Венециялық саудагер: Шекспир пьесасы

Кіріспе

Шекспирдің пьесасы
Шекспирдің пьесасы «Венеция саудагері» – Уильям Шекспирдің 1596 және 1598 жылдар аралығында жазылған пьесасы. Венециядағы Антонио есімді саудагер, жақын досы Бассанио үшін алған үлкен қарызын еврей ақша бергіш Шайлоктан алып, төлей алмай қалады, бұл қарыздың өтелуі оның өліміне алып келуі мүмкін. Бірінші Фолиода комедия жанрына жатса да, Шекспирдің басқа романтикалық комедияларымен ортақ белгілері болғанымен, бұл пьеса көбінесе драмалық сахналарымен есте қалады және Шейлок кейіпкерімен, оның «еттің фунты» талабымен әйгілі. Пьесада екі танымал монолог бар: Шейлоктың «Жүдейдің де көзі бар ма?» сөзі, ол адамгершілік туралы, және Порцияның «мәрмімендіктің сапасы» туралы сөзі. Пьесаның антисемиттік екендігі туралы пікірталас бар, Шейлоктың еттің фунтын алуға заңды құқығын талап етуі, кемсітушілікке ұшыраған барлық адамдардың құқықтарын қорғау туралы оның жалпыға ортақ тілегіне қайшы келеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бассанио, асыл текті жас венециялық, әдемі әрі бай мұрагер Порция де Белмонтты баурап алуды қалайды. Ол өзінің мүлкін ысырап етіп, күйеу жігіт ретінде шығындарын жабу үшін 3000 дукат қажет етеді. Бассанио досы Антониоға, бұрын бірнеше рет оған кепілдікпен көмектескен Венецияның бай саудагеріне жүгінеді. Антонио келіседі, бірақ ол қолма-қол ақшасы жоқ – оның кемелері мен тауарлары Триполиске, Үндістанға, Мексикаға және Англияға теңізде жол тартып жатыр. Сондықтан ол Бассанио несие алушы таба алса, кепілдік беруге уәде береді. Сөйтіп Бассанио еврей ақшалай несие беруші Шейлокқа жүгінеді және Антонионы қарыздың кепілі етіп тағайындайды. Антонио Шейлокты өзінің ашық антисемитизмімен ренжіткен, сондай-ақ Антонионың пайызсыз ақша беру әдеті Шейлокты төмен мөлшерлемеге мәжбүр еткен. Шейлок Антонионың қолынан келген зиянды еске алып, бастапқыда қарыз беруге келіспейді. Бірақ ол ақырында Бассаниоға бір шартпен пайызсыз қарыз беруге келіседі: егер Антонио белгіленген мерзімде оны қайтара алмаса, Шейлок Антонионың денесінен бір фунт етті алуға құқылы болады. Бассанио Антонионың мұндай қауіпті шартты қабылдауына қарсы, ал Антонио ақшалай несие берушінің жомарттығына таңғалады (ешқандай "пайыз" сұралмайды) және келісімшартқа қол қояды. Ақшасы болған соң Бассанио досы Грацианомен бірге Белмонтқа кетеді, ол да онымен бірге жүруді сұраған. Грациано жақсы жігіт, бірақ ол көбінесе беймәлім, сөзге шешен және әдепсіз. Бассанио серігіне өзін ұстауға кеңес береді, екеуі де Белмонтқа аттанады. Темдеу аралықта Белмонтта Порцияға көптеген күйеу жігіттер қызығушылық танытады. Оның әкесі өсиет қалдырып, әрбір күйеу жігіт алтын, күміс және қорғасыннан жасалған үш сандықтың бірін дұрыс таңдауы керек екенін айтқан. Дұрыс сандықты таңдаған адам Порцияның қолына ие болады. Бірінші күйеу жігіт, Марокко ханзадасы, алтын сандықты таңдайды, оның ұранын "Мені таңдаған көп адамдардың қалауын иеленеді" деп түсіндіреді, бұл Порцияға қатысты деп ойлайды. Екінші күйеу жігіт, Арагон ханзадасы, күміс сандықты таңдайды, онда "Мені таңдаған өзіне лайық нәрсені алады" деп жазылған, өйткені ол өзін лайықты деп санайды. Екі күйеу жігіт те қорғасын сандықты қабылдамай, бос қолмен кетеді, өйткені оның материалының төмендігі және "Мені таңдаған барлығын беруі және тәуекелге салуы керек" деген ұраны оларды қызықтырмайды. Соңғы күйеу жігіт – Бассанио, Порция оны бұрын кездестіргендіктен, оның сәтті болуын тілейді. Бассанио таңдауын ойластыра отырып, Порцияның үйінің қызметкерлері "қиял" (нағыз махаббат емес) "көзде туып, қараудан күш алады" деген әнді орындайды. Бассанио қорғасын сандықты таңдайды және Порцияның қолына ие болады. Венецияда Антонионың кемелері теңізде жоғалып кеткені хабарланады, сондықтан саудагер кепілдікті қайтара алмайды. Шейлок қызы Джессика христиан Лоренцомен қашып кетіп, дінін өзгерткендіктен христиандардан кек алуға одан бетер бейілді. Ол Шейлоктың байлығының көп бөлігін, сондай-ақ Шейлокқа марқұм әйелі Лия берген бирюза сақинаны алып кеткен. Шейлок Антонионы сотқа шақырады. Белмонтта Бассаниоға Антонионың Шейлоктан алған қарызын төре алмағаны туралы хат келіп түседі. Порция мен Бассанио үйленеді, сондай-ақ Грациано мен Порцияның күңі Нерисса да үйленеді. Бассанио мен Грациано Антонионың өмірін құтқару үшін Порциядан ақша алып, Шейлокқа ұсыну үшін Венецияға кетеді. Бассанио мен Грациано білмейтіндей, Порция өзінің қызметшісі Балтазарды Порцияның туысы, Падуадағы заңгер Беллариодан кеңес сұрауға жібереді. Пьесаның кульминациясы Венеция герцогының сарайында өтеді. Шейлок Бассанионың 6000 дукаттық ұсынысынан бас тартады, бұл қарыз сомасының екі еселенгені. Ол Антониодан өзінің денесінен бір фунт етті талап етеді. Антонионы құтқаруды қалаған герцог келісімшартты бұза алмай, істі қонаққа тапсырады. Ол өзін жас "заң докторы" Балтазар деп таныстырады, ол герцогқа Беллариодан ұсынылған хатты алып келеді. Дәрігер – бұл Порция, ал оны ертіп жүретін заң қызметкері – Нерисса, ол да еркек кейпіне түскен. Балтазар ретінде Порция әйгілі сөзінде Шейлокты қайта-қайта мейірімділік танытуға шақырады, оған мейірімділік "екі есе жарылқанады: / Ол беретінге де, алатынға да бата береді". Алайда, Шейлок ешқандай өтемақыдан бас тартып, ет фунтын талап етеді. Сот Шейлокты кепілдікке жіберіп, Антонио Шейлоктің пышағына дайындалғанда, Порция шеберлікпен Шейлоктың "нақты орындау" туралы талабын қолданады. Ол келісімшарт бойынша Шейлок Антонионың қанын емес, тек денесін ғана алуға құқылы екенін айтады. Сондықтан егер Шейлок Антонионың бір тамшы қанын төккенімен, оның "жері мен мүлкі" венециялық заңдар бойынша тәркіленеді. Ол оған дәл бір фунт етті кесу керектігін, артығын не кемігін емес, айтады және "таразы бір шаштың салмағымен ауытқыса, / өлесің, бар мүлкің тәркіленеді" дейді. Жеңілген Шейлок Бассанионың қарыз үшін ақша ұсынысын қабылдауға келіседі: біріншісі, қарызды үш еселеп төлеу ұсынысын, Порция одан бас тартады, келісімшартты қабылдауға бұйырады, содан кейін тек негізгі соманы ұсынады; бірақ Порция оған бұны да рұхсат етпейді, өйткені ол оны "ашық сотта" бұрын қабылдаған. Ол Шейлоктың еврей болғандықтан және осылайша "шет елдік" болғандықтан, азаматтың өміріне қол сұққандықтан, мүлкін тәркілеуге құқылы екенін көрсетеді, жартысы үкіметке, жартысы Антониоға беріледі, оның өмірі герцогтың ынаяткерлігіне қалдырылады. Герцог Шейлоктың өмірін сақтап, ол тәркілеуді қайтаруға құқылы екенін айтады. Порция герцогқа мемлекеттік үлестің алынуын тоқтатуға рұхсат береді, бірақ Антонионың үлесін тоқтатуға рұхсат бермейді. Антонио мемлекеттік үлестің алынуын тоқтатуға рұхсат берілсе, Шейлоктың өмірі сақталса, оның жартылық үлесін Шейлок өлгенге дейін пайдалануға бергісі келеді, содан кейін негізгі сома Лоренцо мен Джессикаға беріледі. Антонио осы "қызмет үшін" Шейлоктың христиан дініне өтуін және барлық мүлкін Лоренцо мен Джессикаға қалдыруын сұрайды. Герцог Шейлоктың өмірін сақтау туралы шешімін қайта қарастыруға мәжбүрлейді, егер ол осы шарттарды қабылдамаса. Өліммен қорқытылған Шейлок "Мен келісемін" деп жауап береді. Бассанио өз әйелін танымайды, бірақ заңгерге сыйлық беруді ұсынады. Ол бастапқыда бас тартады, бірақ оның әрекетінен кейін Порция оның сақинасын және Антонионың қолғаптарын сұрайды. Антонио еш ойланбастан қолғаптарымен бөліседі, бірақ Бассанио бұрын әйеліне оны ешқашан жоғалтпауға, сатуға немесе сыйлауға уәде бергендіктен, Антонионың инабаттылығынан кейін ғана сақинаны беруге көндіріледі. Нерисса заңгердің кеңсесі ретінде Грацианодан оның сақинасын алуға сәттілік танытады, ол оның маскировкасын білмейді. Белмонтта Порция мен Нерисса күйеулеріне ақырын қорқытып, олардың заңгер мен кеңсесі екенін ашады (V). Барлық кейіпкерлер кешірім сұрағаннан кейін Антонио Порциядан үш кемесі жоғалып кетпегенін және қауіпсіз оралғанын біледі.

