Кіріспе

Адам митохондриялық ДНҚ хаплогруппасы, адам мтДНҚ хаплогруппасы Т.

Хаплогруппа Т – адам митохондриялық ДНҚ (мтДНҚ) хаплогруппасы. Ол шамамен 25 100 жыл бұрын Таяу Шығыста пайда болған деп саналады.

Шығу тегі

Митохондриялық клад Т, JT гаплотобынан туындаған, ол өз кезегінде mtDNA J гаплотобына да бастау берген. Т аналық кладының Жақын Шығыстан пайда болғандығы саналады.

Тарату

Т* базалық гаплогруппасы Оран қаласындағы (1.67%) және Регуибат Сахрауидегі (0.93%) алжирліктер арасында табылды. Ол соқырлардың арасында да кездеседі (1.2%). Т гаплогруппасы Батыс және Орталық Азия мен Еуропа бойынша төмен жиілікте таралған, таралу дәрежесі әртүрлі және айналасындағы аймақтардан келген басқа топтарда да болуы мүмкін. Т гаплогруппасы еуропалықтардың шамамен 10%-ында кездеседі. Бұл қазіргі ирандықтардың арасында да жиі кездеседі. 400-ден астам қазіргі заманғы ирандықтардың сынамасына сүйене отырып, Т гаплогруппасы халықтың шамамен 8.3%-ын құрайды (шамамен 12 адамның 1-і), ал Т1 субтипі олардың жартысын құрайды. Сонымен қатар, T1 субтипі шығысқа қарай таралған және Орталық Азия мен қазіргі түркі халықтарында кең таралған, олар ежелгі сақ, сармат, андронов және басқа да Иран халықтарының б.з.д. 2-1 мыңжылдықтарында қоныстанған жерлердің көп бөлігін мекендейді. Лалуэса Фокс және авторлар (2004) б.з.д. 14-10 ғасырлар аралығындағы қазақ даласындағы Күрғандарды қоса алғанда, ежелгі жерлеулерде бірнеше Т және Т1 тізбектерін тапты, сондай-ақ б.з.д. 1 мыңжылдықта да. Бұл аймақтағы Андронов және сақ кезеңдерінің соңғы бөлігімен сәйкес келеді. T2 кладасының ішіндегі географиялық таралу өте әртүрлі, T2e және T2b субхаплогруппаларының арақатынасы зерттелген популяцияларда 40 есеге дейін өзгереді, Ұлыбритания мен Ирландияда ең төменгі көрсеткіш, ал Сауд Арабиясында ең жоғары көрсеткіш байқалады. T2e субхаплогруппасының ішінде Түркия мен Болгариядағы сефард еврейлерінде және Жаңа Дүниеден келген конверсоларда сирек кездесетін мотив анықталды. Кавказ (Грузия) аймағындағы Сван халқында Т* 10.4%, ал Т1 4.2% кездеседі. T1a1a1 Y гаплогруппасы R1a жоғары деңгейі бар елдерде, мысалы, Орталық және Солтүстік-Шығыс Еуропада кең таралған. Бұл клада Орталық Азияның барлық жерінде және Солтүстік Азияның тереңіне дейін, Моңғолияға дейін таралған. T2c және T2d соңғы мұздық максимумы (LGM) кезінде және Еуропаға жақында таралу кезінде Таяу Шығыста пайда болған сияқты. T2c-нің көп бөлігі T2c1 гаплогруппасын құрайды. Кипрдегі ең жоғары көрсеткіштен басқа, T2c1 Парсы шығанағы аймағында жиі кездеседі, бірақ Левант және Жерорта теңізі Еуропасында да кездеседі, өте төмен деңгейде кең таралған. T2 соқырларда да кездеседі (7.7%). Т гаплогруппасы сондай-ақ Алжирдегі Афалу тарихи орнындағы Эпипалеолит кезеңінен бастап Іберомаурус үлгілерінде де табылды. Бір ежелгі адам T2b субкладасын алып жүрді (1/9; 11%). Сонымен қатар, Т гаплогруппасы Орта Египеттегі Абусир эль Мелек археологиялық алаңында қазылған ежелгі Мысыр мумияларында да байқалды, олар Птолемейге дейінгі / Жаңа патшалық кезеңінің соңы (T1, T2), Птолемей (T1, T2) және Рим (айқындалмаған T, T1) кезеңдеріне жатады. Мароккодағы Келиф эль Борудтың соңғы неолиттік орнындағы қазбалар, шамамен б.з.д. 3000 жылға дейін, T2 субкладасын да алып жүргені анықталды. Сонымен қатар, Т гаплогруппасы Канар аралдарындағы Гран-Канария және Тенерифеде қазылған ежелгі гуанчтардың қалдықтарында да табылды, олар радиокөміртектік әдіспен біздің заманымыздың 7-11 ғасырлары аралығына жатқызылды. Кладанды алып жүрген адамдар Тенерифеде жерленген, ал бір мысал T2c1d2 субкладасына (1/7; 14%) тиесілі болды.

