Веймар Республикасы мәдени өркендеуі (Weimar Respublikasy mädeni örkendeuі)

Кіріспе

Веймар республикасындағы соғыс аралық жылдардағы мәдени гүлдену кезеңі 1918 жылдан 1933 жылға дейін. Веймар мәдениеті – Германияда Веймар республикасы тұсында пайда болған өнер мен ғылым салалары, бұл кезең 1918 жылы Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы жеңілісінен басталып, 1933 жылы Гитлер билікке келгенге дейінгі соғыс аралық жылдардың бір бөлігі болды. 1920-жылдардағы Берлин Веймар мәдениетінің қарбалас орталығына айналды. Германия, әсіресе Берлин, Веймар республикасы жылдарында көптеген салалардағы зиялылар, суретшілер мен инноваторлар үшін өнімді топырақ болды. Қоғамдық орталықтағы жағдай тұрақсыз, ал саяси күрес қызығып жатты. 1918 жылы неміс университеттерінің факультеттері еврей ғалымдарына толығымен ашылды. Университеттердегі көрнекті еврей зиялыларының қатарында физик Альберт Эйнштейн, социологтар Карл Маннхайм, Эрих Фромм, Теодор Адорно, Макс Хоркхаймер және Герберт Маркузе, философтар Эрнст Кассирер және Эдмунд Гуссерл, саяси теорияшылар Артур Розенберг және Густав Мейер және тағы да басқалар болды. Веймар республикасы кезінде тоғыз неміс азаматы Нобель сыйлығымен марапатталды, олардың бесеуі еврей ғалымдары болды, соның ішінде медицина саласында екеуі. Еврей зиялылары мен шығармашылық мамандықтары Веймар мәдениетінің көптеген салаларында белгілі тұлғалардың қатарында болды. Нацизмнің күшеуімен және 1933 жылы Адольф Гитлердің билікке келуімен, көптеген неміс зиялылары мен мәдениет қайраткерлері, еврейлер де, олар емес те, Германиядан АҚШ, Ұлыбритания және әлемнің басқа аймақтарына қашып кетті. Әлеуметтік зерттеулер институтымен (Франкфурт мектебі деп те аталады) байланысты зиялылар АҚШ-қа көшіп, Нью-Йорктегі Әлеуметтік зерттеулер жөніндегі жаңа мектепте институтты қайта құрды. Висконсин университетінің ағылшын тілі профессоры Маркус Буллоктың айтуынша: "Апаттан туып, одан да үлкен апатқа ұшыраған Веймар әлемі – қазіргі заманның ең жарқын көрінісі". Веймар кезеңінің мәдениеті кейіннен 1960-шы жылдардағы солшыл зиялылар, әсіресе Францияда қайта жаңғыртылды. Жиль Делез, Феликс Гуатари және Мишель Фуко Вильгельм Райхті қайта қарастырды; Жак Деррида Эдмунд Гуссерл мен Мартин Хайдеггерді қайта қарастырды; Гай Дебор және Ситуационисттік Интернационал бүлдіруші революциялық мәдениетті жаңғыртты.

Period of cultural blossom during the interwar years in the Weimar Republic from 1918 to 1933

Weimar culture was the emergence of the arts and sciences that happened in Germany during the Weimar Republic, the latter during that part of the interwar period between Germany's defeat in World War I in 1918 and Hitler's rise to power in 1933. 1920s Berlin was at the hectic center of the Weimar culture. Germany, and Berlin in particular, was fertile ground for intellectuals, artists, and innovators from many fields during the Weimar Republic years. The social environment was chaotic, and politics were passionate. German university faculties became universally open to Jewish scholars in 1918. Leading Jewish intellectuals on university faculties included physicist Albert Einstein; sociologists Karl Mannheim, Erich Fromm, Theodor Adorno, Max Horkheimer, and Herbert Marcuse; philosophers Ernst Cassirer and Edmund Husserl; political theorists Arthur Rosenberg and Gustav Meyer; and many others. Nine German citizens were awarded Nobel Prizes during the Weimar Republic, five of whom were Jewish scientists, including two in medicine. Jewish intellectuals and creative professionals were among the prominent figures in many areas of Weimar culture. With the rise of Nazism and the ascent to power of Adolf Hitler in 1933, many German intellectuals and cultural figures, both Jewish and non Jewish, fled Germany for the United States, the United Kingdom, and other parts of the world. The intellectuals associated with the Institute for Social Research (also known as the Frankfurt School) fled to the United States and reestablished the Institute at the New School for Social Research in New York City. In the words of Marcus Bullock, Emeritus Professor of English at University of Wisconsin–Milwaukee, "Remarkable for the way it emerged from a catastrophe, more remarkable for the way it vanished into a still greater catastrophe, the world of Weimar represents modernism in its most vivid manifestation." The culture of the Weimar period was later reprised by 1960s left wing intellectuals, especially in France. Gilles Deleuze, Félix Guattari, and Michel Foucault reprised Wilhelm Reich; Jacques Derrida reprised Edmund Husserl and Martin Heidegger; Guy Debord and the Situationist International reprised the subversive revolutionary culture.