Bassanio, a young Venetian of noble rank, wishes to woo the beautiful and wealthy heiress Portia of Belmont. Having squandered his estate, he needs 3,000 ducats to subsidise his expenditures as a suitor. Bassanio approaches his friend Antonio, a wealthy merchant of Venice, who has previously and repeatedly bailed him out. Antonio agrees, but since he is cash poor – his ships and merchandise are busy at sea to Tripolis, the Indies, Mexico and England – he promises to cover a bond if Bassanio can find a lender, so Bassanio turns to the Jewish moneylender Shylock and names Antonio as the loan's guarantor. Antonio has already antagonized Shylock through his outspoken antisemitism and because Antonio's habit of lending money without interest forces Shylock to charge lower rates. Shylock is at first reluctant to grant the loan, citing abuse he has suffered at Antonio's hand. He finally agrees to lend the sum to Bassanio without interest upon one condition: if Antonio were unable to repay it at the specified date, Shylock may take a pound of Antonio's flesh. Bassanio does not want Antonio to accept such a risky condition; Antonio is surprised by what he sees as the moneylender's generosity (no "usance" – interest – is asked for), and he signs the contract. With money in hand, Bassanio leaves for Belmont with his friend Gratiano, who has asked to accompany him. Gratiano is a likeable young man, but he is often flippant, overly talkative, and tactless. Bassanio warns his companion to exercise self control, and the two leave for Belmont. Meanwhile, in Belmont, Portia is awash with suitors. Her father left a will stipulating that each of her suitors must choose correctly from one of three caskets, made of gold, silver and lead respectively. Whoever picks the right casket wins Portia's hand. The first suitor, the Prince of Morocco, chooses the gold casket, interpreting its slogan, "Who chooseth me shall gain what many men desire", as referring to Portia. The second suitor, the conceited Prince of Aragon, chooses the silver casket, which proclaims, "Who chooseth me shall get as much as he deserves", as he believes he is full of merit. Both suitors leave empty handed, having rejected the lead casket because of the baseness of its material and the uninviting nature of its slogan, "Who chooseth me must give and hazard all he hath". The last suitor is Bassanio, whom Portia wishes to succeed, having met him before. As Bassanio ponders his choice, members of Portia's household sing a song that says that "fancy" (not true love) is "It is engendered in the eye, / With gazing fed"; Bassanio chooses the lead casket and wins Portia's hand. At Venice, Antonio's ships are reported lost at sea, so the merchant cannot repay the bond. Shylock has become more determined to exact revenge from Christians because his daughter Jessica eloped with the Christian Lorenzo and converted. She took a substantial amount of Shylock's wealth with her, as well as a turquoise ring which Shylock had been given by his late wife, Leah. Shylock has Antonio brought before court. At Belmont, Bassanio receives a letter telling him that Antonio has been unable to repay the loan from Shylock. Portia and Bassanio marry, as do Gratiano and Portia's handmaid Nerissa. Bassanio and Gratiano leave for Venice, with money from Portia, to save Antonio's life by offering the money to Shylock. Unknown to Bassanio and Gratiano, Portia sent her servant, Balthazar, to seek the counsel of Portia's cousin, Bellario, a lawyer, at Padua. The climax of the play is set in the court of the Duke of Venice. Shylock refuses Bassanio's offer of 6,000 ducats, twice the amount of the loan. He demands his pound of flesh from Antonio. The Duke, wishing to save Antonio but unable to nullify a contract, refers the case to a visitor. He identifies himself as Balthazar, a young male "doctor of the law", bearing a letter of recommendation to the Duke from the learned lawyer Bellario. The doctor is Portia in disguise, and the law clerk who accompanies her is Nerissa, also disguised as a man. As Balthazar, Portia in a famous speech repeatedly asks Shylock to show mercy, advising him that mercy "is twice blest: / It blesseth him that gives and him that takes.". However, Shylock adamantly refuses any compensations and insists on the pound of flesh. As the court grants Shylock his bond and Antonio prepares for Shylock's knife, Portia deftly appropriates Shylock's argument for "specific performance". She says that the contract allows Shylock to remove only the flesh, not the blood, of Antonio. Thus, if Shylock were to shed any drop of Antonio's blood, his "lands and goods" would be forfeited under Venetian laws. She tells him that he must cut precisely one pound of flesh, no more, no less; she advises him that "if the scale do turn / But in the estimation of a hair, / Thou diest, and all thy goods are confiscate." Defeated, Shylock consents to accept Bassanio's offer of money for the defaulted bond: first his offer to pay "the bond thrice", which Portia rebuffs, telling him to take his bond, and then merely the principal; but Portia also prevents him from doing this, on the ground that he has already refused it "in the open court". She cites a law under which Shylock, as a Jew and therefore an "alien", having attempted to take the life of a citizen, has forfeited his property, half to the government and half to Antonio, leaving his life at the mercy of the Duke. The Duke spares Shylock's life and says he may remit the forfeiture. Portia says the Duke may waive the state's share, but not Antonio's. Antonio says he is content that the state waive its claim to half Shylock's wealth if he can have his one half share "in use" until Shylock's death, when the principal would be given to Lorenzo and Jessica. Antonio also asks that "for this favour" Shylock convert to Christianity and bequeath his entire estate to Lorenzo and Jessica. The Duke then threatens to recant his pardon of Shylock's life unless he accepts these conditions. Shylock, re threatened with death, accepts with the words, "I am content." Bassanio does not recognise his disguised wife, but offers to give a present to the supposed lawyer. First she declines, but after he insists, Portia requests his ring and Antonio's gloves. Antonio parts with his gloves without a second thought, but Bassanio gives the ring only after much persuasion from Antonio, as earlier in the play he promised his wife never to lose, sell or give it. Nerissa, as the lawyer's clerk, succeeds in likewise retrieving her ring from Gratiano, who does not see through her disguise. At Belmont, Portia and Nerissa taunt and pretend to accuse their husbands before revealing they were really the lawyer and his clerk in disguise (V). After all the other characters make amends, Antonio learns from Portia that three of his ships were not stranded and have returned safely after all.

