Кіріспе

Арбереш жазушысы

Джузеппе Серембе (арбërisht: Zef Serembe; 6 наурыз 1844 – 31 желтоқсан 1901) – арбереш лирикалық ақыны. Ол 19 ғасырда албан тіліндегі ең көрнекті поэзия жинақтарын жазды. Өмірі бойы бойын кернеген уайым мен қайғы оның өлеңдерінде жиі кездеседі.

Өмір

Серембе Калабрияның Козенца провинциясындағы Сан-Космо-Албанезе қаласында дүниеге келді және Сент-Адриан колледжінде оқыды. Жас кезінде ол туған ауылынан отбасымен Бразилияға көшіп келген, кейін қайтыс болған қызға ғашық болды. Осы жоғалтудан және кем дегенде оның қабірін табу туралы ойдан мазасыздыққа түсіп, Серембе 1874 жылы жаңа өмір іздеу үшін Бразилияға аттанды. Дора д'Истрияның ұсыным хатының көмегімен ол Бразилияның Педро II сарайында қабылданды. Ол жердегі қысқа ғасырлық махаббаттан кейін, ол көңілі күйзеліп, қайғылы күйде Еуропаға қайтып оралды. 1875 жылдың қыркүйегінде Ескі әлемге келгеннен кейін оның жағдайы одан да нашарлады. Марсель портында барлық ақшасы ұрланып, Италияға қайта оралуға мәжбүр болды және жолда көптеген қолжазбаларын жоғалтқаны айтылады. Ливорнода Деметрио Камарда оған Козенцаға дейін саяхатқа арналған пойыз билеті берді. Серембе қайда барса да, созылмалы депрессия немесе басқа да психикалық бұзылудың салдарынан туған үмітсіздік оны жалғыздыққа ұшыратып, осал қылды. Ол ата-бабаларының жері туралы арманға құмар болды, бірақ бұл арман Албаниядағы түрік оккупациясының шындығымен және Батыс державаларының оның қайғысына бейжай қанауымен бүлінген еді. Эмоционалдық оқшауланғандықтан Италия Серембе үшін барған сайын жат елге айналды. 1886 жылы ол Сицилиядағы Арбереш елді мекендерін, ал 1893 жылы АҚШ-қа сапар шекті, онда шамамен екі жыл тұрды. 1895 жылы Нью-Йоркте оның итальян тіліндегі өлеңдерінің жинағы жарық көрді. 1897 жылы ол туған жері Калабриядан Оңтүстік Америкаға екінші рет көшіп, Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында жаңа өмір бастауға тырысты. Келесі жылы ол ауырып, 1901 жылы Бразилияның Сан-Паулу қаласында қайтыс болды.

Жазу стилі

Серембе өлеңдері, мінезінде көңілсіз және ресми, бірақ көбінесе патриоттық және идеалистік рухта жазылған, албан тіліндегі ең жақсы лирикалық поэзияның бірі саналады, кемінде заманауи поэзияға дейін. Оның тақырыптары махаббат туралы әуенді өлеңдерден бастап, туған жеріне арналған мақтауларға дейін (ол Италия, оның туған жері, не Албания, оның арман жері), достық пен табиғаттың сұлулығына арналған көркем өлеңдер мен діни шабытталған өлеңдерді қамтиды. Оның 19 ғасырдағы Албаниядағы Рилинджа ақындарының жас буынымен әдеби байланысты нығайтатын, ностальгиялық ұлтшылдықтың романтикалық өлеңдерінің арасында жоғалған отанына, Али Паша Тепеленаға, Дора д'Истрияға және Доменико Мауроға арналған лирикалық шығармалар бар. Серембе патриот болғанымен, Албанияның тарихын поэтикалық түрде баяндай алатын зиялы ақын емес еді. Ол, ең алдымен, жалғыздық пен көңіл көшіру туралы жырлаған ақын.