Кіріспе

Уильям Шекспирдің пьесасы, «Симбелин» (/sɪm/b//l/iː/n/) – сонымен қатар «Симбелиннің трагедиясы» немесе «Британия патшасы Симбелин» деп те аталады. Бұл Уильям Шекспирдің ежелгі Британияда (шамамен б.з. 10-14 жылдары) өтетін және Британия жырларының бір бөлігін құрайтын, ерте кельт британдық патша Кунобелин туралы аңыздарға негізделген пьесасы. Алғашқы фолиода трагедия ретінде тізілгенімен, қазіргі заманғы сыншылар «Симбелинды» романтикалық пьеса немесе тіпті комедия деп санайды. «Отелло» мен «Қысқы ертегі» сияқты, бұл пьеса да әділдік пен қызғаныш тақырыптарын қамтиды. Пьесаның нақты жазылған мерзімі белгісіз, бірақ ол 1611 жылға дейін жазылған деп есептеледі.

Қорытынды

Цимбелин - Рим империясының Британияның патшасы. Осыдан жиырма жыл бұрын Гвидерий мен Арвиарг атты екі ұлын Беларий деген елден қуылған сатқын ұрлап кеткен болатын. Симбелин өзінің қызы Имогеннің (немесе Инногеннің) Симбелиннің сарай мүшесі Постхум Леонатпен жасырын некеде болғанын біледі. Ғашықтар бижутериямен алмасып, Имогеннің қолғап, Постумның шағаламен. Симбелин некеден бас тартып, Постхумды құлатып жібереді, өйткені Имогена - Симбелиннің жалғыз қалған баласы - британдық таққа ие болу үшін толықтай патшалық қанды мұрагер тудыруы керек. Осы арада, Цимбелиннің патшайымы Клотенді (оның бұрынғы некедегі ұлы) өзінің қан тұқымын қамтамасыз ету үшін Имогенмен некеге тұру үшін заговор жасайды. Сондай-ақ, король Имоген мен Цимбелинді өлтіруді жоспарлап отыр. Ол соттың дәрігерінен өлімге әкелетін уды сатып алады. Дәрігер Корнелиус күдікті болып, уды зиянсыз ұйқылық дәрімен ауыстырады. Патшайым "улыны" Постум мен Имогеннің адал қызметшісі Пизаниоға береді. Иммогенге бұл дәрілік препарат деп айтылды. Постхуммен бірге бола алмай, Имоген Клотеннің агрессивті жақындауларынан қашып, өз бөлмесіне қашады. Постум қазір Италияда тұруы керек, онда ол Яхимомен (немесе Джакомомен) кездеседі, ол мақтаншақ Постуммен, Яхимо, Постум оның пәктігі үшін мақтаған Имогенді азғыра алатынын және содан кейін Постумға Имогеннің неке адалдығын бұзуының дәлелін әкелетінін айтады. Егер Яхимо жеңіске жетсе, ол Постхумның белгілік сақинасын алады. Егер Постум жеңіске жетсе, Яхимо оған жалақы төлеп қана қоймай, сонымен бірге Постуммен семсермен жекпе-жек өткізеді. Яхимо Британияға барады, онда ол өзіне адал болған Имогенді азғыруға тырысады, ол оны қабылдамайды. Содан кейін Яхимо Имогеннің ұйықтайтын бөлмесіндегі сандыққа жасырынып, әже ұйықтап қалғанда, Постхумның білезігін ұрлап алады. Ол сондай-ақ бөлмені, сондай-ақ Имогеннің жартылай