Әлеуметтік орта

1919 жылы Берлинге еңбек күшінің көптеп келуі қаланың қазіргі заманғы өнер мен ғылымның дамуына ықпал етті, соның нәтижесінде сауда, байланыс және құрылыс салаларында өркендеу орын алды. Бұл үрдіс Ұлы соғысқа дейін басталған еді, бірақ императордың және монархияның құлауы оған күшті серпін берді. Соғысқа дейінгі тұрғын үй тапшылығына байланысты, Кайзердің Штадчлосынан және бұрынғы аристократтардың құрметіне салынған басқа да монументалды құрылыстардың жанында пәтерлер салынды. Көптеген адамдар өз үйлерінің аулаларында және жертөлелерінде шағын дүкендер, мейрамханалар мен шеберханалар ашты. Сауда қарқынды дамыды, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Берлиндегі алғашқы универмагтар ашылды. Көтерме сауда, бөлшек сауда, фабрикалар мен қолөнерде өсіп келе жатқан орта таппен бірге "қалалық шағын буржуазия" гүлденді. Жұмыс орындарының түрлері заманауи сипатқа ие болды, бірте-бірте, бірақ айқын түрде өнеркәсіп және қызмет көрсету саласына қарай өтті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, 1907 жылы, неміс жұмысшыларының 54,9% қол еңбегімен айналысты. 1925 жылы бұл көрсеткіш 50,1%-ға төмендеді. Офис қызметкерлері, менеджерлер және бюрократтардың еңбек нарығындағы үлесі сол кезеңде 10,3%-дан 17%-ға дейін өсті. Германияда қалалар саны артып, орта таптың әлеуметтік негізі нығайды. Дегенмен, 1925 жылы немістердің үштен бірі ғана ірі қалаларда тұрды, ал қалған екі бөлігі кішкентай қалаларда немесе ауылдық жерлерде өмір сүрді. Германияның халқы 1920 жылы 62,4 миллионнан 1933 жылы 65,2 миллионға дейін өсті. Бірінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі инфляция салдарынан Вильгельмин дәуірінің құндылықтарына сенімсіздік артты, себебі жас буын мұндай жағдайда некеге жинақтаудың қажеттілігін көрмеді, оның орнына шығындарға баруды және өмірден ләззат алуды жөн көрді. Мәдениеттанушы Брюс Томпсонның сөзіне сәйкес, Фриц Лангтың "Доктор Мабуз - құмар ойыншы" (1922) фильмі соғыстан кейінгі Берлиннің көңіл-күйін көрсетеді. Франкфурт мектебімен байланысы жоқ танымал философтардың қатарында Мартин Хайдеггер және Макс Вебер болды. Осы кезеңде неміс философиялық антропологиясы да пайда болды.

By 1919, an influx of labor had migrated to Berlin turning it into a fertile ground for the modern arts and sciences, leading to booms in trade, communications and construction. A trend that had begun before the Great War was given powerful impetus by fall of the Kaiser and royal power. In response to the shortage of pre war accommodation and housing, tenements were built not far from the Kaiser's Stadtschloss and other majestic structures erected in honor of former nobles. Average people began using their backyards and basements to run small shops, restaurants, and workshops. Commerce expanded rapidly, and included the establishment of Berlin's first department stores, prior to World War I. An "urban petty bourgeoisie" along with a growing middle class grew and flourished in wholesale commerce, retail trade, factories and crafts. Types of employment were becoming more modern, shifting gradually but noticeably towards industry and services. Before World War I, in 1907, 54.9% of German workers were manual labourers. This dropped to 50.1% by 1925. Office workers, managers, and bureaucrats increased their share of the labour market from 10.3% to 17% over the same period. Germany was slowly becoming more urban and middle class. Still, by 1925, only a third of Germans lived in large cities; the other two thirds of the population lived in the smaller towns or in rural areas. The total population of Germany rose from 62.4 million in 1920 to 65.2 million in 1933. The Wilhelminian values were further discredited as a consequence of World War I and the subsequent inflation, since the new youth generation saw no point in saving for marriage in such conditions, and preferred instead to spend and enjoy. According to cultural historian Bruce Thompson, the Fritz Lang movie Dr. Mabuse the Gambler (1922) captures Berlin's postwar mood: Among the prominent philosophers not associated with the Frankfurt School were Martin Heidegger and Max Weber. The German philosophical anthropology movement also emerged at this time.

Ғылым

Кванттық механикаға көптеген іргелі үлес Веймар Германиясында немесе Веймар кезеңінде неміс ғалымдары қосты. Копенгаген университетінде уақытша болып жұмыс істеген кезде неміс физигі Вернер Гейзенберг өзінің Белгісіздік принципін формулирледі, ал Макс Борн мен Паскуаль Джорданмен бірге Матрицалық механиканы ойлап табу арқылы кванттық механиканың алғашқы толық және дұрыс анықтамасын жасады. Геттинген 20-ғасырдың басында аэродинамика және сұйықтық динамикасы саласындағы зерттеулердің орталығы болды. Людвиг Прандтль математикалық аэродинамиканың негізін Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын қалады, ал жұмысы Геттингенде 1930 жылдарға дейін жалғасты, содан кейін 1940 жылдардың соңында тоқтатылды. Дәл сол жерде әуе кемелеріндегі қысымға байланысты кедергі және оны қалай азайту туралы алғашқы түсініктер пайда болды. Бұған мысал ретінде 1939 жылы жобаланған, бірақ сол заманғы басқа тактикалық ұшақтарға қарағанда қазіргі заманғы реактивтік көлік ұшағына көбірек ұқсайтын Messerschmitt Me 262 ұшағын келтіруге болады. Альберт Эйнштейн Берлиндегі жылдары көпшілік назарына ілігіп, 1921 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. 1933 жылы Германия мен нацистік режимнен қашуға мәжбүр болды. Дәрігер Магнус Хиршфельд 1919 жылы Сексуалдық ғылым институтын (Institut für Sexualwissenschaft) құрды, ол 1933 жылға дейін ашық болды. Хиршфельд гомосексуализмді ғылыми тұрғыдан зерттеп түсінуге болатынына сенді. Хиршфельд ер және әйел адамдардың гомосексуалдық, бисексуалдық және трансгендерлік құқықтарын белсенді түрде қорғады және заңдық өзгерістерді талаппен парламентке бірнеше рет жүгінді. Оның институтында сондай-ақ мұражай да болды. Институт, мұражай, институттың кітапханасы мен мұрағаттары 1933 жылы нацистік режим тарапынан жойылды. Неміс тілінде сөйлейтін Венада математик Курт Гёдель Веймар жылдарында өзінің Толық еместік теоремасын жариялады.

