Рамиз Алиа – Албанияның соңғы коммунистік басшысы (1985-1991). Өмірі, саяси мансабы, Энвер Ходжадан кейінгі билікке келуі туралы ақпарат. Тарих, саясат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рамиз Алия (; 18 қазан 1925 жыл - 7 қазан 2011 жыл) - албан саясаткері, 1985 жылдан 1991 жылға дейін Албания Халық Социалистік Республикасының екінші және соңғы басшысы, Албания Еңбек партиясының бірінші хатшысы болды. Ол сонымен қатар 1982 жылдан 1992 жылға дейін елдің мемлекет басшысы қызметін атқарды. Энвер Ходжа оны ізбасары ретінде қарастырған және Ходжа қайтыс болғаннан кейін билікке келді.
First president of Albania
Ramiz Alia (; 18 October 1925 – 7 October 2011) was an Albanian politician serving as the second and last leader of the People's Socialist Republic of Albania from 1985 to 1991, serving as First Secretary of the Party of Labour of Albania. He was also the country's head of state from 1982 to 1992. He had been seen as a successor by Enver Hoxha and took power after Hoxha died.
Ерте өмір және саясат
Әлия 1925 жылдың 18 қазанында Шкодер қаласында мұсылман дініндегі Gheg албаниялық ата-аналарының отбасында дүниеге келді. Олар Югославиядағы қуғын-сүргіннен қашып келген. Балалық шағын Тиранада өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Әлия фашистік Ликтор жастар ұйымы деп аталатын фашистік жастар ұйымының мүшесі болды, бірақ 1941 жылы жер астындағы Албан коммунистік жастар ұйымына қосылды. 1943 жылы Албания коммунистік партиясына мүше болды. 1961 жылы ол Политбюроның толық құқықты мүшесі атанды (Албания Еңбек партиясының Политбюросы). Шығыс христиандығы және суық соғыс, 1945-91, 154 бет. Әлия Албания Еңбек партиясының әлеуметтік және мәдени салаларындағы басты идеолог ретінде көзге түсті, әсіресе Мәдени және идеологиялық революция жылдарында. Ходжа ешқашан ресми мұрагерді тағайындамаса да, ол Әлияға деген ниетін ашық білдірді. Ходжа Әлияны дәрігерлерінің біріне таныстырып: "Досым, мен қартайдым, денсаулығым онша жақсы емес. Осы Алия сияқты жас жолдастар оның орнына келеді", - деді.
Alia was born on October 18, 1925, in Shkodër to Gheg Albanian parents who were Muslim. They fled persecution in Yugoslavia. He grew up and spent his childhood in Tirana. In the early part of World War II, Alia was a member of a fascist youth organisation known as the Fascist Lictor Youth Organisation but joined the underground Albanian Communist Youth Organisation in 1941. In 1943, he became a member of the Albanian Communist Party. By 1961, he was made a full member of the Politburo (Politburo of the Party of Labour of Albania). Eastern Christianity and the Cold War, 1945 91, p.154 Alia distinguished himself as the chief ideologist in the social and cultural fields for the Party of Labour of Albania, specifically during the years of the Cultural and Ideological Revolution. Although Hoxha never designated an official successor, there were clear signs that he favoured Alia. In introducing Alia to one of his doctors, Hoxha said "My friend, I'm getting old, and my health is not the best it could be. Younger comrades, like this one [Alia], will step in."
Албания Еңбек партиясының бірінші хатшысы
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Алия Коммунистік жастар ұйымындағы қызметін жалғастырды, ал 1948 жылдың қараша айында Албан Еңбек партиясының бірінші съезінде Орталық комитетіне сайланды және агитация мен насихат бөліміне бекітілді.
After World War II, Alia resumed his duties in the Communist Youth Organisation, and at the First Congress of the Albanian Party of Labour in November 1948, he was elected to its Central Committee and was assigned to the department of agitation and propaganda.
Көппартиялы жүйеге көшу және президенттік
Алияның шектеулі және сақтықпен өзгерістерді іске асыруға жасаған күш-жігеріне қарамастан, жоғарыдан бастау алған реформа төменнен бастау алған реформаға айналу қаупі туды, мұның басты себебі Албания жастарының күшейе берген дауысты талаптары болды. 1990 жылдың 9 желтоқсанында студенттер Энвер Ходжа университетінен (қазіргі Тирана университеті) Тирана қаласының көшелерімен шеру тартты, ұрандар айқайлап, реформалар талап етті. 11 желтоқсанға қарай қатысушылардың саны шамамен 3000-ға жетті. Студенттік наразылықты басуға тырысып, тәртіп сақшыларымен қақтығысқа ұласқан жағдайға байланысты Алия студенттермен кездесіп, демократияны нығайту бағытындағы қадамдарға келісті. Студенттер Алияға студенттер мен жастардың тәуелсіз саяси ұйымын құру ниетін білдірді. Алия бұл ұйымның Әділет министрлігінде тіркелуі керек екенін мәлімдеді. Жаңа жылдық құттықтауында ол елде болып жатқан өзгерістерді құптады және 1991 жыл экономика үшін шешуші кезең болатынын айтты. Алия 1990-шы жылдардың басындағы бейбіт саяси өткелде маңызды рөл атқарды. Көптеген адамдар оның коммунизмге қарсы оппозициялық күштердің билікке келуіне көмектескенін, соның арқасында қан төгілудің алдын алғанын сенеді. Ол бірнеше саяси дағдарыс кезеңінде де маңызды саяси тұлға болып қала берді. Дегенмен, Албания ауыр экономикалық дағдарысқа тап болғандықтан, Алияның шеше алмайтын қиындықтармен күресуге тура келді. 1990 жылдың 12 желтоқсанында ол саяси көптікке жол беретін заңға қол қойды, кейін бұл қадамын өміріндегі ең ірі сәтсіздік деп бағалады. 1991 жылғы сайлауда, елдегі алғашқы демократиялық сайлауда, Алия астанадағы сайлау округінен Ұлттық Парламент депутаты болуға кандидат болды, бұл округ коммунистік партияның бекінісі саналды. Ол елдегі танымал тау-кен инженері Франко Крокиден күтпеген үлкен артықшылықпен, 61% дауыспен жеңіліске ұшырады. Кроки жаңадан құрылған Албания Демократиялық партиясының кандидат ретінде қатысты, бірақ партия мүшесі болған емес. Бұл жеңілістен кейін, және 1992 жылдың көктемінде Албания Демократиялық партиясының (АДП) сенімді жеңісінен соң, ол 1992 жылдың 3 сәуірінде президенттік лауазымынан кетті. Наразылықтар кезінде ол мемлекеттік телеарнада Бленди Февзиумен эксклюзивті сұхбат берді. 1997 жылдың желтоқсанында ол Албаниядағы наразылықтар кезінде отбасына қосылу үшін Францияға қысқа мерзімге қашып кеткеннен кейін Албанияға оралды. 2000-шы жылдардың соңында ол Дубайдан Албанияға сұхбат беру немесе кітаптарын насихаттау үшін сапар шешетін болды.
Despite Alia's efforts to proceed with change on a limited, cautious basis, reform from above threatened to turn into reform from below, largely because of the increasingly vocal demands of Albania's youth. On 9 December 1990, student demonstrators marched from the Enver Hoxha University (now University of Tirana) at Tirana through the streets of the capital shouting slogans and demanding reforms. By 11 December, the number of participants had reached almost 3,000. In an effort to quell the student unrest, which had led to clashes with riot police, Alia met with the students and agreed to take further steps toward democratization. The students informed Alia that they wanted to create an independent political organisation of students and youth. Alia's response was that such an organisation had to be registered with the Ministry of Justice. In his traditional New Year's message to the Albanian people, Alia welcomed the changes that had been occurring in the country and claimed that 1991 would be a turning point in terms of the economy. Alia was a crucial figure in the peaceful political transition of the early 1990s. Many believe that he helped the rise to power of the anti communist opposition forces, thus eliminating possible bloodshed. He managed to remain a key political figure throughout several political crises. Nonetheless, with Albania in the throes of a grave economic crisis, Alia had to face challenges that he could not surmount. On 12 December 1990, he signed a law allowing political pluralism, on which he would later comment as his life's greatest failure. In the 1991 elections, the first democratic elections in the country, where Alia ran for Member of National Parliament in a constituency in the capital, which was a stronghold of the communist party, he was badly defeated by a surprising majority of 61% by the renowned mining engineer in the country, Franko Kroqi. Kroqi ran as a candidate of the newly formed Democratic Party of Albania, although he never became a party member. After this loss, and later on the Democratic Party of Albania's (DPA) landslide victory in the spring 1992 general election, he resigned as president on 3 April 1992. Amid the unrest he appeared on state TV in an exclusive interview with Blendi Fevziu. In December 1997 he returned to Albania after escaping briefly to France to join his family during the Albanian unrest. In the late 2000s he was sometimes seen travelling to Albania from Dubai to give interviews or publicize his books.
Өлім
Алия 2011 жылдың 7 қазанында Албанияның Тирана қаласында, 86 жасқа толуына 11 күн бұрын қайтыс болды.
Alia died on October 7, 2011, in Tirana, Albania, 11 days before his 86th birthday.