жалаңаш денесіндегі терісін, Постхумға өзінің қалыңдығын азғырғаны туралы жалған дәлел ретінде ұсыну үшін ескертеді. Италияға оралғанда Яхимо Имогенді сәтті азғырғанына Постхумды сендіреді. Ашулы Постхум Британияға екі хат жібереді: біреуі Имогенге, оны Уэльс жағалауындағы Милфорд-Хейвенде кездестіруін айтады; екіншісі қызметші Писаниоға, Имогенді Хэйвенде өлтіруді бұйырады. Алайда, Пизанио бас тартады және Постхумның жоспарын Имогенге ашады. Ол Имогенді ұлға айналдырып, олар жұмыс іздеу үшін Милфорд-Хейвенге барады. Ол сондай-ақ, оның психологиялық күйзелісін жеңілдетеді деп сеніп, оған патшайымның "улы" береді. Бала кейпімен Имоген "Фиделе" деген есімді алады, яғни "сенімді". Римдік елші Каи Луцийге британдықтар берген алым-салықтан бас тартқан Цимбелиннің ордасына оралғанда. Люций Цимбелинге Рим императорының жақындап келе жатқан қаһары туралы ескертеді, бұл Рим әскерлерінің Британияға басып кіруі болады. Осы арада Клотен Мильфорд-Хейвендегі Имоген мен Постхумның "кездесуі" туралы біледі. Ол Постхумның киімін киіп, Уэльске барып, Постхумды өлтіріп, одан кейін Имогенді зорлап, ұрлап, үйленуге шешім қабылдайды. Имоген қазір Уэльс таулары арқылы Фидель ретінде саяхаттап жүр, оның денсаулығы төмендеп, үңгірге келеді. Бұл Беларий мен оның "олдары" Полидор мен Кадуалдың мекені, оларды ол ұлы аңшылар етіп тәрбиеледі. Бұл екі жас жігіт - өздерінің шығу тегін білмейтін британдық княздер Гидерий мен Арвираг. Ерлер Фиделеді тауып алады және бірден "оған" деген таңғажайып жақындыққа бөленеді, тез достар болады. Үңгірдің сыртында Гвидерийді Клотен қарсы алады, ол оны қорлайды, бұл соғыс кезінде Гвидерий Клотеннің басын шапқан семсермен шайқасуға әкеледі. Осы арада Имогеннің әлсіз жағдайы нашарлап, ол "улыны" дәрі ретінде қабылдайды; ер адамдар қайта кіргенде, олар оны "өлі" деп табады. Олар жоқтау айтады және Клотеннің денесін өз денесінің қасына қойғаннан кейін, қос жерлеуге дайындалу үшін қысқа уақытқа кетеді. Имоген оянып, бассыз денені табады және ол Постхум деп санайды, өйткені денесі Постхумның киімдерін киіп жүр. Луцийдің римдік сарбаздары Британияға келіп жетті, әскер Уэльске қарай қозғалғанда, Луций өзінің қаза тапқан қожайынды жоқтап жүрген адал қызметші болып көрінген, күйреген Фиделеді табады; Луций осы адалдыққа әсер етіп, Фиделеді пажбой ретінде жалдайды. Алдымен, ол өзінің ұлы Клотеннің жоғалуынан кейін, патшаның қаһарынан арыла алмай жүр. Сол кезде кінәсін сезінген Постум Рим әскеріне қосылып, Британияға шабуыл жасайды. Беларий, Гидерий, Арвираг және Постум Цимбелинді ...