Білім

Веймар Германиясында оқушыларды тәжірибелік оқыту әдістерімен қамту үшін жаңа мектептер жиі ашылды. Олардың кейбіреуі физикалық қозғалыс және жалпы денсаулықты зерттеуді үйлестіретін жаңа бағыттың бір бөлігі болды, мысалы, Штутгарттағы эвритмия ұжымдары басқа мектептерге тарады. Философ Рудольф Штайнер 1919 жылы бүкіл әлемге тараған Штайнер әдісі деп аталатын педагогиканы қолданып, алғашқы Вальдорф білім беру мектебін құрды. Бүгінде көптеген Вальдорф мектептері жұмыс істеп тұр.

Өнер

Веймар дәуірінің он төрт жылы да өте қарқынды интеллектуалдық өнімділікпен ерекшеленді. Неміс суретшілері әдебиет, өнер, сәулет, музыка, би, драма және жаңа кино салаларында маңызды мәдени үлес қосты. Саяси теоретик Эрнст Блох Веймар мәдениетін Перикл дәуіріне теңеді. Веймар республикасының басында неміс бейнелеу өнері, музыкасы және әдебиеті неміс экспрессионизмінің күшті ықпалында болды. 1920 жылға қарай, «Neue Sachlichkeit» – Жаңа объективтілік бағытына қарай күрт бетбұрыс жасалды. Жаңа объективтілік нақты манифест немесе ережелер жиынтығы болмағандықтан, қатаң қозғалыс емес еді. Осы эстетикаға ұмтылған суретшілер экспрессионизмнің – романтизмнің, фантазияның, субъективтіліктің, жабайы эмоциялар мен сезімдердің тақырыптарын қабылдамай, нақтылыққа, ойластырылғандыққа және фактілерді, шындықты бейнелеуге баса назар аударды. Kirkus Reviews Веймар өнерінің қаншалықты саяси болғанын атап көрсетті: ол өте тәжірибелік, иконокласттық және солшыл бағытталған, ірі бизнес пен буржуазиялық қоғамға рухани тұрғыдан қарсы болды және Пруссияның милитаризмі мен авторитаризмімен күресті. Германияның ескі автократиялық билігі оны «декаденттік өнер» деп санағаны таңқаларлық емес, бұл пікірді 1933 жылдың қаңтарында Германия канцлері болған Адольф Гитлер де қолдады. 1933 жылдың 10 мамырында нацистік студенттердің «неміс емес кітаптарды» өртеуі – Гитлер тұсында Веймар өнерінің ғана емес, Германиядағы ағартушылық либерализмнің бүкіл дәстүрінің, оның бастаулары 18 ғасырдағы Гёте мен Шиллердің туған жері Веймар қаласына барып тірелетін дәстүрдің символдық растауы болды. Веймар республикасы кезіндегі өнердегі маңызды оқиғалардың бірі – 1918 жылдың 3 желтоқсанында «Ноябрь тобының» құрылуы. Бұл ұйым 1918-1919 жылдардағы қараша революциясының басталуынан кейін құрылды, онда коммунистер, анархистер және республиканы қолдаушылар үкімет бақылауы үшін көшеде күресті. 1919 жылы Веймар республикасы құрылды. «Ноябрь тобына» өзін авангард деп санайтын көптеген жанрлардың шамамен 100 суретшісі қосылды. Олар 1933 жылы нацистік режим тарапынан тыйым салынғанға дейін Берлинде 19 көрме өткізді. Топтың Германия бойынша бөлімшелері болды және Римде, Мәскеуде және Жапонияда көрмелер ұйымдастыру арқылы неміс авангардық өнер сахнасын әлемге таныстырды. Оның мүшелері Веймар республикасы дәуіріндегі басқа да өнер қозғалыстары мен топтарына да қатысты, мысалы, сәулетші Уолтер Гропиус (Баухаус негізін қалаушы), Курт Вейл және Бертольт Брехт (агитпроп театры). «Ноябрь тобының» суретшілері Веймар республикасы кезінде неміс өнері мен мәдениетінде радикализм рухын сақтап қалды. Оның құрамына кірген суретшілер, мүсіншілер, музыка композиторлары, сәулетшілер, драматургтер және кинорежиссерлер, сондай-ақ олармен байланысты болғандардың көпшілігі кейіннен Адольф Гитлер тарапынан «дегенеративтік өнер» деп айыпталды.

