by the preference of the monarch, by Shakespeare's ageing company and by their more upper class audiences. The romances call for spectacular effects to be shown onstage, including storms at sea, opulent interior and exterior scenery, dream settings and the illusion of time passing. Scholars have argued that the late plays deal with faith and redemption, and are variations on themes of rewarding virtue over vice.
Таңбалау және құрылым
Шекспирлік романс категориясы сыншылардың соңғы пьесаларды комедияның күрделі түрі ретінде тану ниетінен туындайды; романс және трагикомедия атауларын қазіргі заманғы сыншылар мен редакторлардың көпшілігі бағалайды. 1623 жылғы Бірінші фолиода пьесалардың редакторлары Джон Хемингс пен Генри Конделл «Тұрпан» мен «Қысқы ертегіні» комедия, ал «Цимбелинды» трагедия ретінде тізімдеген. «Перикл» онда мүлдем болмаған. 1875 жылы Доуден Шекспирдің соңғы комедияларын «романстар» деп атау қажет екенін айтқанда, олар орта ғасырлық және жаңа заманғы «романстарға» ұқсас болғандықтан, олардың осылай аталуын қалады, себебі бұл жанрда оқиғалар кеңістік пен уақыттың шексіз аумағында өріледі. Романстарда маңызды сюжеттік бұрылыстар күлкі, драмалық оқиғалар мен ішкі тартыстармен біріктіріледі. Олар сонымен қатар кең ауқымды кейіпкерлерді, әсерлі сахналарды және сыртқы көрініс пен шындық тақырыптарын өзгеше талқылайды. Кейінгі романстар Шекспирдің ерте комедияларынан үлкен тақырыптарға ден қою арқылы, жеке сәттерге емес, олардың басымдығымен ерекшеленеді. Романстар – Шекспирдің трагедиялары сияқты, олар қауіпті жағдайдан жылдам шешімге келудің орнына, бақытты аяқталады. Олар сондай-ақ әке мен қыз арасындағы қарым-қатынасқа ерекше назар аударады.
The category of Shakespearean romance arises from a desire among critics for the late plays to be recognised as a more complex kind of comedy; the labels of romance and tragicomedy are preferred by the majority of modern critics and editors. In the First Folio of 1623, John Heminges and Henry Condell, its editors, listed The Tempest and The Winter's Tale as comedies, and Cymbeline as a tragedy. Pericles did not appear in it at all. In 1875, when Dowden argued that Shakespeare's late comedies should be called "romances", he did so because they resemble late medieval and early modern "romances", a genre in which stories were set across the immensity of space and time. The romances have grand plot points which are combined with humour, dramatic action and internal struggles. They also feature broader characters, larger spectacles and a different handling of the themes of appearance and reality. The late romances differed from early Shakespearean comedies by relying on grand themes, rather than specific moments. The romances are Shakespearean tragedies that end happily, instead of a moment of danger that moves rapidly to a solution. They also focus on the relationships between father and daughter.
Трагикомикалық әсер
Шекспирдің романдарына XVII ғасырдың басындағы театрдағы екі маңызды өзгеріс те әсер етті. Біріншісі – Джон Флетчер бастап, Бомонт пен Флетчердің ерте бірлескен жұмыстарында дамыған трагикомедияның жаңашылдығы еді. Трагикомедиялар "ауыр мазмұнға" ие болып көрінгенмен, көбінесе жеңіл ойын-сауықпен аяқталады. Шекспирдің романдары комедияларына қарағанда трагикомедиялық сипатта көбірек: өлім қаупі мен азап шегу сахналары күштірек. Үстіннен келетін құбылыстармен кездесулер де тікелей әрі айқын болады. Екінші әсер – Бен Джонсон мен Иниго Джонстың сол дәуірде сахналаған сарайлық масканың ерекше күрделенуі. Кейінгі романдардағы маңызды сахналар сарайлық маскалармен тығыз байланысты: олар көркемдікке құмарлықты қабылдағанмен, сондай-ақ мұндай қойылымдардың беткейлігін де көрсетеді.