Күн және мәтін

Саймон Форманның мәлімдемесіне сәйкес, «Цимбелин» пьесасының алғашқы қойылымы 1611 жылғы сәуірде болған. Алғаш рет ол 1623 жылы «First Folio» басылымында жарияланды. «Цимбелин» қашан жазылғанын нақты анықтау мүмкін емес. Йельдік басылым авторлық құқықта серіктес болғанын, ал кейбір сахналар (мысалы, III актінің 7-ші көрінісі және V актінің 2-ші көрінісі) басқаларымен салыстырғанда Шекспирге тән емес сияқты көрінуі мүмкін екенін көрсетеді. Пьеса тілі, жағдайы және сюжеті жағынан Бомонт пен Флетчердің «Филастер» немесе «Махаббат қанмен суарылған» трагикомедиясына ұқсас (1609-10 жж.). Екі пьеса да әкесіне бағынбағандықтан, төмен дәрежелі жақын адамына үйленгені үшін адалсыздыққа айыпталып, қашып кеткенге дейін өлтіруге бұйрық берілген ханшайым туралы айтады, содан кейін оның адалдығы дәлелденеді. Сонымен қатар, екеуі де бір театр труппасы мен көрермендер үшін жазылған. Кейбір ғалымдар бұл шамамен 1609 жылмен сәйкес келеді деп санайды, бірақ қай пьеса бірінші болып жазылғаны белгісіз. Оксфорд пен Нортон Шекспирдің редакторлары Имоген есімінің Инногеннің қатесі екенін айтады. Олар «Цимбелин» мен «Көп нәрседен шу» арасындағы бірнеше ұқсастықтарды көрсетеді, олардың алғашқы басылымдарында Инноген есімді кейіпкер Леонатоның әйелі болуы керек еді (Постмус екінші пьесадағы итальяндық есімнің латынша түрі «Леонат» деп те белгілі). Стэнли Уэллс пен Майкл Добсон Шекспир дереккөз ретінде пайдаланған Холиншедтің жылнамаларында Инноген туралы айтылғанын және Форманның 1611 жылғы сәуірдегі қойылым туралы куәгерлік есебінде «Инноген» деп аталатынын көрсетеді. Осы аргументтерге қарамастан, пьесаның көптеген басылымдары Имоген есімін пайдалануды жалғастыруда. Милфорд Хейвен «Цимбелин» оқиғасының өтетін кезеңінде (б.з. 1-ші ғасырдың басында) қолданылғаны белгісіз, сондай-ақ Шекспир оны пьесада неге пайдаланғаны да белгісіз. Роберт Най бұл Шекспирдің туған қаласы Стратфорд-на-Эйвонға ең жақын теңіз порты екенін атап өтті: «Егер сіз Стратфордтан батысқа қарай, солға да, оңға да қарамай, жас басыңызда теңізге қашу ойымен жүрсеңіз, онда Милфорд Хейвен – сіз жететін порт», шамамен 266 шақырым, шамамен алты күндік сапар, жас Шекспирдің жасаған болуы мүмкін, немесе кем дегенде армандаған. Мариса Р. Калл оның мүмкін символикасын Генри Тюдордың 1485 жылғы 7 тамызда Милфорд арқылы Англияға шабуыл жасаған кезде, Ричард III-ті құлатып, Тюдорлар әулетін құру жолында деп атап өтті. Бұл сондай-ақ Уэльстің адалдығы туралы ағылшын алаңдаушылығын және Милфордта болашақ шабуылдар мүмкіндігін көрсетеді.

Британдық жеке тұлға

Симбелин мен рим императоры Августтың тарихи оқиғаларындағы ұқсастықтар сыншыларды пьесаны Шекспирдің өзін «британдық Август» деп есептейтін Джеймс І-нің саяси көзқарастарын қолдайтыны ретінде түсіндіруге итермеледі. Оның Шотландияны Англия мен Уэльспен біріктіруге жасаған саяси маневрлері Августың Рим бейбітшілігін империя ретінде бейнелейді. Пьеса Британияның ежелгі Римнің өркениетті ізгілігінің мұрагері екендігі туралы Якоб идеясын нығайтады, Клотен мен Королеваның оқшаулануы мен провинциалдығы жамандық ретінде бейнеленеді. Басқа сыншылар Симбелин Джеймс І-нің ұлттық бірегейлік туралы идеяларын қолдайды деген пікірге қарсылық білдірді, кейбір кейіпкерлердің географиялық бірегейліктерінің қақтығысқа толы құрылысына сілтеме жасады. Мысалы, Гвидерий мен Арвирагус Римде тәрбиеленген британ патшасы Цимбелиннің ұлдары болғанымен, олар Уэльстің үңгірінде өсті. Ағайындылар қоғамнан оқшауланғанына қайғырады, бұл варварлықпен байланысты ерекшелік, бірақ оларды асырап алған әкесі Белариус оларды қазіргі британ сарайының жемқорлық ықпалынан сақтағанын айтады. Иахимоның Имогеннің жатын бөлмесіне басып кіруі Британияның итальяндық ықпалмен жамандалып жатқанына деген алаңдаушылықты көрсетеді. Питер А. Паролиннің сөзіне сәйкес, Симбелинде ежелгі Римде орын алған көріністер он алтыншы ғасырғы Италияның анахронизмдік бейнесі болуы мүмкін, онда британ авторлары ежелгі Римнің ізгілігін ізгіліксіздік, әдепсіздік және сатқындықпен алмастырған жер деп сипаттаған. Симбелин Британия мен Рим арасындағы бейбітшілікке апарып соқтырса да, Иахимоның Постхумустың бұзылуы және Имогенді метафоралық зорлауы Ұлыбританияның басқа мәдениеттермен саяси одағы британдықтарды зиянды шетелдік ықпалға ұшыратуы мүмкін деген қорқынышты көрсетеді.