The fourteen years of the Weimar era were also marked by explosive intellectual productivity. German artists made multiple cultural contributions in the fields of literature, art, architecture, music, dance, drama, and the new medium of the motion picture. Political theorist Ernst Bloch described Weimar culture as a Periclean Age. German visual art, music, and literature were all strongly influenced by German Expressionism at the start of the Weimar Republic. By 1920, a sharp turn was taken towards the Neue Sachlichkeit New Objectivity outlook. New Objectivity was not a strict movement in the sense of having a clear manifesto or set of rules. Artists gravitating towards this aesthetic defined themselves by rejecting the themes of expressionism—romanticism, fantasy, subjectivity, raw emotion and impulse—and focused instead on precision, deliberateness, and depicting the factual and the real. Kirkus Reviews remarked upon how much Weimar art was political: fiercely experimental, iconoclastic and left leaning, spiritually hostile to big business and bourgeois society and at daggers drawn with Prussian militarism and authoritarianism. Not surprisingly, the old autocratic German establishment saw it as 'decadent art', a view shared by Adolf Hitler who became Chancellor of Germany in January 1933. The public burning of 'unGerman books' by Nazi students on Unter den Linden on 10th May 1933 was but a symbolic confirmation of the catastrophe which befell not only Weimar art under Hitler but the whole tradition of enlightenment liberalism in Germany, a tradition whose origins went back to the 18th century city of Weimar, home to both Goethe and Schiller. One of the first major events in the arts during the Weimar Republic was the founding of the Novembergruppe (November Group) on December 3, 1918. This organization was established in the aftermath of the November beginning of the German Revolution of 1918–1919, when communists, anarchists and pro republic supporters fought in the streets for control of the government. In 1919, the Weimar Republic was established. Around 100 artists of many genres who identified themselves as avant garde joined the November Group. They held 19 exhibitions in Berlin until the group was banned by the Nazi regime in 1933. The group also had chapters throughout Germany during its existence, and brought the German avant garde art scene to world attention by holding exhibits in Rome, Moscow and Japan. Its members also belonged to other art movements and groups during the Weimar Republic era, such as architect Walter Gropius (founder of Bauhaus), and Kurt Weill and Bertolt Brecht (agitprop theatre). The artists of the November Group kept the spirit of radicalism alive in German art and culture during the Weimar Republic. Many of the painters, sculptors, music composers, architects, playwrights, and filmmakers who belonged to it, and still others associated with its members, were the same ones whose art would later be denounced as "degenerate art" by Adolf Hitler.

Бейнелеу өнері

Веймар Республикасы дәуірі бірнеше ірі көркем қозғалыстардың ортасында басталды, олар 1920-шы жылдарға дейін жалғасты. Немец экспрессионизмі Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын басталып, 1920 жылдары да күшті әсерін сақтап тұрды, бірақ онжылдық өте барысында суретшілер экспрессионистік тенденцияларға қарсы позиция алуға бейімділік танытты. Дада Цюрих қаласында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болып, халықаралық құбылысқа айналды. Дада өкілдері Париж, Берлин, Кельн және Нью-Йорк қалаларында бірдей ойлы суретшілердің топтарын құрып, қайта құрды. Германияда Рихард Хюльсенбек Берлин тобын құрды, оның құрамына Жан Арп, Джон Хартфилд, Виланд Герцфельде, Йоханнес Бадер, Рауль Хаусман, Джордж Грос және Ханна Хёх кірді. Олардың туындыларында машиналар, технология және кубизмнің күшті элементтері байқалды. Жан Арп пен Макс Эрнст Кельнде Дада тобын құрып, Эрнстің туындысының, жұмысты сындыруға ниеттенгендерге арналған балтасы бар көрмесін ұйымдастырды. Курт Швиттер Ганноверде өзінің жеке Дада "тобын" құрды, онда ол табылған заттар мен уақытша нәрселерден құралған мүсіндермен үйдің екі қабатын (Мерцбау) толтырды, әр бөлме Швиттердің белгілі суретші достарына арналды. 1943 жылы одақтас әскерлерінің бомбалауы салдарынан үй қирады. Отто Дикс және Джордж Грос өз қозғалысын Веризм деп атады, бұл римдік классикалық Веризм тәсіліне сілтеме, ол "шындық" мағынасындағы, әр кемшілігімен бірге бейнелеуді білдіреді. Олардың өнері Веймар Германиясындағы өмірге қатысты ащы, сыншыл пікір ретінде танылса да, экспрессионистік туындылардан жоғалған реализм сезімін бейнелеуге тырысты. Жаңа объективтілік Веймар Республикасы кезеңіндегі өнердің барлық салаларындағы маңызды бағытқа айналды.

Дизайн

Веймар Республикасы кезінде дизайн саласы бұрынғы стильдерден радикалды түрде өзгешеліктерге куә болды. Баухаус стиліндегі дизайн ерекше және қазіргі заманғы дизайнның синонимі болып табылады. Осы қозғалыстардың дизайнерлері өз энергияларын жиһаз, типография және ғимараттар сияқты алуан түрлі нысандарға жұмсады. Даданың дизайнды сын тұрғысынан қарау мақсаты Баухаусқа ұқсас болды, бірақ Дада қозғалысы басында эстетикалық бағыт болса, Баухаус – өнеркәсіптік дизайн мектебі мен қолөнер мектебін біріктірген нағыз мектеп, мекеме болды. Негізгі мақсат – өнер мен қолөнерді өнеркәсіптік дизайнның практикалық талаптарымен үйлестіріп, Веймар Германиясындағы «Жаңа обьективтілік» эстетикасын көрсететін туындылар жасау еді. Баухаус мектебінің негізін қалаушы Уолтер Гропиус: «Біз машиналар, радио және жылдам автомобильдер әлеміне бейімделген архитектураны қалаймыз» деді. Берлин мен Германияның басқа да аймақтарында Баухаус архитектуралық стилінің көптеген ескерткіштері сақталған. Эрнст Мей мен Бруно Тауттың көпқабатты тұрғын үй жобалары жаңа жоспарланған қалалардың маңызды ерекшелігі ретінде ерекше креативті дизайнның енгізілгенін көрсетеді. Эрих Мендельсон мен Ханс Пёльциг – Баухаустың танымал сәулетшілері, ал Мис ван дер Роэ архитектурасымен және өнеркәсіптік және тұрмыстық жиһаз дизайнымен әйгілі. Суретші Пол Клее Баухауста оқытушы болды. Оның Баухаустағы қазіргі өнер туралы лекциялары («Пол Клее жазбалары» деп белгілі) Леонардоның «Сурет салу туралы трактаты» мен Ньютонның «Математикалық принциптерімен» теңестірілді, бұл жаңа өнер дәуірінің «Эстетикалық принциптерін» құрады.

