Кіріспе

Католик діни институтының түрі Діни қауым – Католик шіркеуіндегі діни институттың бір түрі. Олар заңды тұрғыдан діни ордендерден өзгешеленеді, себебі қауым мүшелері қарапайым уәде береді, ал орден мүшелері – солемді уәде береді.

Тарих

XVI ғасырға дейін Апостолдық Тақтың бекіткен кез келген діни орденде берілген серттер салтанатты деп есептелді. Бұл туралы Папа VIII Бонифаций (1235–1303) жариялаған. Осы өлшем бойынша, соңғы құрылған діни орден 1673 жылы Бейтлехем бауырлары болды. 20 қаңтар 1521 жылғы Inter cetera конституциясымен Папа X Лев қарапайым серттер берген терциарлар үшін ереже белгіледі. Бұл ережеге сәйкес, қамауда болу міндетті емес еді, бұл ережеге сәйкес емес жақтастарына қамаудағы діндарларға рұқсат етілмеген түрлі қайырымдылық жұмыстарына қатысуға мүмкіндік берді. 1917 жылғы Канондық құқық кодексі «діни орден» атауын серттер салтанатты түрде берілген институттар үшін сақтап, қарапайым серттер бергендер үшін «діни қауым» немесе жай ғана «қауым» терминдерін қолданды. Ерлердің діни орденінің мүшелері «регулярлар» деп аталды, ал діни қауымға жататын адамдар жай ғана «діндар» деп аталды, бұл термин регулярларға да қатысты. Әйелдер үшін қарапайым серттер бергендер жай ғана «әпкелер» болды, ал «қарапайым әйелдер» термині канондық құқықта салтанатты серттер институтына жататын адамдарға арналған, тіпті кейбір жерлерде оларға қарапайым серт беруге рұқсат етілсе де. Алайда, ол салтанатты серттердің, қарапайым серттерден айырмашылығы, бұзылмайтыны туралы ережесін жойды. Ол ешқандай міндетті діни серттерді мойындамады және осылайша Латын шіркеуінің діни ордендерін рухани, бірақ толыққанды құқықтық жағынан жойды. Салтанатты серттер бастапқыда бұзылмайтын деп есептелді. Тіпті Папа да олардан бас тарта алмады. Егер серт беруші әділ себеппен қауымнан қуылса, пәк болу серті өзгермейді және осылайша некеге тұруға тырысудың күшін жояды, бағыну серті әдетте діни басшыға емес, епископқа бағынуға міндеттейді, ал кедейлік серті жаңа жағдайға сәйкес өзгертіледі, бірақ қуылған серт беруші «мысалы, ешқандай мүлікті басқа біреуге қалдыра алмайды; және оған келген мүлік оның өлімінен кейін оның институтына немесе Киелі Таққа қайтарылады». 1917 жылғы кодекс жарияланғаннан кейін қарапайым серттер берген көптеген институттар Киелі Тақтан салтанатты серт беруге рұқсат сұрады. 21 қараша 1950 жылғы Sponsa Christi апостолдық конституциясы бұл рұқсатты қатаң мағынадағы монахтар үшін жеңілдетті, бірақ апостолдық қызметке арналған діни институттар үшін емес. Осы әйелдер институттарының көпшілігі тек кедейлік сертін беруге өтініш білдірді. Екінші Ватикан соборының соңында діни институттардың бас басшылары мен монастырлық қауымдардың аббаттары қарапайым серттер берген және ақылға қонымды өтініш білдірген жақтастарына, егер олар кетіп қалса, тіршіліктеріне қажетті нәрселерден басқа барлық мүліктерінен бас тартуға рұқсат беруге уәкілдік алды, осылайша олардың жағдайы салтанатты серттер берген діндарлармен теңестірілді. Бұл өзгерістер «ордендер» мен «қауымдар» арасындағы бұрынғы айқын айырмашылықты күңкірттеді, өйткені «қауымдар» ретінде құрылған институттардың кейбір мүшелері үш салтанатты сертке де ие болды немесе мүшелері кедейлік сертін және қарапайым пәк болу мен бағыну серттерін алды.

Қазіргі құқықтық мәртебе

1983 жылғы Канондық құқық кодексі салтанатты және қарапайым анттарды ерекшелейді, бірақ олардың құқықтық салдарындағы айырмашылықты, соның ішінде ордендер мен қауымдар арасындағы айырмашылықты жойды. Барлық осындай арналған өмір институттарын атау үшін «діни институт» деген жалғыз термин қолданылады. «Қауым» (congregation) сөзі енді Рим Куриясының қауымдарына немесе монастырлық қауымдарға қатысты қолданылады. Annuario Pontificio ерлер мен әйелдер үшін арналған өмір институттары мен папалық құқық бойынша құрылған немесе Киелі Тақпен ресми жарлық арқылы бекітілген ұқсас институттардың тізімін жариялайды. Ерлерге қатысты, ол «Тарихи-құқықтық үстемдік тізімі» деп аталады. Бұл тізім ордендер мен қауымдар арасындағы айырмашылықты көбінесе сақтайды, 96 діни қызметкерлердің қауымдарын және 34 дінге жат қауымдарды егжей-тегжейлі көрсетеді. Дегенмен, ол Шығыс Католик шіркеулерінің ордендері мен қауымдарын немесе әйелдердің діни институттарын ажыратпайды.