Жыныстық қатынас және жыныстық қатынас

Ғалымдар бұл пьесада Имогеннің тазалығы мен ар-ұятына зор саяси маңыз берілгенін атап көрсетті. Имоген мен Постхумның некесінің заңдылығына қатысты пікірлер даулы. Имоген тарихи тұрғыдан патриархалдық құрылымда жоғары бағаланатын қасиеттерін сақтайтын, идеалды, таза әйел ретінде бейнеленген және қабылданып келді; алайда, сыншылар Имогеннің әрекеттері, оның әкесіне наразылық білдіруі және киім ауыстыруы арқылы осы әлеуметтік нормаларға қайшы келеді деп санайды. Бірақ Трейси Миллер Томлинсон сияқты сыншылар пьесаның патриархалдық идеологияны, соның ішінде соңғы сахнадағы ерлердің жеңісін көрсететін көріністі қолдайтынын айтады. Имоген мен Постхумның некесі бастапқыда гетеросексуалдық нормаларды бекітсе де, олардың ажырасуы және соңғы кездесуі гетеросексуалдық емес мүмкіндіктерге есік ашады, бұл алғаш рет Имогеннің Фидель ретінде киім ауыстыруымен көрінеді. Миллер Томлинсон олардың қоғамдық маңызын "гетеросексуалдық некелердің" "үлгісі" ретінде көрсетудің жалғандығын айтады, өйткені олардың жеке қарым-қатынастары "гомосоциалдық, гомоэротикалық және гермафродиттік" сипатқа ие болып шығады. Эва Кософски Седжвик пен Джудит Батлердің еңбектеріне сүйене отырып, "Cymbeline" пьесасын зерттеуде квир теория кең таралды. Осы тақырыптағы зерттеулер пьесаның Овидийге жасаған сілтемелеріне және дәстүрлі қоғамнан Валерия Траубтың "жасыл әлемдер" деп атаған ортаға қашып, нормативті емес гендерлік/сексуалдық сипатты зерттеуге баса назар аударады. Пьесаның осы ерекшелігінің ең айқын және жиі келтірілетін мысалы – гомоэротизмнің басымдығы, Гидерий мен Арвирагустың жасырынған Имоген/Фидельге деген жартылай жыныстық қызығушылығынан көрінеді. Гомоэротикалық және гомосоциалдық элементтерге қоса, гермафродитизм және әкелік/аналық тақырыптары да "Cymbeline" пьесасының квирлік интерпретацияларында маңызды орын алады. Джанет Адельман әкелік және гермафродитизмнің байланысына баса назар аударды, Цимбелиннің "О, мен немін, / Үш баланың анасы? Ешқашан ана / Қуанышпен босанғандай болған емес" деген сөздері "партеногенездік қиялға" тең екенін айтты. Адельман мен Трейси Миллер Томлинсонның пікірінше, Цимбелин өзінің балаларын жаратуға толық құқық иелену арқылы гермафродитке айналады, осылайша еркек мұрагерлерін және қызы Имогенді қайта бақылауға алып, аналық функцияны патриархалдық стратегияға айналдырады. Имогеннің гендерлік сұйықтық пен киім ауыстыру тәжірибесі көбінесе патриархалдық көзқараспен қарастырылған. Портия, Розалинд, Виола және Джулия сияқты басқа шекспирлік кейіпкерлерден айырмашылығы, Имоген Фидельге айналғанда күш алмайды. Оның орнына, Имогеннің күші әкесінен мұра болып келеді және ұрпақ беру перспективасына негізделген.

