Кіріспе

Органикалық қосылыстарға қатысты химиялық реакция.

Принс реакциясы – альдегид немесе кетонның алкен немесе алкинге электрофильді қосылуынан тұратын органикалық реакция, одан кейін нуклеофилді ұстау немесе H+ ионының жойылуы жүреді. Реакцияның нәтижесі реакция жағдайларына байланысты. Егер реакция ортасы ретінде су және күкірт қышқылы сияқты протондық қышқыл және формальдегид қолданылса, реакция өнімі 1,3-диол (3) болады. Су болмаған жағдайда, катиондық аралық зат протонды жоғалтып, аллил спиртіне (4) айналады. Формальдегид артық мөлшерде болса және реакция температурасы төмен болса, реакция өнімі диоксан (5) болады. Суды сірке қышқылымен алмастырғанда тиісті эстерлер түзіледі.

Тарих

1919 жылы голланд химигі дисплей=1 өзінің басылымында қолданған бастапқы реагенттер стирол (2-схема), пинен, камфен, эвгенол, изосафрол және анетол болды. Бұл процедуралар жақсартылды. Хендрик Якобус Принс 1911–1912 жылдары докторлық диссертациясы барысында екі жаңа органикалық реакцияны ашты. Біріншісі – полигалогендік қосылыстың олефиндерге қосылуы, ал екіншісі – қышқыл катализінде альдегидтердің олефин қосылыстарына қосылуы. Принс реакциясы туралы алғашқы зерттеулер ізденіс сипатында болды және 1937 жылға дейін көп назар аудармады. 1937 жылы мұнайды крекингтеудің дамуы қанықпаған көмірсутектердің өндірісін арттырды. Соның салдарынан, төмен қайнайтын парафиндің тотығуынан алынған альдегидпен бірге төменгі олефиндердің коммерциялық қолжетімділігі олефин-альдегид конденсациясын зерттеуге қызығушылықты күшейтті. Кейіннен Принс реакциясы органикалық синтезде әртүрлі молекулаларды синтездеудегі күшті C–O және C–C байланысын құру әдісі ретінде пайда болды. 1937 жылы реакция синтетикалық каучук үшін диолефиндерді іздеу аясында зерттелді.

Вариациялар

Принс реакциясының көптеген түрлері бар, себебі ол оңай циклдендіру реакцияларына түседі және оксокарбен ионын нуклеофилдердің кең спектрімен байланыстыруға болады. Галогендік Принс реакциясы – бұл протондық қышқылдар мен судың, мысалы, қалайы хлориді және бор трибромиді сияқты Льюис қышқылдарымен алмастырылуы. Галоген енді карбокационмен қайта бірігіп, нуклеофил рөлін атқарады. 7-суреттегі кейбір аллил пулегондардың дихлорметанды титан тетрахлоридімен -78°C температурада циклденуі, гидроксил және хлор тобы басым түрде цис конфигурациясында (91% цис) болатын декалин қаңқасын алуға мүмкіндік береді. Байқалған цис диастереоселективтілігі трихлортитан алкоксидінің аралық қалыптасуына байланысты, бұл хлордың карбокацион ионына сол жақтан оңай жеткізілуін қамтамасыз етеді. Бөлме температурасында қалайы тетрахлоридіне ауысқанда транс изомерге (98% цис) басымдық беріледі. Принс пинакол реакциясы – Принс реакциясы мен пинакол изомеризациясының тізбекті реакциясы. 8-суреттегі реагенттегі карбонил тобы диметил ацеталь түрінде, ал гидроксил тобы триизопропилсилил эфирі (TIPS) түрінде жасырылған. Льюис қышқылы – қалайы хлориді оксоний ионын белсендіреді, ал нәтижедегі Принс аралықтарының пинакол изомеризациясы сақинаның қысқаруына және оң зарядтың TIPS эфиріне ауысуына әкеледі, ол соңында соңғы өнімде цис және транс изомерлерінің қоспасы түрінде шамалы диастереоселективтілігі бар альдегид тобын құрайды. Негізгі оксокарбен аралық карбонилдің қарапайым протондалуынан басқа да жолдармен қалыптасуы мүмкін. Экзигуолид синтезінің маңызды кезеңінде ол винилоидты эфирді протондау арқылы пайда болды: