Кіріспе

Неміс жазушысы, ғылыми расизмді қолдаушы және евгеник Ханс Фридрих Карл Гюнтер (16 ақпан 1891 – 25 қыркүйек 1968) – неміс жазушысы, ғылыми расизмді қолдаушы және Веймар республикасы мен Үшінші рейхте евгеник болған. Ол "Рассенгюнтер" ("Жасы Гюнтер") немесе "Рассенпапст" ("Жасы Папасы") деген аттармен де белгілі болды. Ол нацистік нәсілшіл ой-пікірге зор ықпал еткен деп есептеледі. Гюнтер Йена, Берлин және Фрайбург университеттерінде оқытумен айналысып, нәсіл теориясы бойынша көптеген кітаптар мен мақалалар жазды. Гюнтердің 1929 жылы жарық көрген Kleine Rassenkunde des deutschen Volkes ("Неміс халқының этнографиясы") – нордизмнің кең таралған түсіндірмесі болды. 1930 жылдың мамыр айында ол Йенада нәсіл теориясы кафедрасының меңгері болып тағайындалды. 1932 жылы ол нацистік партияға қосылды, ол 1933 жылы билікке келгенге дейін партияға қосылған жалғыз жетекші нәсілдік теоретик болды.

Өмір және мансап

Гюнтер музыканттың ұлы еді. Ол Фрайбургтегі Альберт Людвигс университетінде салыстырмалы тіл білімін оқыды, сонымен қатар зоология және география пәндерінен лекциялар тыңдады. 1911 жылы ол Париждегі Сорбоннада бір семестр оқыды. 1914 жылы докторлық диссертациясын қорғап, сол жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жаяу әскерге шақырылды, бірақ ауырып, ауруханаға жатты. Ол әскери қызметке жарамсыз деп танылды, сондықтан соғысуға қабілетсіздігін өтеу үшін Қызыл Крестпен қызмет етті. 1919 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін, жазушылық жолын бастады. Ол "Риттер, Тод унд Тюфель: Дер гельдише Геданке" ("Рыцарь, өлім және шайтан: Батырлық идея") атты poleмикалық еңбек жазды, ол неміс халқының ұлттық-романтикалық дәстүрін "биологиялық ұлтшылдық" нысанына қайта жаңартуды көздеді. Генрих Гиммлер бұл кітапқа өте әсерленді. 1922 жылы Гюнтер Дрездендегі мұражайда жұмыс істеп жүріп, Вена университетінде оқыды. 1923 жылы ол Скандинавияға, екінші әйелімен бірге тұруға көшті, ол норвегиялық болған. Ол Уппсала университетінен және Герман Лундборг басқаратын Швецияның нәсіл биологиясы институтынан ғылыми наградалар алды. Норвегияда ол Видкун Квислингпен танысты. 1930 жылы мамыр айында Вильгельм Фрик оны Йена университетіне тағайындады, ол 1929 жылы желтоқсанда өткен сайлаудан кейін Тюрингенде құрылған оңшыл коалициялық үкіметте білім министрі болып тағайындалғанда, мемлекеттік үкіметтегі алғашқы НСДАП министрі болған еді. 1935 жылы ол Берлин университетінде профессор болып, нәсілдер теориясы, адам биологиясы және ауылдық этнография пәндерін оқытты. 1940-1945 жылдары Альберт Людвигс университетінде профессор болды.

Үшінші рейхтегі мансап

Үшінші рейх кезінде ол бірнеше марапат алды, атап айтқанда 1935 жылы ғылыми еңбегі үшін «НСДАП мақтанышы» деп жарияланды. Сол жылы ол Рудольф Вирхов тақтасын алды, ал 1940 жылы Гитлерден өнер мен ғылым саласындағы Гёте медалін алды. 1941 жылдың наурыз айында Альфред Розенбергтің «Еврей мәселесін зерттеу институты» ашылу конференциясына құрметті қонақ ретінде қабылданды. Конференцияда еврейлердің ұлттық ерекшеліктерін жою, яғни «халықтың өлімі» (Volkstod) мәселесі талқыланды. Әртүрлі ұсыныстар жасалды, соның ішінде «Еуропалық еврейлерді кедейлендіру және Польшадағы ірі лагерьлерде қажырлы еңбекке мәжбүр ету» ұсынылған болатын. Гюнтер осы кездесудің көңілсіз болғанын ғана айтты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гюнтер үш жыл бойы француздық интернмент лагерьлерінде ұсталды, бірақ ол нацистік жүйеге қатысқанмен, оның қылмыстық әрекеттеріне тікелей себепкер болмағандықтан, оның жауапкершілігі шектеулі деп танылды. Фрайбург университеті соғыстан кейінгі сот процесінде оны қорғады. Дегенмен, нацистік Германия құлағаннан кейін де ол өз ойын өзгерте қоймады, өмірінің соңына дейін Холокостты жоққа шығарды. 1951 жылы ол «Күйеуді қалай таңдау керек» атты кітап жариялады, онда некеде іздеуге тиіс жақсы биологиялық қасиеттерді тізімдеді. Ол стерилизация заңмен рұқсат етілуі керек деп талас-тартыс жүргізе берді және нацистік Германияда қолданылған міндетті стерилизацияның маңыздылығын азайтуға тырысты. 1959 жылы евгеника тақырыбында тағы бір кітап шықты, онда ол Еуропада ақыл-есі кем адамдардың тым көп көбейіп жатқанын, ал жалғыз шешім – мемлекеттік қолдаумен отбасылық жоспарлау екенін айтты.

Адольф Гитлерге әсері

Тимоти Райбек Адольф Гитлердің жеке кітапханасынан алынған кітаптарды зерттегенде, Гитлер Гюнтердің алты кітабына ие болғанын, олардың төртеуінің «Германия халқының нәсілдік ғылымы» (Rassenkunde des deutschen Volkes) атты еңбегінің әртүрлі басылымдары болғанын айтады. Бұларды Гюнтердің баспагері Юлиус Леманн сыйлаған, ол үш кітапқа жекелеген жазуларын қосты. Ең ерте, 1923 жылғы үшінші басылымы «неміс нәсілдік ойлауының сәтті жақтасына» арналған, ал 1928 жылғы басылымында «Рождестволық құттықтау» жазылған. 1933 жылғы он алтыншы басылымда еуропалық еврейлер туралы толыққанды қосымша бар, және кітаптың жиі пайдаланылғаны көрініп тұр. Леман оны «нәсілдік ойлаудың бастамашысына» арнады. Райбек Гитлердің Гюнтердің кітабын барлық нацистер оқуға тиіс кітаптар тізіміне қосып, ұсынғанын белгілейді. Үкіметтегі алғашқы НСДАП министрі, жаңа тағайындалған Тюрингия білім министрі Вильгельм Фрик 1930 жылы Гюнтерді Йена университетінің «Әлеуметтік антропология» кафедрасына тағайындады (Йена профессорлары оны лайықсыз деп санады), оның ашылу лекциясына Адольф Гитлер мен Герман Геринг айқын түрде қатысты.