Кіріспе

Ластанған топырақ арқылы берілетін ішек паразиттері тобы – топырақ арқылы жұғатын гельминттер (геогельминттер деп те аталады) – Нематодалар типіне жататын ішек паразиттерінің тобы, олар негізінен ластанған топырақ арқылы таралады. Олардың тіршілік циклы тікелей болып келеді, яғни аралық иелер немесе тасымалдаушылар қажет емес, ал паразиттік инфекция топырақ, тағам және су көздеріне нәжіс араласуы арқылы пайда болады. Ересек организмдер негізінен адамдарда паразиттік тіршілік етеді, топырақ арқылы берілетін гельминтозды (ТАГ) қоздырады, сонымен қатар үй жануарларын да жұқтырады. Жас организмдер – жұқтырушы түрлер болып табылады және тіндерде көшіп-қону сатысынан өтеді, осы кезде өкпе және бауыр сияқты маңызды органдарға еніп, зардап шегеді. Сондықтан аурудың белгілері жергілікті де, жүйелі де болуы мүмкін. Геогельминттер адамзатқа зор инфекциялық жүктеме келтіреді, жыл сайын 135 мың адамның өліміне себеп болады және екі миллиардтан астам адамды тұрақты инфекциямен қамтиды.

Стронглоидиоз

Бұл Strongyloides stercoralis құрттарынан туындайды. Бұл ауру негізінен топырақ арқылы жұғатын гельминтоз болғанымен, инфекция ластанған топырақ арқылы беріледі, алайда клиникалық тәжірибеде және бақылау бағдарламаларында денсаулық және әлеуметтік-экономикалық жағдайларға салыстырмалы түрде аз әсер ететініне байланысты көбінесе ескерілмейді. Сонымен қатар, бұл адамдарға ғана тән емес, үй жануарларында да жиі кездеседі. Бірақ S. stercoralis қоздырғышынан туындайтын гиперінфекция синдромы пайда болып келеді, ол өте жоғары өлім-жітім көрсеткішімен (15%-дан 87%-ға дейін) сипатталады.

Жалпы әсері

Геогельминт инфекциясы, әсіресе Сахара төменгі Африка, Үндістан және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің ауылдық аймақтарында маңызды денсаулық проблемасы болып табылады. Ол мектеп жасындағы балалардағы аурудың маңызды себебі болып табылады, олардың арасындағы құрттардың жұқтыру деңгейі ең жоғары. Ішек гельминтозына байланысты маңызды денсаулық салдары – нашар тамақтану, өсудің тежелуі, анемия, А витаминінің жетіспеуі және зихи қабілеттерінің нашарлауы.

Бақылау іс-шаралары

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы топырақ арқылы жұғатын гельминтозды бақылауды ірі көлемде, жүйелі түрде антигельминтиктер (альбендазол немесе мебендазол) тарату арқылы ілгерілетуде, бұл препараттар ауруға шалдығу қаупі жоғары топтарға (балалар мен репродуктивті жастағы әйелдерге) бағытталған. 2008 жылы 120 миллионнан кем балалар профилактикалық емделген болса, 2018 жылы бұл көрсеткіш 450 миллионнан асып, үздіксіз өсуде.