Бруно Таут пен Адольф Бехне 1919 жылы «Arbeitsrat für Kunst» (Өнер жөніндегі жұмысшылар кеңесі) құрды. Олардың мақсаты Германияның жұмысшылар мен әскерлер кеңесі сияқты, архитектура мен өнерді басқаруға пайдалы болатын саяси өзгерістерге Веймар Республикасы үкіметіне қысым жасау еді. Бұл берлиндік ұйымда 50-ге жуық мүше болды. Тағы бір ықпалды сәулетшілер тобы – 1923-1924 жылдары Берлинде он сәулетші құрған «Der Ring» (Шеңбер) тобы, оның құрамында Отто Бартнинг, Петер Беренс, Хуго Херинг, Эрих Мендельсон, Мис ван дер Роэ, Бруно Таут және Макс Таут болды. Бұл топ архитектурадағы модернизмнің дамуын итермеледі.

Театр

Берлин мен Франкфурт-на-Майндағы театрлар Эрнст Толлер, Бертольт Брехттың пьесаларымен, кабарелермен және Макс Рейнхардт пен Эрвин Пискатордың сахналық режиссурасымен безенді. Көптеген театрлық туындылар марксистік идеяларға ыңғайлы болды немесе Брехт пен Вейлдің агитпроп театры сияқты үгіт-насихаттық тәжірибелерді көрсетті. Агитпроп театры "агитация" және "пропаганда" сөздерінің қосылуынан туындаған атау. Оның мақсаты театрға халықтың наразылығын білдіретін (агитация) және көндіруге бағытталған саяси элементтерді (пропаганда) енгізу болды, соның арқасында көрермендердің белсенділігін арттыруға үміттенді. Басқа туындылардың қатарында Брехт пен Курт Вейл 1928 жылы музыкалық драма немесе опера – "Үш тиындық операны" (The Threepenny Opera) бірлесіп жазды, ол кейін фильмге түсірілді және сол дәуірдің есімдегі белгілі туындысы болып қала берді. Толлер сол заманғы неміс экспрессионизмінің көрнекті драматуры болды. Кейіннен ол жаңа объективтіліктің театрдағы негізгі қолдаушыларының біріне айналды. Берлиндегі Бертольт Брехт пен Макс Рейнхардтың авангард театры Еуропадағы ең жетілген театрлардың бірі болды, оған тек Париж ғана баса тіресе алды. Саяси кабаренің негізгі орталығы Берлин болды, онда комик Отто Рюттер сияқты артистер өнер көрсетті. Карл Валентин – гротеск кабаренің шебері еді.

Музыка

Концерт залдары Альбан Берг, Арнольд Шенберг және Курт Вейлдің атональды және заманауи музыкасын тыңдады. Ханс Эйслер мен Пол Дессау да сол дәуірдің тағы бір модернист композиторлары еді. Рихард Штраус, кезеңнің басында 50 жасқа толған болатын, шығармашылығын жалғастырды, оның еңбегінің көп бөлігі опералардан тұрды, оның ішінде «Интермеццо» (1924) және «Die ägyptische Helena» (1928).

Қазіргі заманғы би

Рудольф фон Лабан мен Мэри Вигман заманауи бидің қалыптасуына негіз салды.