Өнер тарихы

Саймон Форман есімді адам айтқан 1611 жылғы қойылымнан кейін, 1634 жылға дейін қойылым қайта қойылмаған. Осы жылы пьеса Карл I және Генриетта Марияның сарайында қайта жаңғыртылды. Каролиналық қойылым «патшаға ұнады» деп жазылған. 1728 жылы Джон Рич пьесаны Линкольн Инн Филдс театрында өз труппасымен сахналады, көбінесе пьесаның мәтініне емес, пьесаның көрінісіне назар аударды. Теофилус Сибер 1744 жылы Хеймаркетте Шекспирдің мәтінін қайта жаңғыртты. 1746 және 1758 жылдары қосымша қойылымдар өткізілгеніне куәліктер бар. 1761 жылы Дэвид Гаррик мәтіннің жаңа нұсқасын өңдеді. Бұл нұсқа түпнұсқа Шекспирге жақын деп саналады, бірақ бірнеше айырмашылықтар бар. Өзгерістерге Имогеннің жерлеу сахнасының қысқартылуы және Постхумустың арманы жойылған бесінші акт кірді. Гарриктің мәтіні сол жылдың қараша айында Гаррик өзінің Постхумус рөлінде ойнаған алғашқы қойылым болды. Бірнеше ғалым Гарриктің Постхумусы көпке ұнады деп мәлімдеді. Валерия Уэйн Гарриктің өзгерістері пьесаны ұлттық сипатқа ие еткенін, сол кездегі Симбелинге қатысты көзқарастың өзгеруін көрсететінін атап өтті. Гарриктің «Цимбелин» нұсқасы танымал болды және келесі онжылдықтарда бірнеше рет сахналады. XVIII ғасырдың соңында Цимбелин Ямайкада қойылды. Пьеса 1801 жылы Джон Филип Кемблдің труппасымен Романтика дәуіріне енді. Кемблдің қойылымдары әсем декорациялар мен көріністерді пайдаланды. Бір сыншы жатын бөлмесі сахнасында төсектің тым үлкен болғанын, Иахимоның Имогенді ұйықтағанда көру үшін тіпті баспалдаққа мұқтаж болғанын айтты. Кембл Имогенге Клотеннің комедиялық құдайына би қосты. 1827 жылы оның інісі Чарльз Ковент-Гарденде антикварлық қойылымды ұйымдастырды, онда Юлий Цезарь және Диодор Сицилий сияқты жазушылардың еңбектеріндегі ежелгі британдықтардың сипаттамаларына сәйкес костюмдер болды. Уильям Чарльз Макреди 1837-1842 жылдар аралығында пьесаны бірнеше рет сахналады. Театр Роял, Мэрилебон театрында Мэри Уорнер, Фанни Вайнинг, Анна Кора Моват және Эдвард Лумис Дэвенпорт қатысқан эпицентрлік қойылым қойылды. 1859 жылы Цимбелин алғаш рет Шри-Ланкада орындалды. Он тоғызыншы ғасырдың соңында пьеса Үндістанда бірнеше рет сахналады. 1864 жылы Шекспирдің туған күнін тойлау аясында Сэмюэл Фелпс Театр Роял, Дрюри Лейнде бас рөлді орындады. Хелена Фаусит осы қойылым үшін сахнаға оралды. Бұл пьеса сонымен қатар 1896 жылы Лицейде Генри Ирвингпен бірге Эллен Терридің соңғы қойылымдарының бірі болды. Терридің өнері жоғары бағаланды, бірақ Ирвинг Яхимо рөлінде көңілсіз деп танылды. Гаррик сияқты Ирвинг те Постхумустың арманын жойды, сондай-ақ Яхимоның өкінішін қысқартты және Клотеннің кейіпкерін дұрыс көрсетуге тырысты. Афинеумдағы шолуда бұл қысқартылған нұсқа «Сізге қалай ұнайды» сияқты пасторлық комедиялармен салыстырылды. Лоуренс Альма Тадема басқарған сахналық дизайн әсем және тарихи тұрғыдан дұрыс деп жарнамаланды, бірақ сол кездегі сыншылар алтын тәждер мен басылған кітаптар сияқты анахронизмдерге наразылық білдірді. Маргарет Матэрдің 1897 жылы Нью-Йорктегі қойылымы да табысты болмады. Декорациялар мен жарнамаға 40 000 доллар жұмсалды, бірақ Мэтер тым эмоционалды және тәртіпсіз деп танылды. Барри Джексон 1923 жылы өзінің ықпалды заманауи киімдегі Гамлетінен екі жыл бұрын Бирмингем Реп үшін заманауи киімдегі қойылымды ұйымдастырды. Уолтер Нюгент Монк өзінің Маддермаркет театрының қойылымын 1946 жылы Стратфордқа әкелді, бұл пьесаның соғыстан кейінгі дәстүрін қалыптастырды. 