Кіріспе

Эдгар Рубин әзірлеген оптикалық иллюзия.

Рубиннің вазасы (кейде Рубиннің беті немесе фигура-фон вазасы деп аталады) – 1915 жылы даниялық психолог Эдгар Рубин жасаған екі өлшемді, екі жақты немесе өзгермелі (яғни, айналатын) формалардың белгілі бір мысалы. Рубиннің вазасының көрсетілген нұсқасын бір-біріне қарай қарап тұрған екі адамның қара силуеттері немесе ақ ваза ретінде көруге болады, бірақ екеуін бірдей емес. Рубиннің екі томдық кітабында, дания тілінде жазылған, екі жақты фигураның тағы бір мысалы – Мальта кресі. Рубин өзінің докторлық диссертациясында (1915) визуалды фигура мен фон арасындағы қатынастың толық сипаттамасын ұсынды, бұл оның тәлімгері Георг Элиас Мюллердің зертханасындағы визуалды қабылдау және есте сақтау жұмысының нәтижесі болды. Рубиннің зерттеулерінің бір бөлігін мына негізгі принциппен түйіндеуге болады: «Егер екі жазықтықтың ортақ шекарасы болса, және біреуі фигура ретінде, ал екіншісі фон ретінде қабылданса, алғашқы сезімдік тәжірибе жазықтықтардың ортақ шекарасынан туындайтын және тек бір жазықтықта ғана әсер ететін немесе екіншісіне қарағанда біреуінде күштірек әсер ететін қалыптастыру әсерімен сипатталады».

Тиімділігі

Көрнекі эффект көрерменге көбінесе екі түрлі пішін түсінігін ұсынады, олардың әрқайсысы көзге түсетін бейнеге сәйкес келеді, бірақ белгілі бір сәтте олардың тек біреуін ғана сақтап тұру мүмкін. Бұл себебі, шекаралық сызық фигура пішініне жататын болып көрінеді, ол пішінсіз фонға қарсы орналасқандай сезіледі. Егер осы соңғы аймақ фигура ретінде қабылданылса, онда дәл сол шекаралық сызық оған жататын болып көрінеді.

Түсіндірме

Бұл типтегі ынталандырулар қызықты да пайдалы, себебі олар мидың визуалды қабылдау кезінде жасайтын фигура мен фон арасындағы айырмашылықты керемет және интуитивті түрде көрсетеді. Рубиннің фигура-фон айырмашылығы, жоғары деңгейдегі танымдық үлгілерді сәйкестендіруді қамтитындықтан, онда жалпы сурет жекелеген бөліктердің әсерінен гөрі оның ақыл-ой түсіндірмесін анықтайды, гештальт психологтарына әсер етті, олар мұндай көптеген қабылдауларды өздері ашты. Әдетте ми суреттерді қай нысан қай нысанды қоршап тұрғаны бойынша жіктейді – тереңдік пен байланыстарды орнатады. Егер бір нысан екінші нысанды қоршап тұрса, қоршалған нысан фигура ретінде көрінеді, ал, болжам бойынша, қашықтау (сонымен қатар фон) нысан фон болып табылады, және керісінше. Бұл түсінікті, себебі егер жеміс жерде жатса, адам "фигураға", емес "фонға" назар аударғысы келеді. Дегенмен, контурлар соншалықты айқын болмағанда, бұрынғы қарапайым айырмашылыққа екіұштылық еніп, ми көргенін "қалыптастыруды" бастауы керек; осы қалыптастырудың ерекшеліктерді тану процестерінен жоғары деңгейде екені көрсетіледі, бұл процестер бет пен құмыра суреттерін біріктіреді. Суреттің әр бөлігі өз алдына мағынаға ие, бірақ ми оны тұтас түсінуге тырысқанда, қарама-қайшылықтар туындайды және үлгілерді жою қажет болады.

Құрылыс

Бұл айырмашылық екі мәнді сурет жасау арқылы пайдаланылады, оның контурлары басқа суреттің контурларымен (кейде тіпті сол суретпен; М.К. Эшер кейде қолданған тәсіл) үйлесімді келеді. Сурет "жазық" болуы керек және оның бетіне тиіс текстураның мөлшері аздау немесе мүлдем болмауы тиіс. Әдеттегі мысал орталықта ваза мен оның контурына сәйкес келетін бетті көрсетеді (симметриялық болғандықтан, екінші жағында да сәйкес бет болады).