Кино

Веймар дәуірінің басында кино – үнсіз фильмдер еді. Экспрессионист фильмдерде адам табиғатының қараңғы жағын зерттейтін сюжеттер кездесетін. Олардың әсерлі экспрессионисттік декорациялары болды және стиль көбінесе қорқынышты атмосфераға ие еді. Роберт Вине режиссерлік еткен «Доктор Калигари кабинеті» (1919) әдетте алғашқы неміс экспрессионисттік фильмі деп саналады. Фильмде Германия қаласындағы бұрмаланған, қисық ғимараттар бейнеленген, ал сюжет табысты, сиқырлы шкафтың айналасында өрбиді, ол табутпен тікелей байланысты. Ф.В. Мурнаудың вампирлер туралы қорқынышты «Носферату» фильмі 1922 жылы шықты. Фриц Лангтың «Қомаршы доктор Мабузе» (1922) «Берлиндегі және жалпы алғанда, Лангтың айтуынша, Веймар Германиясындағы жемқорлық пен әлеуметтік хаосты» бейнелейтін «жаман хикая» ретінде сипатталды. Футуризм – тағы бір танымал экспрессионисттік тақырып, ол «Метрополис» (1927) дистопиясындағы қанау күшіне айналдырылған. Көптеген экспрессионист фильмдердегі өзін-өзі алдаған басты кейіпкерлер Гетенің «Фаусты» еске түсіреді, ал Мурнау өзінің «Фауст» фильмінде осы әңгімені қайта айтты. Немец экспрессионизмі Веймар Германиясындағы танымал фильмдердің басым түрі емес еді, халық арасында өте танымал болған, көбінесе халық аңыздары туралы костюмді драмалардың өндірісімен салыстырғанда кемдеу болды. 1933 жылы нацистер неміс тіліндегі түпнұсқалық негативті жойды, ал соғыс аяқталғаннан кейін ол қайта құрастырылды. Йозеф фон Штернберг режиссерлік еткен «Көк періште» (1930) фильмінде Марлен Дитрих және Эмиль Яннингс басты рөлдерді ойнады, ол бір мезгілде ағылшын және неміс тілдерінде түсірілді (әр нұсқада әртүрлі қосалқы актерлік құрам қолданылды). Фильм 1905 жылы Генрих Манн жазған әңгімеге негізделгенімен, ол Берлин профессоры мен кабаре биісі арасындағы өшпес махаббатты бейнелейтіндіктен көбінесе өзекті деп есептеледі. Дегенмен, сыншылар бұл интерпретацияға қарама-қарсы пікір білдіреді, себебі қазіргі заманғы қалалық ыңғайлылықтардың, мысалы, автомобильдердің болмауына назар аударылады. Веймар мәдениетіндегі кино даулы тақырыптардан қашпай, олармен ашық түрде айналысты. Георг Вильгельм Пабст режиссерлік еткен «Жоғалған қыздың күнделігі» (1929) Луиза Брукс ойнаған, заңсыз бала туғаннан кейін үйінен қуылған және аман қалу үшін жезөкше болуға мәжбүр болған жас әйел туралы әңгімелейді. Кинодағы ошақтайтын материалдарды ашық қарау тенденциясы соғыс аяқталғаннан кейін бірден басталды. 1919 жылы Ричард Освальд екі фильм түсірді, олар баспасөздің қысымына ұшырады және полиция тергеушілері мен үкімет цензурасының араласуына себеп болды. «Проституция» әйелдердің «ақ құлдыққа» мәжбүрленуі туралы, ал «Басқалардан өзгеше» гомосексуал ер адамның сексуалдық қатынасы мен қоғамдық күтулер арасындағы қақтығысы туралы әңгімелейді; 1920 жылдың қазан айында цензура оның жұртшылыққа көрсетілуін тоқтатты. Онжылдықтың соңында осындай материал Берлин театрларында көрсетілген кезде ешқандай қарсылыққа ұшырамады. Уильям Дитерленің «Жылбырлы сексуалдық құлдық» (1928) және Пабсттың «Пандораның қорабы» (1929) ерлер мен әйелдер арасындағы гомосексуализм туралы әңгімелейді және цензураланбады. Гомосексуализм сол кезеңдегі басқа фильмдерде де көбірек кездесті.

At the beginning of the Weimar era, cinema meant silent films. Expressionist films featured plots exploring the dark side of human nature. They had elaborate expressionist design sets, and the style was typically nightmarish in atmosphere. The Cabinet of Dr. Caligari (1919), directed by Robert Wiene, is usually credited as the first German expressionist film. The sets depict distorted, warped looking buildings in a German town, while the plot centres around a mysterious, magical cabinet that has a clear association with a casket. F. W. Murnau's vampire horror film Nosferatu was released in 1922. Fritz Lang's Dr. Mabuse the Gambler (1922) was described as "a sinister tale" that portrays "the corruption and social chaos so much in evidence in Berlin and more generally, according to Lang, in Weimar Germany". Futurism is another favourite expressionist theme, shown corrupted into a force of oppression in the dystopia of Metropolis (1927). The self deluded lead characters in many expressionist films echo Goethe's Faust, and Murnau indeed retold the tale in his film Faust. German expressionism was not the dominant type of popular film in Weimar Germany and were outnumbered by the production of costume dramas, often about folk legends, which were enormously popular with the public. The Nazis destroyed the original negative print of the German version in 1933, and it was reconstructed after the War ended. The Blue Angel (1930), directed by Josef von Sternberg with the leads played by Marlene Dietrich and Emil Jannings, was filmed simultaneously in English and German (a different supporting cast was used for each version). Although it was based on a 1905 story written by Heinrich Mann, the film is often seen as topical in that it depicts the doomed romance between a Berlin professor and a cabaret dancer. However, critics differ on this interpretation, with the absence of modern urban amenities such as automobiles being noted. Cinema in Weimar culture did not shy away from controversial topics, but dealt with them explicitly. Diary of a Lost Girl (1929) directed by Georg Wilhelm Pabst and starring Louise Brooks, deals with a young woman who is thrown out of her home after having an illegitimate child, and is then forced to become a prostitute to survive. This trend of dealing frankly with provocative material in cinema began immediately after the end of the War. In 1919, Richard Oswald directed and released two films, that met with press controversy and action from police vice investigators and government censors. Prostitution dealt with women forced into "white slavery", while Different from the Others dealt with a homosexual man's conflict between his sexuality and social expectations; and in October 1920 censors ended its release to the public. By the end of the decade, similar material met with little, if any opposition when it was released in Berlin theatres. William Dieterle's Sex in Chains (1928), and Pabst's Pandora's Box (1929) deal with homosexuality among men and women, respectively, and were not censored. Homosexuality was also present more tangentially in other films from the period.