Shakespeare's romances were also influenced by two major developments in theatre in the early years of the seventeenth century. The first was the innovation of tragicomedy initiated by John Fletcher and developed in the early Beaumont and Fletcher collaborations. Tragicomedies made a pretence at "grave stuff" but invariably provided a happy ending with light entertainment. Shakespeare's romances are more sharply tragicomic than his comedies: threats of death and scenes of suffering are more acute. Encounters with the supernatural are also more direct and emphatic. The other influence was the extreme elaboration of the courtly masque being stage in the same period by Ben Jonson and Inigo Jones. Key scenes in the late romances are closely related to court masques: They embrace the visual magnificence but also the shallowness of such a display.
Тарих
Ренессанс дәуіріндегі танымал драма сыртқы ықпалға, әсіресе билеушінің көруге ниеттенгеніне тәуелді болды. Елизавета I халықтың ұнатуын қамтамасыз ететін трагедияларды көруді жақсы көретін. Елизавета 1603 жылы қайтыс болғанға дейін билік етті. Одан кейін I Жақып таққа отырып, романтикалық пьесаларды артық көретін. Шекспирдің денсаулығы нашарлап, ол өзі жеке жазған соңғы пьесасы – «Темпесттен» шамамен бес жыл өткен соң қайтыс болды. Бұл өзгеріс оның шығармашылықтан бас тартқанын көрсетеді. Ол соңғы пьесасын аяқтағаннан кейін Стратфордқа зейнетке шықты. Ғалым Кэтрин Александр Шекспирдің қарттығына байланысты пьесалардың автобиографиялық емес, актерлердің өзінің жасы үлкен болуын көрсететінін ұсынды. Корольдің актерлері бірнеше жыл бойын қолданылмаған екінші театр, Blackfriars-ты пайдаланды. Театр жергілікті тұрғындардың наразылығына байланысты жабылып, 1608 жылдың екінші жартысында қайта ашылды. Осы уақыт аралығында актерлер қартайды, ал Шекспир кейіпкерлерінің жасын сәйкестендірді. Корольдің актерлеріне 1603 жылы I Жақып таққа отырғанда, есімдерін «Корольдің актерлері» деп өзгертуге рұқсат берілді. Олар аптасына екі жаңа пьеса қоятын. Көптеген пьесалар тек бірнеше рет қойылды және режиссер болған жоқ: актерлерден стандартты сахналық орналасуды білу күтілді. Blackfriars көрермендері көбінесе жоғары топқа жататын, себебі кіру құны жоғары болғандықтан, төменгі топ өте сирек қойылымдарға қатысатын. Көрермендердің талғамдылығына байланысты, романтикалық пьесалар эстетика мен мәдениетке көбірек назар аударды.
The popular drama during the Renaissance was subject to external influences, specifically what the ruler wanted to see. Elizabeth I enjoyed watching what the people liked, which were the tragedies. Elizabeth reigned until her death in 1603. James I succeeded her, and he preferred the romances. Shakespeare's health was impaired, and he died about five years after The Tempest, the last play he wrote by himself. The shift indicates that he was giving up composition. He retired to Stratford following completion of his final play. The scholar Catherine Alexander has suggested that the plays were not specifically autobiographical in respect of Shakespeare's advancing old age, but reflected the fact that the actors themselves were older. The King's Men occupied a second playhouse, the Blackfriars, which had been out of use for several years. The playhouse had been shut down because of objections by local residents, but was reopened during the second half of 1608. In the interim the actors had aged, and Shakespeare adjusted the age of his characters. The King's Men were allowed to change their name from the Lord Chamberlain's Men in 1603, when James I came to the throne. They would put on as many as two new plays a week. Many plays had only a few performances, and there was no director: actors were expected to know fairly standard blocking patterns. Audiences at the Blackfriars were generally upper class, as the cost of admission was so high that the lower classes were unlikely to attend many performances. Because of the sophistication of the audience, the romances leaned more toward aesthetics and culture.