Бұрынғы көздер

Достың қарызы үшін кепілдік берген саудагердің өлімге әкелетін міндеттемесін жоғалту 16 ғасырдың соңында Англияда жиі кездесетін оқиға болды. Белмонттағы күйеулердің сынағы, саудагерді "дененің бір фунты" жазасынан оның досының жаңа әйелінің заңгер кейпінде құтқаруы және төлем ретінде нике сақинасын талап етуі – бұл элементтер 14 ғасырлық Джованни Фиорентиноның "Іл Пекороне" ертегісінде де кездеседі, ол 1558 жылы Милан қаласында жарық көрген. Сот залындағы оқиғаның кейбір элементтері Александр Сильванның 1596 жылы аудармада жарық көрген "Оратор" шығармасында да бар. Ал үш сандық туралы оқиғаны 13 ғасырдың соңында жинақталған "Gesta Romanorum" ертегілер жинағынан табуға болады.

Күн және мәтін

"Венеция саудагерінің" жазылған мерзімі 1596 және 1598 жылдар аралығы деп саналады. Пьесаны 1598 жылы Фрэнсис Мерес есімді адам атағандықтан, ол сол кезде сахнада белгілі болған болуы керек. 1600 жылы жарық көрген алғашқы басылымның бетінде пьеса сол уақытқа дейін "көп рет" қойылғаны айтылған. Салериноның "Эндрю" (I, i, 27) кемесі туралы айтқан сөздері 1596 жылы Кадисте ағылшын теңізшілері қолға түсірген испандық "Сент-Эндрю" кемесіне сілтеу деп есептеледі. 1596-97 жылдар пьесаның стиліне сай келеді деп ойластырылады. Пьеса 1598 жылдың 22 шілдесінде Джеймс Робертспен "Венеция саудагері" немесе "Венеция яхудисі" деген атпен Stationers Company тізіліміне енгізілді, бұл сол кезде жаңа пьесаға авторлық құқық алудың қалыпты тәсілі еді. 1600 жылдың 28 қазанында Робертс пьесаға құқығын қағазханашы Томас Хейске берді; Хейс жыл соңына дейін алғашқы квартоны жариялады. Ол 1619 жылы Уильям Джаггардтың "Жалған фолио" деп аталатын жинағының бір бөлігі ретінде қайта басылды. (Соңынан Томас Хейстің ұлы және мұрагері Лоренс Хейс 1619 жылдың 8 шілдесінде пьесаға құқығын растау туралы өтініш берді және ол қабылданды.) 1600 жылғы басылым әдетте нақты және сенімді деп есептеледі. Ол 1623 жылғы First Folio басылымында жарық көрген мәтіннің негізі болып табылады, онда көптеген сахналық көрсетімдер, әсіресе музыкалық белгілер қосылған.

Шейлок және антисемитизм туралы пікірталас

Пьеса жиі қойылады, бірақ оның басты тақырыптары қазіргі көрермендерге мазасыздық тудыруы мүмкін, себебі олар антисемиттік көрініс бере алады. Қазіргі заманғы сыншылар пьесаның яһудилер мен яһуди дініне қатысты позициясы туралы пікір таластырып жүр.

Шейлок - қарсылас

Елизавета және Якоб дәуіріндегі ағылшын қоғамы «иудеофобиялық» деп сипатталған. 1290 жылы I Эдуард тұсында ағылшын еврейлері қуылды және 1656 жылға дейін Оливер Кромвельдің билігі кезінде қайта оралуға рұқсат берілмеді. Ақын Джон Донн, Санкт-Пол соборының деканы және Шекспирдің замандасы, 1624 жылы уағыз айтып, «қанға тоқтық» жаласын таратып, яғни яһудилер христиандарды ритуалдық түрде өлтіріп, олардың қанын ішіп құтқарылуға жетеді деген мүлдем негізсіз антисемиттік өтірікті күшейтті. Венецияда және басқа да жерлерде яһудилерді әрқашан қоғамда сары немесе қызыл бас кигізуге міндеттеді, осылайша оларды оңай анықтауға болады, және геттода тұруға мәжбүр етті. Шекспирдің пьесасын осы дәстүрдің жалғасы ретінде қарастыруға болады. «Кварто» басылымының титул бетінде пьеса сол кезде «Венециялық яһуди» деп те белгілі болғаны көрсетілген, бұл оның 1590 жылдардың басындағы Марлоудың «Мальталық яһуди» туындысына ұқсас екенін көрсетеді. Пьесаның құрылымын түсіндірудің бір жолы – Шекспир христиан кейіпкерлерінің мейірімділігін, діни жарық көруден мүсірау яһудидің Ескі Ғалымдағы кекшілдігімен салыстыруға тырысқандығы. Сондай-ақ, Шекспир Шейлоктың христиан дініне мәжбүрлеп көшкенін кейіпкер үшін «бақытты соң» деп қарастырған болуы мүмкін, себебі христиандық аудитория үшін бұл оның жанын құтқарып, жұмаққа кіруіне мүмкіндік береді. Шекспирдің авторлық ниеті қандай болғанына қарамастан, пьесаның тарихы бойына антисемиттер оны өз мақсатына пайдаланған. Нацистер өзінің үгіті үшін пайдақор Шейлок бейнесін қолданды. 1938 жылғы «Хрусталь түннен» кейін «Венеция саудагері» Германия радиосы арқылы үгіт мақсатында таратылды. Одан кейін пьеса Любекте (1938), Берлинде (1940) және нацистік Германияның басқа да қалаларында қойылды. 1785 жылы жарық көрген «Observer» атты мақалалар сериясында британдық драматург Ричард Камберленд Абрахам Абрахамс есімді кейіпкерді жасады, ол былай деді: «Шейлоктың жек көрінетін бейнесі бізді, Ыбырайымның шашырап кеткен кедей ұлдарын, Инквизициядан да аз қудалауға ұшыратқан деп шын жүректен сенемін». Кейін Камберленд «Жүдей» (1794) атты сәтті пьеса жазды, онда оның басты кейіпкері Шева мейірімді және жомарт адам ретінде бейнеленген. Бұл Шейлоктың жағымсыз стереотипін өзгертуге жасалған алғашқы әрекет болды. Яһудилердің ғасырлар бойы әдебиетте бейнеленген образы Шейлоктың күшті ықпалында қалыптасқан. ХХ ғасырға дейінгі ағылшын әдебиетінің көп бөлігінде яһудилер «ақшалы, қатыгез, тәлкекке салынушы, ашкөз, тек алтын қорының арқасында ғана көтерілген» деп сипатталған.