1956 жылы Лондон қаласында екі қойылым қойылды. Майкл Бенталл «Олд Вик» театрында сәл табысты болмаған қойылымның режиссері болды. Одри Круддастың сахналық дизайны өте қарапайым болды, тек бірнеше қажетті реквизиттер ғана болды. Ол көңіл-күйді күшейту үшін әртүрлі жарық эффектілерін пайдаланды, актерлер қараңғылықтан шығып, қайтадан қараңғылыққа енгендей болды. Барбара Джеффорд Имоген рөлінде тым суық және ресми деп сынға алынды, Леон Глюкман Постхумусты, Дерек Годфри Яхимоны және Дерек Фрэнсис Цимбелинді ойнады. Виктория дәуіріндегі дәстүр бойынша Бенталл соңғы актіні күрт қысқартты. Керісінше, Питер Холлдың Шекспир мемориалындағы қойылымы пьесаның барлық бөлігін, соның ішінде ұзақ уақыт бойы назардан тыс қалған арман көрінісін ұсынды (бірақ Юпитерге арналған алтын бүркіт сахналық механизмдер үшін тым ауыр болып шықты және қолданылмады). Холл пьесаны стильді қойылымдармен алыстағы ертегі ретінде көрсетті. Қойылым Холлдың идеясы үшін де, әсіресе Пегги Эшкрофттің Имоген рөлі үшін де жағымды пікірлер алды. Ричард Джонсон Постхумусты, ал Роберт Харрис Цимбелинді ойнады. Яхимоны Джеффри Кин ойнады, оның әкесі Малькольм Эшкрофпен бірге «Олд Вик» театрында 1932 жылы Яхимо рөлін ойнаған. Холлдың тәсілі пьесаның әртүрлілігін ертегі мотивтері арқылы біріктіруге бағытталды. Келесі маңызды Корольдік Шекспир компаниясының 1962 жылғы қойылымы кері бағытқа бұрылды. Ақ көрпелермен жабылған декорацияда режиссер Уильям Гаскилл Брехт тәсілімен алыстату эффекттерін пайдаланды, бұл сыншылар тарапынан әртүрлі бағаланды. Алайда, актерлік шеберлігі жоғары бағаланды. Ванесса Редгрейв Имоген рөлінде Эшкрофқа ұқсас деп бағаланды, Эрик Портер Яхимо рөлінде табысқа жетті, сондай-ақ Клайв Свифт Клотен рөлінде жақсы ойнады. Патрик Аллен Постхумусты, ал Том Флеминг бас рөлді ойнады. Он жыл өткен соң, Джон Бартонның 1974 жылғы RSC үшін қойылымы (Клиффорд Уильямстың көмегімен) бас рөлде Себастиан Шоу, Постхумус рөлінде Тим Пиготт Смит, Яхимо рөлінде Йен Ричардсон және Имоген рөлінде Сьюзан Флитвуд қатысты. Чарльз Китинг Клотен рөлін ойнады. Заманауи Перікл қойылымдарындағыдай, бұл қойылымда да көңіл-күй мен мазмұндағы өзгерістерді хабарлау үшін баяндаушы (Корнелий) пайдаланылды. Роберт Спийт декорацияны тым қарапайым деп сынады, бірақ актерлік шеберлігін жоғары бағалады. 1980 жылы Дэвид Джонс RSC үшін пьесаны қайта қойды, бірақ қойылым жалпы көңіл көншілік тудырды, алайда Имоген рөліндегі Джуди Денч Эшкрофқа теңдес пікірлер алды. Бен Кингсли Яхимоны, ал Роджер Рис Постхумусты ойнады. 1987 жылы Билл Александр пьесаны «The Other Place» театрында (кейіннен Лондонның Барбикан орталығындағы «Pit» театрына көшірілді) қойды, онда Имоген рөлінде Харриет Уолтер, Цимбелин рөлінде Дэвид Брэдли және Постхумус рөлінде Николас Фаррелл ойнады. Стратфорд фестивалінде пьеса 1970 жылы Жан Гаскон және 1987 жылы Робин Филлипс режиссерлігімен қойылды. Соңғы қойылым көп мақтаған декорациялық күрделіліктерімен ерекшеленді, онда Яхимо рөлінде Колм Фиор және Имоген рөлінде Марта Бернс ойнады. Пьеса 2004 жылы Дэвид Лэтам режиссерлігімен Стратфордта қайтадан қойылды. Үлкен орта ғасырлық гобелен қарапайым сахналық дизайнды біріктірді және Лэтамның ертегі шабыттанған режиссерлігін күшейтті. 1994 жылы Ажай Чоудхури Цимбелиннің ағылшын-үнді қойылымын «Rented Space Theatre Company» театрында қойды. Британ үстемдігі астындағы Үндістанда өткен пьесада Яхимо британдық әскер, ал Имоген үнділік ханшайым рөлінде болды. 2001 жылы жаңа Глобус театрында алты актер (Абигейл То, Марк Райланс және Ричард Хоупты қоса) пьеса үшін кең ауқымды дублерлік пайдаланды. Актерлер тіпті кейіпкерлерді ауыстырғанда да бірдей костюмдерді киді, бұл әсіресе комедиялық эффекттерге мүмкіндік берді (мысалы, Клотен Постхумус кейіпінде көрінгенде). Сонымен қатар, 1998 жылы Нью-Йорк қаласындағы «Public Theater» театрында Андрей Шербан режиссерлігімен қойылған қойылымдар жақсы қабылданды. Цимбелин 2007 жылдың қазан айында Кембридж өнер театрында сэр Тревор Нанн режиссерлігімен, ал 2007 жылдың қараша айында Чикаго Шекспир театрында қойылды. Пьеса 2013 жылы Орегон Шекспир фестивалінің репертуарлық маусымына енді. 2004 және 2014 жылдары Нью-Джерси штатының «Hudson Shakespeare Company» компаниясы пьесаның екі түрлі нұсқасын ұсынды. 2004 жылғы қойылымды Джон Чикарелли режиссерлік етті және орта ғасырлық ертегінің әсерін күшейтіп, әдемі түсті нұсқаны жасады. 2014 жылғы қойылымда бас рөлдерде Элизабет Кауэлл, Майкл Брэдли және Джереми Райдер ойнады.