Өнер көрсетулер
Романстар режиссерлерге қиындық туғызады, себебі олар сахнада көрсету үшін керемет әсерлерді қажет етеді. 1854 жылы Сэмюэл Фелпс Периклді бір жерден екінші жерге жеткізу үшін ескек құралдарын қолданып, дауыл эффектін жасады, сонымен бірге олардың артында панорама қозғалып, саяхаттау иллюзиясын тудырды. «Симбелин» көбінесе сахналау үшін екі түрлі бағыт ұсынады: әсем және қарапайым. 1896 жылдың көктемінде Генри Ирвинг Лондонның Лицей театрында осы пьесаны қойып, Цимбелиннің сарай бақтары мен ішкі бөлмелері үшін күрделі кельттік декорациялар, Постумның Римге сапары үшін римдік банкет залы, Имоген үшін сәндік безендірілген жатын бөлмесі және Юпитердің түсуі үшін керемет арман көрісін жасады. Ал Бен Грит 1918 жылы «Олд Вик» театрында қарапайым, елизаветалық стильді таңдады. «Қысқы ертегі» уақыттың өтуі және Антигонды сахнадан қуатын аюдың қиындықтарын көрсетеді. 1976 жылы Тревор Нанн мен Джон Бартон Джон Неттлсті Уақыт пен Аю рөлінде сомдады. 1986 жылы Стратфорд-апон-Авонда Терри Хэндс Антигонды қуу үшін жерден көтерілген аю терісінен жасалған кілемді пайдаланды. «Темпест» 1609 жылы «Си Венчур» кемесінің қазасына байланысты шабыттанған көрініспен басталады. Бұл сахна әртүрлі сахналауларға мүмкіндік берді, мысалы, 1842 жылы Ковент-Гарденде Уильям Чарльз Макредидің толық жабдықталған және адамдармен толыққан үлкен теңіз кемесі, ал 1987 жылы Гудман театрында Роберт Фоллстың қойылымында сахна круиздік кемеде, палубадағы орындықтарда отырған туристермен немесе апат болғанша шафлборд ойнап жатқан көрініс болды.
The romances create challenges for directors, as they require spectacular effects to be shown onstage. For Pericles, in 1854, Samuel Phelps created the effect of a storm by using rowers manning oars to carry Pericles from one location to another while a panorama moved behind them to create the illusion of travel. Cymbeline often offers two different directions for staging: grand and simple. In the spring of 1896, Henry Irving staged the play at the Lyceum Theatre, London with elaborate Celtic sets for Cymbeline's palace gardens and interior rooms, a Roman banqueting hall for Posthumus's visit to Rome, a handsomely decorated bedchamber for Imogen, and a spectacular dream setting for the descent of Jupiter. Ben Greet at The Old Vic in 1918, on the other hand, chose a simple, Elizabethan approach. The Winter's Tale poses the challenges of time passing and a bear pursuing Antigonus off stage. In 1976, Trevor Nunn and John Barton cast John Nettles as both Time and the bear. At Stratford upon Avon in 1986, Terry Hands used a bearskin rug, which rose off the ground to chase Antigonus off. The Tempest opens with a scene inspired by the shipwreck of Sea Venture in 1609. This scene has allowed for different stagings, from William Charles Macready in 1842 at Covent Garden featuring a huge sea vessel, fully rigged and manned, to Robert Falls's production at the Goodman Theatre in 1987, where the scene was set on a cruiseship, with tourist passengers in deck chairs or playing shuffleboard until disaster struck.