English society in the Elizabethan and Jacobean era has been described as "judeophobic". English Jews had been expelled under Edward I in 1290 and were not permitted to return until 1656 under the rule of Oliver Cromwell. Poet John Donne, who was Dean of St Paul's Cathedral and a contemporary of Shakespeare, gave a sermon in 1624 perpetuating the Blood Libel – the entirely unsubstantiated antisemitic lie that Jews ritually murdered Christians to drink their blood and achieve salvation. In Venice and in some other places, Jews were required to wear a yellow or red hat at all times in public to make sure that they were easily identified, and had to live in a ghetto. Shakespeare's play may be seen as a continuation of this tradition. The title page of the Quarto indicates that the play was sometimes known as The Jew of Venice in its day, which suggests that it was seen as similar to Marlowe's early 1590s work The Jew of Malta. One interpretation of the play's structure is that Shakespeare meant to contrast the mercy of the main Christian characters with the Old Testament vengefulness of a Jew, who lacks the religious grace to comprehend mercy. Similarly, it is possible that Shakespeare meant Shylock's forced conversion to Christianity to be a "happy ending" for the character, as, to a Christian audience, it saves his soul and allows him to enter Heaven. Regardless of what Shakespeare's authorial intent may have been, the play has been made use of by antisemites throughout the play's history. The Nazis used the usurious Shylock for their propaganda. Shortly after Kristallnacht in 1938, The Merchant of Venice was broadcast for propagandistic ends over the German airwaves. Productions of the play followed in Lübeck (1938), Berlin (1940), and elsewhere within the Nazi territory. In a series of articles called Observer, first published in 1785, British playwright Richard Cumberland created a character named Abraham Abrahams, who is quoted as saying, "I verily believe the odious character of Shylock has brought little less persecution upon us, poor scattered sons of Abraham, than the Inquisition itself." Cumberland later wrote a successful play, The Jew (1794), in which his title character, Sheva, is portrayed sympathetically, as both a kindhearted and generous man. This was the first known attempt by a dramatist to reverse the negative stereotype that Shylock personified. The depiction of Jews in literature throughout the centuries bears the close imprint of Shylock. With slight variations much of English literature up until the 20th century depicts the Jew as "a monied, cruel, lecherous, avaricious outsider tolerated only because of his golden hoard".

Шейлок - жанашырлық сипаты

Көптеген қазіргі заманғы оқырмандар мен театр тамашалаушылары осы пьесаны төзімділікке шақыру ретінде қарастырады, Шейлоктың жаны ашырлық тудыратын кейіп екенін айтады. Олар дәлел ретінде пьесаның соңындағы Шейлоктың “сотының” әділдіктің мазаққа айналуын, Порцияның сот судьясы рөлін атқаруын, бірақ оған мұндай құқығы болмауын келтіреді. Шейлокты жалғандықпен айыптаған кейіпкерлер жеңіске жету үшін түрлі айла-шарғы қолданады. Бұған қоса, Шекспир Шейлокқа ең көркем сөздермен айтылған сөйлеуін сыйлайды:

Шейлокты жаны ашып қарайтын оқырмандардың пікірінің толығымен оқырмандардың сезімталдығының өзгеруіне байланысты ма, әлде күрделі, көп қырлы кейіпкерлерді жасаумен танымал Шекспир осы пікірді қасады ма, анықтау қиын. Осы түсіндірменің бір себебі – Шейлоктың Венеция қоғамындағы қиын жағдайына ерекше назар аударылады. Кейбір сыншылар үшін Шейлоктың әйгілі “Еврейдің де көзі бар емес пе?” сөйлеуі оны ақталады, тіпті трагедиялық кейіпке айналдырады; бұл сөйлеуде Шейлок өзінің христиан кейіпкерлерінен ешқандай айырмашылығы жоқ екенін дәлелдейді. Көпшілік Шейлоктың сөйлеуін кек алуға шақырумен аяқтайтынын атап өтеді: “Егер бізді жамандасаңдар, кек алмаймыз ба?” Сөйлеуге жаны ашып қарайтындар Шейлоктың кек алуға құштарлығын христиан кейіпкерлерінен үйренгенін айтады: “Егер христиан еврейге жамандық жасаса, оның христиандық мысалымен қандай төзімділік көрсетуі керек? Әрине, кек алу. Маған үйреткен зұлымдықты орындаймын, және оны жақсартуға тырысамын”. Шекспир пьесаны осылай түсінуді көздемесе де, пьесаның сахнадағы күшін сақтап қалуы, тіпті оның негізгі қақтығыстарын түбегейлі басқаша түсінетін көрермендер үшін де, Шекспирдің кейіпкерлерді бейнелеудегі шеберлігін көрсетеді. Сотта Шейлок Элизабеттік христиандардың еврейлердің “әділетке” деген құштарлығын, олардың мейірімділіктің христиандық құндылығынан жоғары қоюын бейнелейді. Сот залындағы христиандар Шейлокты өздерінің бұрынғы қателіктеріне қарамастан, жауларын сүюге шақырады. Еврей сыншысы Харольд Блум пьеса екі жаққа да құрмет көрсеткенін, бірақ бейнелеулер тең емес екенін айтады: “Шейлоктың христиандық екіжүзділікті ақылмен сынауы бізді қуантады, бірақ Шекспирдің еврей бейнесіндегі қатігездікті жеңілдетпейді”.

Антонио, Бассанио

Антонионың түсіндіріле алмайтын күйзелісі – "Шындығында, неге соншалықты қайғылы екенімді білмеймін" – және Бассаниоға деген толыққанды берілгендігі кейбір сыншыларды оның Бассаниоға деген өшпеген махаббатынан зардап шегетіні және Бассанио әйелге үйлену жасына келгендігіне байланысты депрессияға түскені туралы теорияларға әкелді. Шекспир пьесаларында және поэзиясында әртүрлі гомосоциалдық сипаттағы мықты еркектер арасындағы байланыстарды жиі бейнелейді, бұл кейбір сыншыларды Бассанионың некеге міндетті болса да, Антонионың сезімдерін қайтаруы мүмкін деген тұжырымға жеткізді:

В.Х. Оден "Дайердің қолында" жарияланған "Бауырлар және басқалар" атты эссесінде Антонионы "эмоционалдық өмірі таза болғанымен, өз жынысының мүшесіне ден қоятын адам" деп сипаттайды. Антонионың Бассаниоға деген сезімі Шекспирдің сонеттерінен алынған бір шумаққа теңестіріледі: "Бірақ ол сені әйелдердің құмары үшін таңдағандықтан, / Менің махаббатым сенікі болсын, ал махаббатымның құны олардың қазынасы болсын". Оденнің айтуынша, Антонио Порцияның қорғасын сандығындағы сөздерді бейнелейді: "Мені таңдаған, барлығын беруі және тәуекелге салуы керек". Антонио осы қауіпті жолға түсті, себебі ол Бассанионың некеде жоғалғаны үшін ғана емес, сонымен қатар Бассанио оның сезімдерін қайтара алмайтынына үмітсіз болды. Антонионың құмарлығы – құдайға табынудың бір түрі: өмір сүру құқығы сүйіктісі үшін беріледі. Пьесада тағы бір құдайға табынушы бар: Шейлоктың өзі. "Шейлок, тіпті қасақана емес болса да, жек көретін жауының жоюы үшін барлығын тәуекелге тікті, ал Антонио, келісімге қол қойғанда ойланбаса да, сүйген адамының бақытын қамтамасыз ету үшін барлығын тәуекелге тікті". Антонио мен Шейлок екеуі де Антонионың өмірін тәуекелге тігуге келісіп, қоғамның қалыпты шеңберінен шықты. Оденнің айтуынша, Дантеге дейін сонау заманнан бері қалыптасқан "содомия мен өсімқорлықтың байланысы" бар, Шекспир осы туралы білуі мүмкін. (Оден пьесадағы өсімқорлық тақырыбын коммерциялық қоғамдағы адамдық қатынастарға қатысты пікір ретінде қарастырады.) Пьесаның басқа да интерпретаторлары Оденнің Антонионың Бассаниоға деген сексуалдық құштарлығын күмәнді деп санайды. 2004 жылғы Аль Пачиноның қатысуымен түсірілген фильмнің режиссері Майкл Радфорд фильмде Антонио мен Бассанионың өпкісіне орын берілгенімен, екеуінің арасындағы достық платондық екенін түсіндірді, сол кездегі еркектер достығының басым көзқарасына сәйкес. Джереми Айронс сұхбатында режиссердің пікірімен келісіп, "Антонионың гомосексуал екенін сомдағанын" айтады. Алайда Бассанио рөлін сомдаған Джозеф Файнс гомоэротикалық интерпретацияны қолдады және тіпті түсірілім алаңында Айронсты күтпеген өпкіспен таң қалдырды, ол бір кадрға түсірілді. Фиенс өзінің таңдауын былай қорғады: "Мен мәтінде детективтік жұмысты жасамай тұрып ешқандай нәрсені ойлап таппаймын. Тілді таңдауға назар салсаңыз, өте сезімтал тілге тап боласыз. Мен үшін қарым-қатынастағы бұл нәрсе маңызды. Шекспирдің кереметтігі және оны анықтаудың қиындығы – оның екіұштылығы. Ол олардың гомосексуал немесе гетеросексуал екенін айтпайды, актерлерге шешім қабылдауды қалдырады. Менің ойымша, екі кейіпкердің арасында үлкен махаббат болуы керек, үлкен тартымдылық бар. Олар бір-бірімен ұйықтаған жоқ деп ойлаймын, бірақ бұл туралы көрермендер шешсін".

In his essay "Brothers and Others", published in The Dyer's Hand, W. H. Auden describes Antonio as "a man whose emotional life, though his conduct may be chaste, is concentrated upon a member of his own sex." Antonio's feelings for Bassanio are likened to a couplet from Shakespeare's Sonnets: "But since she pricked thee out for women's pleasure,/ Mine be thy love, and my love's use their treasure." Antonio, says Auden, embodies the words on Portia's leaden casket: "Who chooseth me, must give and hazard all he hath." Antonio has taken this potentially fatal turn because he despairs, not only over the loss of Bassanio in marriage but also because Bassanio cannot requite what Antonio feels for him. Antonio's frustrated devotion is a form of idolatry: the right to live is yielded for the sake of the loved one. There is one other such idolator in the play: Shylock himself. "Shylock, however unintentionally, did, in fact, hazard all for the sake of destroying the enemy he hated, and Antonio, however unthinkingly he signed the bond, hazarded all to secure the happiness of the man he loved." Both Antonio and Shylock, agreeing to put Antonio's life at a forfeit, stand outside the normal bounds of society. There was, states Auden, a traditional "association of sodomy with usury", reaching back at least as far as Dante, with which Shakespeare was likely familiar. (Auden sees the theme of usury in the play as a comment on human relations in a mercantile society.) Other interpreters of the play regard Auden's conception of Antonio's sexual desire for Bassanio as questionable. Michael Radford, director of the 2004 film version starring Al Pacino, explained that, although the film contains a scene where Antonio and Bassanio actually kiss, the friendship between the two is platonic, in line with the prevailing view of male friendship at the time. Jeremy Irons, in an interview, concurs with the director's view and states that he did not "play Antonio as gay". Joseph Fiennes, however, who plays Bassanio, encouraged a homoerotic interpretation and, in fact, surprised Irons with the kiss on set, which was filmed in one take. Fiennes defended his choice, saying "I would never invent something before doing my detective work in the text. If you look at the choice of language you'll read very sensuous language. That's the key for me in the relationship. The great thing about Shakespeare and why he's so difficult to pin down is his ambiguity. He's not saying they're gay or they're straight, he's leaving it up to his actors. I feel there has to be a great love between the two characters there's great attraction. I don't think they have slept together but that's for the audience to decide."

Өнер тарихы

Ең ерте сақталған жазба бойынша қойылым 1605 жылдың көктемінде король Джеймс сарайында өтті, содан кейін бірнеше күннен кейін тағы бір қойылым болды, бірақ 17 ғасырда одан әрі қойылымдар туралы жазба жоқ. 1701 жылы Джордж Гранвилл Томас Бетертонның Бассанио рөлінде ойнауымен «Венециялық яһуди» атты сәтті бейімделуін қойды. Бұл нұсқа (маскамен бірге) танымал болды және келесі қырық жыл бойы сахналанды. Гранвилл неоклассикалық әдепке сәйкес келе бермейтін клоундық Гобболарды алып тастады; ол Шайлок пен Антонио арасындағы түрме сахнасын және банкетте көтеріліс жасаудың кеңейтілген сахнасын қосты. Томас Доггет Шайлок рөлін комедиялық, тіпті фарсқа ұқсас ойнады. Роу осы түсіндіруге 1709 жылы күмән білдірді; Доггеттің осы рөлдегі табысы кейінгі қойылымдарда труппа клоунының Шайлок рөлінде ойнауына әкелді. 1741 жылы Чарльз Маклин Дрюри Лейндегі өте сәтті қойылымда түпнұсқа мәтінге қайта оралды, бұл Эдмунд Кинге жетпіс жылдан кейін жол ашты (төменде қараңыз). Артур Салливан 1871 жылы пьесаға қосымша музыка жазды. Венеция геттосының 500 жылдығы мен Шекспирдің қайтыс болуының 400 жылдығына орай, «Венеция саудагері» пьесасы 2016 жылы геттоның бас алаңында Коломбари труппасымен қойылды.

Сахнадағы Шейлок

Яһуди актері Яков Адлер және басқалар Шейлокты жасымпаздықпен ойнау дәстүрі 19 ғасырдың бірінші жартысында Эдмунд Кинмен басталғанын, ал бұрынғыда бұл рөлді "құлықты клоун ретінде немесе, керісінше, шексіз зұлымдық монстр ретінде" ойнағандарын айтады. Киннің "Шейлок" рөлі актер ретінде оның атағын қалыптастырды. Киннің заманынан бастап, Шейлокты қарапайым жауыз ретінде ойнаған Эдвин Бутты есептемегенде, барлық актерлер кейіпкерге көңіл жасыған көзқарас таңдады; тіпті Буттың әкесі, Джуниус Брут Бут та рөлді жасымпаздықпен ойнады. Генри Ирвингтің аристократтық, мақтанды Шейлок бейнесі (алғаш рет 1879 жылы Лицейде, Порция рөлін Эллен Терри ойнады) "оның мансабының шыңы" деп аталды. Яков Адлер 20 ғасырдың басындағы ең танымал актер болды: Адлер бұл рөлді алдымен Манхэттеннің төменгі жағындағы идиш тіліндегі театр ауданында, кейін Бродвейде ойнады, онда ол ағылшын тіліндегі қойылымда идиш тілінде ойнап, зор табысқа ие болды. Кин мен Ирвинг Шейлокты өзінің кек алу құқығын қорғайтын адам ретінде көрсетті; Адлердің Шейлогы ол рөлді ойнаған жылдар ішінде дамыды, алдымен Шекспирдің жаман кейіпкері ретінде, содан кейін жақсы қасиеттері кек алу ниетімен жеңілген адам ретінде және соңында кек алудан емес, мақтандылықтан туындаған әрекеттерді жасайтын адам ретінде көрінді. 1902 жылы "Театр" журналына берген сұхбатында Адлер Шейлоктың бай екенін, "үш мың дукаттың пайызынан бас тарта алатындай бай" екенін және Антонионың "әдепті джентльмен ретінде көрінгенімен, шын мәнінде мүлдем басқаша екенін" атап өтті. Ол яһудиді қорлап, бетіне түкіргенімен, екі жүзділікпен одан ақша қарыз сұрайды. Шейлоктың қасіреті – заңға сүйенуі, бірақ "ол сот залынан басын тік көтеріп, қарсылық пен жек көрудің белгісі ретінде шыға алмас па?" Кейбір қазіргі заманғы қойылымдар Шейлоктың кек алу ниетінің себептерін көрсетуге тырысады. Мысалы, 2004 жылы Майкл Радфорд түсірген және Шейлок рөлінде Аль Пачино ойнаған фильмде, фильм мәтінмен және венециялық яһудилердің фанатикалық христиандар тарапынан қатыгездікпен қорлануын көрсететін монтажбен басталады. Фильмнің соңғы кадрларының бірі Шейлоктың дін ауыстырғандықтан венециялық яһуди қауымынан қуылғанын, енді геттода тұруға рұқсат етілмейтінін де көрсетеді. Шейлоктың тағы бір түсіндірмесі және "оны қалай ойнау керек" деген көрініс Веймар Германиясындағы (кейін Голливудта және Бродвейде) танымал яһуди сахна және кино актері Александр Гранахтың автобиографиясының соңында келтіріледі.

Jewish actor Jacob Adler and others report that the tradition of playing Shylock sympathetically began in the first half of the 19th century with Edmund Kean, and that previously the role had been played "by a comedian as a repulsive clown or, alternatively, as a monster of unrelieved evil." Kean's Shylock established his reputation as an actor. From Kean's time forward, all of the actors who have famously played the role, with the exception of Edwin Booth, who played Shylock as a simple villain, have chosen a sympathetic approach to the character; even Booth's father, Junius Brutus Booth, played the role sympathetically. Henry Irving's portrayal of an aristocratic, proud Shylock (first seen at the Lyceum in 1879, with Portia played by Ellen Terry) has been called "the summit of his career". Jacob Adler was the most notable of the early 20th century: Adler played the role in Yiddish language translation, first in Manhattan's Yiddish Theater District in the Lower East Side, and later on Broadway, where, to great acclaim, he performed the role in Yiddish in an otherwise English language production. Kean and Irving presented a Shylock justified in wanting his revenge; Adler's Shylock evolved over the years he played the role, first as a stock Shakespearean villain, then as a man whose better nature was overcome by a desire for revenge, and finally as a man who operated not from revenge but from pride. In a 1902 interview with Theater magazine, Adler pointed out that Shylock is a wealthy man, "rich enough to forgo the interest on three thousand ducats" and that Antonio is "far from the chivalrous gentleman he is made to appear. He has insulted the Jew and spat on him, yet he comes with hypocritical politeness to borrow money of him." Shylock's fatal flaw is to depend on the law, but "would he not walk out of that courtroom head erect, the very apotheosis of defiant hatred and scorn?" Some modern productions take further pains to show the sources of Shylock's thirst for vengeance. For instance, in the 2004 film adaptation directed by Michael Radford and starring Al Pacino as Shylock, the film begins with text and a montage of how Venetian Jews are cruelly abused by bigoted Christians. One of the last shots of the film also brings attention to the fact that, as a convert, Shylock would have been cast out of the Jewish community in Venice, no longer allowed to live in the ghetto. Another interpretation of Shylock and a vision of how "must he be acted" appears at the conclusion of the autobiography of Alexander Granach, a noted Jewish stage and film actor in Weimar Germany (and later in Hollywood and on Broadway).

Өзгерістер мен мәдени сілтемелер

Пьеса көптеген бейімдеулерге және бірнеше көркем әдебиеттерге әсер етті.

Фильм, теледидар және радио нұсқалары

1914 – «Венеция саудагері», Лоис Вебер мен Филлипс Смолли режиссерлік еткен үнсіз фильм. Вебер Порцияны, ал оның күйеуі Смолли Шейлоқтың рөлін сомдады. Осы фильм арқылы Вебер Америкада толық метражды көркем фильм түсірген алғашқы әйел режиссер болды. 1916 – «Венеция саудагері», Уолтер Уэсттің Broadwest үшін түсірген сәтсіз үнсіз британдық фильм. 1923 – «Венеция саудагері» (Der Kaufmann von Venedig), сондай-ақ Местридің яһудиі, Питер Пол Фелнер режиссерлік еткен неміс киносы. Ол Шекспирдің пьесасына негізделгенімен, Кристофер Марлоудың «Мальтаның яһудиі» романы, сондай-ақ Джованни Фиорентино, Масуччо Салернитано және Пьетро Аретиноның әңгімелеріне де негізделген. 1941 – «Шейлок», индий тіліндегі тамил тіліндегі фильм, режиссері – Сама Раму. 1953 – «Венеция саудагері», Пьер Бильон режиссерлік еткен француз-итальян драмалық фильмі, Мишель Симон, Андре Дебар және Массимо Серато ойнады. 1961 – «Венеция саудагері», австралиялық теледидарлық бейімделуі. 1969 – «Венеция саудагері», режиссер Орсон Уэллс түсірген және басты рөлді сомдаған 40 минуттық телефильм; фильм аяқталды, бірақ бірінші катушкадан басқа барлық саундтректер шығарылғанға дейін ұрланды. 1972 – «Венеция саудагері», BBC-дің Play of the Month сериясы үшін Седрик Мессина режиссерлік еткен BBC бейнежазба теледидарлық нұсқасы. Орындаушылар құрамында Мэгги Смит, Фрэнк Финлей, Чарльз Грей және Кристофер Гейбл бар. 1973 – «Венеция саудагері», Джон Сичел режиссерлік еткен британдық Associated Television нұсқасы. АҚШ-та ABC телеарнасында көрсетілді. Виктория дәуірінің соңында өтетін оқиғада Лоуренс Оливье Шейлок, Энтони Николз Антонио, Джереми Бретт Бассанио және Джоан Плорайт Порция рөлін сомдады. 1980 – «Венеция саудагері», Джек Голдтың режиссерлігімен BBC теледидары үшін Шекспирдің пьесасы бойынша түсірілген нұсқасы. Орындаушылар құрамында Порция роліне Джемма Джонс, Шейлок роліне Уоррен Митчелл және Бассанио роліне Джон Неттлс бар. 1996 – «Венеция саудагері», Алан Хоррокс режиссерлік жасаған Channel 4 телефильмі. Орындаушылар құрамына Боб Пек Шейлок рөлінде және Гайдн Гвинн Порция рөлінде кірді. 1930 жылдарда өтетін оқиғада Генри Гудман Шейлокты ойнады. Маори тілінде, ағылшын тіліндегі субтитрлермен. Бұл фильм 1945 жылы Пей Те Хуринуи Джонстың пьесаны маори тіліне аударған нұсқасына негізделген. 2004 – «Венеция саудагері», режиссері Майкл Радфорд және продюсері Барри Навиди. Бұл пьесаның алғашқы «үлкен экрандағы» бейімделуі болды. Орындаушылар құрамына Шейлок рөлінде Аль Пачино, Антонио рөлінде Джереми Айронс, Бассанио рөлінде Джозеф Файннс, Порция рөлінде Линн Коллинз және Джессика рөлінде Зулейха Робинсон кірді. BBC Radio 3-те 2018 жылдың 22 сәуірінде көрсетілді, сюжет Венециядан Лондон қаласына және 2007–2008 жылдардағы қаржылық дағдарысқа көшірілді. Орындаушылар құрамына Эндрю Скотт Шейлок, Рей Ферон Антонио, Колин Морган Бассанио, Хейли Атвелл Порция және Лорен Корнелиус Джессика ретінде кірді.