Африка

Африкада Т гаплогруппасы негізінен афроазиялық тілдерінде сөйлейтін халықтар арасында таралған, оның ішінде Т* негізгі клады да бар. Халық орналасқан жеріТілдік отбасыЖиілігіКөзіАмхараЭфиопияАфроазиялық > Семиттік5/1204.17%БежаСуданАфроазиялық > Кушиттік1/482.1%Бета ИзраильЭфиопияАфроазиялық > Кушиттік0/290.00%КоптМысырАфроазиялық > Египеттік5/2917.2%Давро К. ЭфиопияАфроазиялық > Омотикалық2/1371.46% және Египеттіктер (Эль Хайез)МысырАфроазиялық > Семиттік10/3528.6%ЭфиопияЭфиопияБелгісіз2/772.60%Эфиопиялық еврейЭфиопияАфроазиялық > Кушиттік0/410.00%ГурагеЭфиопияАфроазиялық > Семиттік0/210.00%ХамерЭфиопияАфроазиялық > Омотикалық0/110.00% және ОнготаЭфиопияАфроазиялық > Кушиттік0/190.00% және ОромоЭфиопияАфроазиялық > Кушиттік0/330.00%ТиграйЭфиопияАфроазиялық > Семиттік3/446.82%ДаасаначКенияАфроазиялық > Кушиттік0/490.00%ЭльмолоКенияАфроазиялық > Кушиттік0/520.00% және ЛуоКенияНило-Сахаралық0/490.00% және МаасайКенияНило-Сахаралық0/810.00% және НайробиКенияНигер-Конголық0/1000.00%НьянгатомКенияНило-Сахаралық0/1120.00%РендилльКенияАфроазиялық > Кушиттік0/170.00% және СамбуруКенияНило-Сахаралық0/350.00% және ТурканаКенияНило-Сахаралық0/510.00% және ХутуРуандаНигер-Конголық0/420.00%ДинкаСуданНило-Сахаралық0/460.00%СуданСуданБелгісіз3/1022.94%БурунгеТанзанияАфроазиялық > Кушиттік0/380.00%ДатогаТанзанияНило-Сахаралық1/571.75% және ИраквТанзанияАфроазиялық > Кушиттік0/120.00%СукумаТанзанияНигер-Конголық0/320.00% және ТуруТанзанияНигер-Конголық0/290.00%ЙемендікЙеменАфроазиялық > Семиттік1/1140.88%

Денсаулық сақтау мәселелері

Бір зерттеуде Т гаплогруппасы коронарлық артерия ауруының қаупінің жоғарылауымен байланысты екені анықталды. Алайда, кейбір зерттеулер Т гаплогруппасының өкілдері диабетке аз бейім екенін көрсетті (және). Бірнеше алдын ала медициналық зерттеулер Т гаплогруппасы Паркинсон және Альцгеймер ауруларына қарсы белгілі бір төзімділік танытатынын көрсетті. Бір зерттеуде испан халқы арасында гипертрофиялық кардиомиопатия (ГКА), сондай-ақ гипертрофиялық обструктивті кардиомиопатия (ГОКА) деп те аталады, Т2 тегі бар адамдарда басқа аналық гаплогруппаларға қарағанда жиірек кездеседі. Бұл Т гаплогруппасының осы тармағына тән екені ме, әлде Т гаплогруппасының барлық өкілдері үшін ортақ қауіп факторы ма, белгісіз. Осындай шағын үлгіде статистикалық маңызды айырмашылық табылуына байланысты, Т гаплогруппасының аналық тегі белгілі адамдарға бұл туралы білу және дәрігердің кезекті тексеру кезінде осы жағдайдың белгілерін ерте жаста тексеруі ұсынылады. Бұл әдетте симптомсыз жүреді және кенеттен жүрек тоқтауының қаупін арттырады, ол көбінесе жасөспірімдерде болады және белсенді өмір салтымен және басқа қауіп факторлары жоқ адамдарға әсер етуі мүмкін. Кейбір медициналық зерттеулер митохондриялық Т гаплогруппасының еркектерде сперматозоидтардың қозғалғыштығының төмендеуімен байланысты екенін көрсетті, бірақ бұл нәтижелер күмәндануға орын береді. Сарагоса университетінің Биохимия және молекулалық және жасушалық биология департаментінің мәліметінше, Т гаплогруппасы астенозооспермияға бейімділікті тудыруы мүмкін. Алайда, зерттеудегі үлгінің шағын көлеміне байланысты бұл тұжырымдар даулы.

Белгілі мүшелері

BBC One телеарнасының "Meet the Izzards" деректі фильмінде актер және комедияшы Эдди Иззард өзінің митохондриялық ДНК-сы T гаплотобына, нақтырақ айтқанда T2f1a1 тармағына жататынын біледі. Генри Луис Гейтс кіші T2b2 гаплотобына жатады.

Ресейдің Николай II

Соңғы орыс патшасы Николай II Т гаплогруппасына, нақтырақ айтқанда Т2 тармағына жатады. Егер барлық қатысты шежірелер дұрыс болса, бұл оның аналық желісінен тараған Барбара Цельскаяның (1390–1451), қасиетті Рим империясы императоры Сигизмундтың әйелінің барлық аналық желісіндегі ұрпақтарын қамтиды. Бұл көптеген еуропалық ақсүйектерді қамтиды, соның ішінде Ұлыбританияның Георгий I және Пруссияның Фридрих Вильгельм I (Гановердің ханшайымы София арқылы), Англияның Карл I, Ұлыбританияның Георгий III, Ұлыбританияның Георгий V, Швецияның Карл X Густав, Швецияның Густав Адольф, Нассаудың Морис, Оранж князі, Норвегияның Олав V және Грецияның Георгий I.