Бейімделулер

Пьесаны Томас д’Урфей «Жарақат алған ханшайым» немесе «Құнжырлы тіл бітіріс» деп бейімдеді; бұл нұсқа 1682 жылы Корольдік театр, Дрюри-Лейнде, шамамен біріккен Король компаниясы мен Герцог компаниясы қойды. Пьеса кейбір есімдер мен егжей-тегжейлерді өзгертеді және қалпына келтіру дәуіріне тән қосалқы сюжет қосады, онда адал қызметші Клотеннің құрсауларынан қашады. Д’Урфей сондай-ақ Пизанионың мінезін өзгертеді, ол бірден Имогеннің (Д’Урфейдің пьесасында Евгения) кінәлі екеніне сенеді. Д’Урфейдің Постмусы өз әйелінің адалсыз болуы мүмкін екенін қабылдауға дайын, себебі ол жас және әдемі. Бұл өзгерістердің кейбір бөліктері ғасырдың ортасына дейін сақталды. Уильям Хокинс 1759 жылы пьесаны қайта жөндеді. Оның жұмысы классикалық бірліктерге сәйкес пьесаны келтіруге бағытталған соңғы ауыр түзетулердің бірі болды. Ол патшайымды алып тастады, оқиғаны екі орынға (сарбаздық сот және Уэльстегі орман) қысқартты. Томас Арн «With fairest flowers» («Ең әдемі гүлдермен») азалы әніне музыка жазды. Ғасырдың соңына қарай Генри Брук ешқашан қойылмаған бейімделуді жазды. Оның нұсқасында Постмустың рөлін күшейту үшін ағайындыларды толығымен жойды. Джордж Бернард Шоу, бұл пьесаны Шекспирдің басқа туындыларынан гөрі қатты сынға алды, 1937 жылы «Цимбелин жаңартылды» атты жұмысында соңғы актінің кемшіліктерін атап көрсетті; ол 1896 жылы Имогенді ойнауға дайындалып жатқан Эллен Терриге пьесаның абсурдтығына шағымданған. Ол оны «сахналық қоқыс» деп атады. Кейіннен ол пікірін өзгертті, оны «Шекспирдің соңғы пьесаларының ең жақсыларының бірі» деп айтты, бірақ соңғы актіде «бөлшектері шашырап кетеді» деген сенімде қалды. Сәйкесінше, «Цимбелин жаңартылды» пьесасында ол соңғы актіні қайта жазып, көптеген ашылулар мен түсіндірулерді алып тастады, сонымен қатар Имогенді феминистік көзқарастарына сәйкес бекем мінезге ие етті. 1930-жылдар мен 2000-жылдар аралығында «Цимбелиннің» бірнеше радиолық бейімделулері жасалды. Бі-Би-Си 1934, 1951, 1957, 1986, 1996 және 2006 жылдары Ұлыбританияда «Цимбелин» қойылымдарын көрсетті. NBC 1938 жылы АҚШ-та пьесаның қойылымын көрсетті. 1951 жылдың қазан айында Бі-Би-Си Джордж Бернард Шоудың «Цимбелин жаңартылды» пьесасын, сондай-ақ Шоудың пьесаға жазған алғы сөзін эфирге шығарды.