Философия

Веймар республикасы кезінде философия математика және физика сияқты ғылыми салаларды зерттеу жолдарын ұстанды. Көптеген ғалымдар Берлин тобы деп аталатын топқа бірікті. Көптеген ықпалды ойшылдардың арасында Карл Хемпель бұл топқа зор әсер етті. Берлинде туған Хемпель Геттинген және Гейдельберг университеттерінде оқыды, содан кейін Берлинге оралды, онда ол ықпалды физиктер Ханс Райхенбах пен Макс Планктан, ал математик Джон фон Нейманнан логистиканы оқыды. Райхенбах Хемпельді Вена тобымен таныстырды, ол Хемпельдің айтуынша, "ғылымға қызығушылық танытқан философтар мен философияға қызығушылық танытқан ғалымдардың" ресми емес бірлестігі болды. Хемпель Вена тобы талқылаған логикалық позитивизм идеяларына қызығушылық танытты және оған ұқсас желі – Берлин тобын құрды. Хемпельдің беделі соншалықты артты, ол қазір 20 ғасырдың жетекші ғылыми философтарының бірі саналады. Саяси философтар Лео Штраус және Ханна Арендт Веймар республикасы кезінде университет білімін алып, Берлиндегі еврей зиялыларының ортасында жүрді және Норберт Элиас, Лео Лёвенталь, Карл Лёвиф, Юлиус Гуттман, Ганс Георг Гадамер, Франц Розенцвейг, Гершом Шолем және Александр Альтманмен байланыста болды. Штраус пен Арендт, Маркузе мен Бенджаминмен бірге, нацистік режимнен қашып, ақырында АҚШ-қа эмиграциялаған еврей зиялыларының қатарында болды. Карл Шмитт, құқық және саясат ғалымы, сонымен қатар нацистік режимді және Испанияның Франкосын қолдаған фашист болды; алайда, ол Ален Бадиу, Славой Жижек және оның замандастары Ханна Арендт, Вальтер Бенджамин және Лео Штраус сияқты түбегейлі түрлі көзқарастағы философтар мен саяси ғалымдар зерттей берген саяси философия еңбектерін жариялады.

Денсаулық сақтау және өзін-өзі жетілдіру

Германияда бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі онжылдықтарда денсаулық сақтау саласында көптеген инноваторлар болды, олардың кейбіреулері күмәнді болды. Олар Lebensreform, яғни Өмір реформасы қозғалысының бір бөлігі ретінде танылды. Веймар жылдарында олардың кейбіреулері неміс халқының, әсіресе Берлиндегілердің қолдауын тапты. Кейбір инновациялар ұзаққа созылған әсерге ие болды. Джозеф Пилатес 1920 жылдары өзінің Пилатес дене шынықтыру жүйесін жасады. Рудольф Лабан сияқты экспрессионисттік би оқытушыларының Пилатестің теорияларына маңызды үлесі болды. Nacktkultur, ағылшын тілінде натуризм немесе қазіргі заманғы нудизм деп аталады, 1890 жылдардың соңында Венада Карл Вильгельм Дифенбахпен бастау алды. 1920 жылдары Германияның солтүстік жағалауында натуристер үшін курорттар қарқынды түрде ашылды, ал 1931 жылға қарай Берлинде 40 натуристтік қоғам мен клубы болды. Бұл тақырыптағы түрлі мерзімдік басылымдар да тұрақты түрде жарияланды. Философ Рудольф Штайнер, Дифенбах сияқты, теософияның жақтасы болды. Штайнер 1925 жылы қайтыс болғанға дейін және одан кейін де баламалы денсаулық қозғалысына зор ықпал етті. Ита Вегманмен бірге антропософиялық медицинаны дамытты. Руханилық пен гомеопатияны біріктіру мәселесі даулы және ғылыми негізі жоқ деп сынға ұшырады. Штайнер сонымен қатар кейіннен биодинамикалық шаруашылық деп аталған тұтас тұжырымдама түріндегі органикалық шаруашылықтың ерте жақтаушысы болды. 1924 жылы ол осы тақырыпта бірқатар лекциялар оқыды, олар кейін жарияланды. Aufklärungsfilme (ағарту фильмдері) алкоголь және есірткіге тәуелділік, жекелей аурулар, гомосексуализм, проституция және түрме реформасы сияқты маңызды әлеуметтік проблемалар туралы халықты біліммен қамту идеясын қолдады.

Гомосексуализмнің мәртебесі

Веймар Германиясы гомосексуалистік қауымның дауысының күшеюіне және бірігуіне куә болды, бұл ішінара федералды цензураның кеңдігімен байланысты болды. Осы кезеңде лесбияндық және гейлік медианың көбеюі байқалды, себебі баспагерлер Веймар конституциясындағы цензура заңдарының беймаздығын пайдаланды. 1921 жылы Германияның Рейхсгерхит соты баспасөз беттеріндегі гомосексуалистік тақырыптардың эротикалық сипатта болмаса, міндетті түрде әдепсіз емес деп шешті. Гей журналдары гомосексуалдардың жиналатын орындары туралы ақпарат таратып, «достық лигалары» деп аталатын клубтардың құрылуына көмектесті. Кейбір лигалар кейіннен Германияның Адам құқықтары лигасымен бірікті. 1924 жылдан 1933 жылға дейін жарық көрген журналда әңгімелермен қатар лесбияндық кездесулер мен түнгі клубтар туралы мәліметтер жарияланды, бірақ нацистер билікке келгеннен кейін ол жабылды.