1914 – The Merchant of Venice, a silent film directed by Lois Weber and Phillips Smalley. Weber played Portia and Smalley, her husband, played Shylock. With this film, Weber became the first woman to direct a full length feature film in America. 1916 – The Merchant of Venice, an unsuccessful silent British film produced by Walter West for Broadwest. 1923 – The Merchant of Venice (Der Kaufmann von Venedig), also The Jew of Mestri, a silent German film directed by Peter Paul Felner. Though based in part on Shakespeare's play, it was also based on Christopher Marlowe's The Jew of Malta, as well as stories by Giovanni Fiorentino, Masuccio Salernitano and Pietro Aretino. 1941 – Shylock, an Indian Tamil language film directed by the duo Sama Ramu. 1953 – The Merchant of Venice, a French Italian drama film directed by Pierre Billon and starring Michel Simon, Andrée Debar and Massimo Serato. 1961 – The Merchant of Venice, an Australian television adaptation. 1969 – The Merchant of Venice, an unreleased 40 minute television film directed by and starring Orson Welles; the film was completed, but the soundtrack for all but the first reel was stolen before it could be released. 1972 – The Merchant of Venice, BBC video taped television version directed by Cedric Messina for the BBC's Play of the Month series. Cast includes Maggie Smith, Frank Finlay, Charles Gray and Christopher Gable. 1973 – The Merchant of Venice British Associated Television version directed by John Sichel. Broadcast in the United States over ABC TV. Set in the late Victorian era, the cast included Laurence Olivier as Shylock, Anthony Nicholls as Antonio, Jeremy Brett as Bassanio, and Joan Plowright as Portia. 1980 – The Merchant of Venice, a version for the BBC Television Shakespeare directed by Jack Gold. The cast includes Gemma Jones as Portia, Warren Mitchell as Shylock and John Nettles as Bassanio. 1996 – The Merchant of Venice, a Channel 4 television film directed by Alan Horrox. The cast included Bob Peck as Shylock and Haydn Gwynne as Portia. Set around 1930, Henry Goodman played Shylock. In Māori, with English subtitles. This film was based on a 1945 translation of the play to Māori by Pei Te Hurinui Jones. 2004 – The Merchant of Venice, directed by Michael Radford and produced by Barry Navidi. This was the first "big screen" adaptation of the play. The cast included Al Pacino as Shylock, Jeremy Irons as Antonio, Joseph Fiennes as Bassanio, Lynn Collins as Portia, and Zuleikha Robinson as Jessica. Broadcast on BBC Radio 3 on 22 April 2018 and transposing the plot from Venice to the City of London and the financial crisis of 2007–2008. The cast included Andrew Scott as Shylock, Ray Fearon as Antonio, Colin Morgan as Bassanio, Hayley Atwell as Portia, and Lauren Cornelius as Jessica.

Опералар

Жозеф Бохуслав Фёрстердің үш актілі чех операсы "Джессика" алғаш рет 1905 жылы Прага ұлттық театрында қойылды. Сэр Томас Бичэмнің 15 жастағы ұлы Адриан Уэллс Бичэм опералық нұсқасын жазды, ол 1922 жылдың 18 қыркүйегінде Брайтонның Гранд Театрында тұңғыш рет көрсетілді, содан кейін 1922 жылдың 20 қарашасынан 16 желтоқсанына дейін Лондондағы Йорк герцогы театрында 32 қойылым өтті. Аугуст Милнер Шейлок рөлін орындады, бірақ қойылым барысында продюсер Ф. Р. Бенсонмен ауыстырылды. Рейнальдо Ханның үш актілі француз операсы "Le marchand de Venise" алғаш рет 1935 жылдың 25 наурызында Париж опера театрында орындалды. Кейіннен қайтыс болған Андре Чайковскийдің (1935–1982) "Венеция саудагері" операсының премьерасы 2013 жылдың 18 шілдесінде Брегенц фестивалінде болды.