Экранға бейімделу

Люциус Дж. Хендерсон 1913 жылы «Симбелиннің» алғашқы экрандық бейімдеуін жасады. Фильмді «Танхаузер» компаниясы өндірді, Флоренс Ла Бади Имоген, Джеймс Круз Постумус, Уильям Гарвуд Яхимо, Уильям Расселл Симбелин және Жан Дарнелл Королева рөлінде ойнады. 1937 жылы BBC телеарнасы Андре ван Гизгемнің сол жылдың 16 қарашасында сахналанған қойылымының бірнеше сахнасын көрсетті. Телеарнада көрсетілген көріністер тек I және II актілерден алынған, соның ішінде II актінің 2-ші сахнасынан «жабдық сахнасы» да бар. 1956 жылы BBC ұқсас телебағдарлама жасады, бұл жолы Майкл Бенталлдың театрлық қойылымынан сахналарды көрсетті, ол 1956 жылдың 11 қыркүйегінде ашылды. 1937 жылғы бағдарлама сияқты, 1956 жылғы хабарлама да шамамен жарты сағатқа созылды және «Симбелиннен» бірнеше сахнаны, соның ішінде жабдық сахнасын ұсынды. 1968 жылы Джерзи Ярокки поляк теледидары үшін пьесаның бейімдеуін жасады, онда Виктор Садецки Симбелин, ал Ева Лассек Имоген рөлінде ойнады. Элайджа Мошинский 1982 жылы BBC теледидарының Шекспир бейімдеуін режиссерлік етті, бұл Рембрандт пен оның замандас голланд суретшілерінен шабыттанған қарлы атмосфераға басымдық берді және ежегі британдық кезеңге мән бермеді. Ричард Джонсон, Клэр Блум, Хелен Миррен және Роберт Линдсей Симбелин, оның Королевасы, Имоген және Яхимо рөлін, ал Майкл Пеннингтон Постумус рөлін ойнады. 2014 жылы Итан Хоук пен режиссер Майкл Альмерида, бұрын 2000 жылғы «Гамлет» фильмінде бірлесіп жұмыс істеген, «Симбелин» фильмінде қайтадан бірікті, онда Хоук Яхимо рөлін ойнады. Фильм қалалық бандиттік соғыстың аясында өрбуде. Эд Харрис бас рөлді ойнайды. Пенн Бадгли жетім Постумусты, Милла Йовович Королеваны, Антон Ельчин Клотенді, ал Дакота Джонсон Имоген рөлін ойнайды.

Сахналық бейімделулер

Опералық қойылымдарға дейін тек қосымша музыка жазылған. Алғашқы опералық қойылымын 1894 жылы Эдмонд Мисса "Дина" деген атпен жасаған болып көрінеді; американдық композитор Кристофер Берг тағы бір қойылым жазды, оның бөлімдері 2009 жылы сахналандырылды.