Берлиндегі құлдырау

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Берлинде және Еуропаның қиратылған аймақтарында жезөкшелік кеңірек таралды. 1920 жылдары мұндай жағдайға түскен әйелдердің, кейде ерлердің де тірі қалу жолы ретінде бұл құбылыс белгілі бір деңгейде қалыпқа келтірілді. Соғыс кезінде сифилис, гонорея сияқты жыныстық жұқпалы аурулар үкіметтің назарына ілігетіндей жылдамдықпен тарады. Фронттағы солдаттар осы ауруларды жезөкшелерден жұқтырғандықтан, неміс әскері өздерінің медициналық қызметкерлері тексерген белгілі бір жезөкшелерге рұқсат берді, сондай-ақ солдаттарға осы орындарда жыныстық қызмет алуға купондық кітапшалар берілді. Әскерилер арасында гомосексуалистік мінез-құлықтың да деректері болды. Соғыстан Берлинге оралған солдаттардың жыныстық қатынасқа қатысты көзқарасы бірнеше жыл бұрынғыдан өзгеше болды. Неміс халқы кісі өлтіру туралы, әсіресе "құштарлық өлтірулер" немесе Lustmord туралы хабарларға қызығушылық танытты. Баспагерлер бұл сұранысты "Крими" деп аталатын арзан қылмыстық романдармен қанағаттандырды. Олар сол дәуірдегі кинонуарлар сияқты (мысалы, "M" фильмі) ғылыми детективтік әдістер мен психосексуалдық талдауды зерттеді. Техникалық тұрғыдан әлі де заңсыз және қоғамның көп бөлігі моральдық емес деп санайтын мінез-құлыққа жаңаша төзімділікпен қатар, Берлин мәдениетінде көптеген қонақтарды таң қалдырған басқа да өзгерістер болды. Шытырман оқиғаларды іздеушілер қалаға келді, ал кітап дүкендері Берлиннің эротикалық түнгі ойын-сауық орындарына арналған көптеген нұсқаулықтарды сатты. Мұндай орындардың саны шамамен 500-ге жетеді, оның ішінде ерлер мен әйелдерге арналған гомосексуалистік клубтар көп болды; кейде бір немесе екі жынысты трансвеститтерге де рұқсат берілді, ал басқаларында трансвеститтерге арналған кем дегенде 5 белгілі орын болды. Сондай-ақ, бірнеше нудистік орындар да жұмыс істеді. Веймар кезеңінде Берлинде доктор Магнус Хиршфельдтің Сексология институтында сексуалдық тарих мұражайы да болды. 1933 жылы нацистік режим орнағаннан кейін олардың барлығы дерлік жабылды. Берлиндегі суретшілер қаланың астыртын мәдениетімен бірігіп кетті, кабаре мен заңды театр арасындағы шекаралар нашарлап, көріне бастады. Биші және актриса Анита Бербер қала және одан тыс жерлерде эротикалық өнерлерімен (сондай-ақ кокаинге тәуелділігі мен тұрақсыз мінез-құлқымен) танымал болды. Ол Отто Дикс суреттеген, Клаус Манн сияқты адамдармен араласты.

Prostitution rose in Berlin and elsewhere in the areas of Europe left ravaged by World War I. This means of survival for desperate women, and sometimes men, became normalized to a degree in the 1920s. During the war, venereal diseases such as syphilis and gonorrhea spread at a rate that warranted government attention. Soldiers at the front contracted these diseases from prostitutes, so the German army responded by granting approval to certain brothels that were inspected by their own medical doctors, and soldiers were rationed coupon books for sexual services at these establishments. Homosexual behaviour was also documented among soldiers at the front. Soldiers returning to Berlin at the end of the War had a different attitude towards their own sexual behaviour than they had a few years previously. The German public also became fascinated with reports of homicides, especially "lust murders" or Lustmord. Publishers met this demand with inexpensive criminal novels called Krimi, which like the film noir of the era (such as the classic M), explored methods of scientific detection and psychosexual analysis. Apart from the new tolerance for behaviour that was technically still illegal, and viewed by a large part of society as immoral, there were other developments in Berlin culture that shocked many visitors to the city. Thrill seekers came to the city in search of adventure, and booksellers sold many editions of guide books to Berlin's erotic night entertainment venues. There were an estimated 500 such establishments, that included a large number of homosexual venues for men and for women; sometimes transvestites of one or both genders were admitted, otherwise there were at least 5 known establishments that were exclusively for a transvestite clientele. There were also several nudist venues. Berlin also had a museum of sexuality during the Weimar period, at Dr. Magnus Hirschfeld's Institute of Sexology. These were nearly all closed when the Nazi regime was instored in 1933. Artists in Berlin became fused with the city's underground culture as the borders between cabaret and legitimate theatre blurred. Anita Berber, a dancer and actress, became notorious throughout the city and beyond for her erotic performances (as well as her cocaine addiction and erratic behaviour). She was painted by Otto Dix, and socialized in the same circles as Klaus Mann.

1920-жылдардағы Берлин мәдени өмірінің галереясы

1920-жылдардағы Берлин көптеген әлеуметтік қайшылықтарға толы қала еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін халықтың көп бөлігі жоғары жұмыссыздық пен қиындықтармен күресіп жатқанда, қоғамның жоғарғы және өсіп келе жатқан орта тап өркендеуді қайтадан сезініп, Берлинге халықаралық қала мәртебесін берді.