Мәдени сілтемелер

Эдмонд Хараукорт, француз драматургі және ақыны, 1880 жылдары актер және театр режиссері Пол Порелдің тапсырмасымен «Венеция саудагері» шығармасының француз тіліндегі бейімдемесін жасады. Оның «Шайлок» пьесасы, 1889 жылдың желтоқсанында Одеон театрында алғаш рет қойылды, француз композиторы Габриэль Форенің қосымша музыкасын қамтыды, кейіннен сол аттас оркестрлік сюитаға енгізілді. Сент-Джон Эрвин 1924 жылы «Белмонттың ханымы» атты жалғастыру пьесасын жазды, онда Шекспирдің туындыларындағы кейіпкерлер бұрынғы пьесадағы оқиғалардан он жыл өткен соң қайта кездеседі. Ральф Воан Уильямстың 1938 жылғы «Музыкаға серенада» хорлық туындысы мәтінін V актінің 1-ші көрігіндегі музыка және аспан музыкасы туралы пікірталасқа негіздейді. «Болу немесе болмау» комикстік фильмінің (1942 және 1983) екі нұсқасында да кейінірек еврей ретінде көрсетілген «Гринберг» кейіпкері нацистік сарбаздарға «Жүдейдің көзі жоқ па?» сөзін айтады. «От періштесі» рок-музыкалық спектаклі пьесаның сюжетіне негізделген, сахна Нью-Йорктің Кішкентай Италия ауданына көшірілген. Ол 1974 жылы Эдинбургте, ал 1977 жылы Лондондағы «Ең Көрнекті Театр» сахнасында қайта жөнделген түрінде қойылды. Брахм Мюррей режиссерлік етті. Арнольд Вескердің 1976 жылғы «Саудагер» пьесасы – Шекспирдің әңгімесін қайта қарау. Бұл нұсқада Шайлок пен Антонио дос және христиан қауымының заңдарындағы қатыгез антисемитизмін жек көреді. Дэвид Генри Уилсонның «Шайлоктың кек алуы» пьесасы алғаш рет 1989 жылы Гамбург университетінде қойылды және «Венеция саудагері» оқиғасын жалғастырады. Бұл пьесада Шайлок байлығын қайтарып алып, тағы да еврей болады. «Жұлдызды жол» франшизасы Шекспирдің сөздерін, соның ішінде «Венеция саудагерінен» цитаталар мен қайталаулар жиі қолданады. Мысалы, 1991 жылғы «Жұлдызды жол VI: Ашылмаған ел» фильмінде Шекспирге құштар Ченг, клингон, Шайлоктан цитата келтіреді. Стивен Спилбергтің 1993 жылғы «Шиндлер тізімі» фильмінде СС лейтенанты Амон Гөт еврей қызметшісін зорлауға бару-бармауды шешетін кезде Шайлоктың «Жүдейдің көзі жоқ па?» сөзін айтады. Дэвид Финчердің 1995 жылғы «Жеті» қылмыстық триллерінде адвокат Илай Гулд өзінің бір фунт етін алып тастап, таразыға қоюға мәжбүр болады, бұл пьесаға сілтеме жасайды. 1997 жылы неміс «Белмонт» сыйлығы тағайындалды, онда «Белмонт» Порцияның ақылының үйі болатын тағдырлы орын ретінде сипатталды. Сыйлыққа үміткер болу шарттары пьесаның бас қорабындағы жазумен бекітілді: «Мені таңдаған адам барлығын беруге және тәуекел етуге тиіс». Алан Айлердің 1999 жылғы «Бейкон жақтасы» жинағындағы төрт қысқа әңгімесінің бірі Шайлоктың көзқарасынан баяндалады. Бұл әңгімеде Антонио яһудий дініне кірген адам болып көрінеді. «Пианист» – 2002 жылы Владыслав Шпилманның естеліктеріне негізделген фильм. Фильмде Генрик Шпилман Екінші дүниежүзілік соғыста нацистер Варшава геттосын басып алған кезде ағасы Владиславқа Шайлоктың «Жүдейдің көзі жоқ па?» сөзін оқиды. 2009 жылғы «OSS 117: Риода жоғалған» шпиондық комедиясында нацист Фон Циммельдің сөйлеген сөзі Шайлоктың тілдесуіне пародия жасайды. Кристофер Мур 2014 жылы «Венеция саудагері» мен «Отеллоны» «Венеция жыланы» комикстік романында біріктіріп, Порцияны («Венеция саудагерінен») және Дездемонаны («Отеллодан») әпке-қарындас етеді. Барлық кейіпкерлер осы екі пьесадан алынған, Джеффті (маймылдан) қоспағанда; алып қарапайым Дрюл; және Мурдың бұрынғы «Ақымақ» романынан шыққан «Шытыр» (Fool). Наоми Алдерманның «Судағы қасқыр» радио пьесасы алғаш рет 2016 жылы BBC Radio 3 арнасында таратылды. Пьеса Шайлоктың қызы Джессиканың оқиғасын жалғастырады, ол антисемит Венецияда тұрады және еврей дінін жасырын түрде сақтайды. Би-би-сидің Шекспир фестивалінің бөлігі ретінде пьеса Венеция геттосының құрылуына 500 жыл толуын да белгілейді. Сара Б. Мантеллдің «Ешқашан болмаған нәрсе» пьесасы алғаш рет 2017 жылы Йель драма мектебінде қойылды. «Розенкранц пен Гилденстерн өлі» романы сияқты, бұл пьеса «Венеция саудагері» пьесасының көріністері арасындағы бос орындарда өтеді, кейіпкерлер ассимиляция мен антисемитизмге байланысты қақтығыстардың өткен, қазіргі және болашақта қайталанатынын біртіндеп түсінеді.

Edmond Haraucourt, French playwright and poet, was commissioned in the 1880s by the actor and theatrical director Paul Porel to make a French verse adaptation of The Merchant of Venice. His play Shylock, first performed at the Théâtre de l'Odéon in December 1889, had incidental music by the French composer Gabriel Fauré, later incorporated into an orchestral suite of the same name. St. John Ervine authored a sequel play, The Lady of Belmont, in 1924, in which the characters from Shakespeare's work reunite ten years after the events of the earlier play. Ralph Vaughan Williams' choral work Serenade to Music (1938) draws its text from the discussion about music and the music of the spheres in Act V, scene 1. In both versions of the comic film To Be or Not to Be (1942 and 1983) the character "Greenberg", specified as a Jew in the later version, gives a recitation of the "Hath not a Jew eyes?" speech to Nazi soldiers. The rock musical Fire Angel was based on the story of the play, with the scene changed to the Little Italy district of New York. It was performed in Edinburgh in 1974 and in a revised form at Her Majesty's Theatre, London, in 1977. Braham Murray directed. Arnold Wesker's play The Merchant (1976) is a reimagining of Shakespeare's story. In this retelling, Shylock and Antonio are friends and share a disdain for the crass anti Semitism of the Christian community's laws. David Henry Wilson's play Shylock's Revenge, was first produced at the University of Hamburg in 1989, and follows the events in The Merchant of Venice. In this play Shylock gets his wealth back and becomes a Jew again. The Star Trek franchise sometimes quote and paraphrase Shakespeare, including The Merchant of Venice. One example is the Shakespeare aficionado Chang in Star Trek VI: The Undiscovered Country (1991), a Klingon, who quotes Shylock. Steven Spielberg's Schindler's List (1993) depicts SS Lieutenant Amon Göth quoting Shylock's "Hath not a Jew eyes?" speech when deciding whether to rape his Jewish maid. In David Fincher's 1995 crime thriller Seven, a lawyer, Eli Gould, is coerced to remove a pound of his own flesh and place it on a scale, alluding to the play. The German Belmont Prize was established in 1997, referring to 'Belmont' as "a place of destiny where Portia's intelligence is at home." The eligibility for the award is encapsulated by the inscription on the play's lead casket, "Who chooses me must give and hazard all he hath." One of the four short stories comprising Alan Isler's The Bacon Fancier (1999) is also told from Shylock's point of view. In this story, Antonio was a converted Jew. The Pianist is a 2002 film based on a memoir by Władysław Szpilman. In this film, Henryk Szpilman reads Shylock's "Hath not a Jew eyes?" speech to his brother Władysław in the Warsaw Ghetto during the Nazi occupation in World War II. In the 2009 spy comedy OSS 117: Lost in Rio, a speech by the nazi Von Zimmel parodies Shylock's tirade. Christopher Moore combines The Merchant of Venice and Othello in his 2014 comic novel The Serpent of Venice, in which he makes Portia (from The Merchant of Venice) and Desdemona (from Othello) sisters. All of the characters come from those two plays with the exception of Jeff (a monkey); the gigantic simpleton Drool; and Pocket, the Fool, who comes from Moore's earlier novel Fool, based on King Lear. Naomi Alderman's The Wolf in the Water is a radio play first broadcast on BBC Radio 3 in 2016. The play continues the story of Shylock's daughter Jessica, who lives in an anti semitic Venice and practices her Jewish faith in secret. Part of the BBC's Shakespeare Festival, the play also marked that 500 years had passed since the Venetian Ghetto was instituted. Sarah B. Mantell's Everything that Never Happened is a play first produced in 2017 at the Yale School of Drama. Similar to Rosencrantz and Guildenstern Are Dead, the play occurs in the gaps between scenes of the canonical The Merchant of Venice, with the characters gradually recognizing how conflicts over assimilation and anti Semitism recur throughout past, present, and future.