Сын
Стильдің өзгеруіне және Шекспирдің денсаулығына байланысты, соңғы пьесалардың неліктен осылай жазылғандығы туралы көптеген пікірталас туды. Доуден Шекспирдің трагедияларын жазғанда депрессияға ұшырап, романстарды жазу арқылы одан шыққандығын айтатын биографиялық тұжырым жасады. Сэр Эдмунд Чемберс Шекспирдің "Тимон Афиналықты" жазғанда күйзеліске ұшырағанын, ал романстардың психологиялық жазылудың бір түрі екенін болжады. Клиффорд Лич романстарды Шекспирдің жеке жыныстық жиренуінен туындаған фантастикалық пуритандықпен уланған деп есептеді. Д.Г. Джеймс Шекспирдің жасы ұлғайған сайын поэзиялық күшінің азайғанына сенді. Кейбір ғалымдар соңғы пьесалардың иман мен құтқарылу туралы, жақсылықтың жамандықтан үстемдігі тақырыбының әртүрлі нұсқалары екенін айтады. Г. Уилсон Найт соңғы романстардың, жоғары трагедиялармен бірге, тіпті олардан да асқан Шекспирдің ең үлкен жетістігін бейнелейтінін дәлелдеген сыншылардың бірі болды. Гарольд Блум "Қысқы ертегі" туралы: "Онда Шекспир толыққанды талант мен генийіне қайта оралады" дейді.
Because of the shift in style, as well as Shakespeare's physical state, there has been much debate about why the late plays were written as they were. Dowden created a biographical view that suggested that Shakespeare was suffering from depression when he wrote his tragedies, and had worked his way out of it to create the romances. SirEdmund Chambers suggested that he suffered a breakdown while writing Timon of Athens, and the romances reflect a kind of psychological convalescence. Clifford Leech viewed the romances as infected with a kind of fantastical puritanism that came from Shakespeare's personal revulsion from sex. D G James believed that Shakespeare ran out of poetic energy as he got older. There is a belief among some scholars that the late plays deal with faith and redemption, and are variations on themes of rewarding virtue over vice. G. Wilson Knight was among those critics to argue that the late romances embody, together with the high tragedies or even above them, Shakespeare's greatest achievement. Harold Bloom says of The Winter's Tale that in it Shakespeare returns to his full talent and genius with full force.
Киноға бейімделу
Cymbeline-нің кино нұсқасы 2014 жылы шықты, оның басты рөлдерін Милла Джовович, Итан Хоук, Пенн Бадгли, Джон Легуизамо және Эд Харрис сомдады. "Темпест" пьесасы ең көп бейімделген. 1908 жылы оның үнсіз нұсқасы түсірілді. Кейінгі бейімдеулер: "Сары аспан" (1948) – Грегори Пек пен Энн Бакстердің қатысуымен батыстың шөлейттерінде өтеді; "Құпия планета" (1956) – ғарыштағы оқиғалар негізіндегі ғылыми-фантастикалық классика; Дерек Джарманның 1979 жылғы нұсқасы Шотландияның жағалауындағы қирап бара жатқан үйге көшірілді; "Темпест" (1982) – Джон Кассаветес, Молли Рингвальд, Джина Роулендс және Сьюзан Сарандонмен бірге грек аралында өтеді; Джон Джилгудтың қатысуымен "Проспероның кітаптары" (1991) – бұл пьесаның кино, би, опера және анимацияны біріктіретін оқуы, жай ғана бейімдеу емес; және 2010 жылғы нұсқасында Просперо рөлі Проспера рөліне ауыстырылып, оны Хелен Миррен сомдады.
A film version of Cymbeline was released in 2014, starring Milla Jovovich, Ethan Hawke, Penn Badgley, John Leguizamo and Ed Harris. The Tempest has been adapted most often. A silent film version was made in 1908. Later adaptations include, Yellow Sky (1948) – set in the wild west, with Gregory Peck and Anne Baxter; Forbidden Planet (1956) – a science fiction classic set in outer space; Derek Jarman's 1979 version relocated to a crumbling mansion off the Scottish coast; Tempest (1982) – set on a Greek isle, with John Cassavetes, Molly Ringwald, Gena Rowlands and Susan Sarandon; Prospero's Books (1991) starring John Gielgud – which is not so much an adaptation as a reading of the play, combining film, dance, opera, and animation; and a 2010 version with Prospero recast as Prospera, played by Helen Mirren.