Кіріспе
Жүріп тұрып жүк тиеп-түсіретін пойыз – жүк вагондарынан тұратын, қозғалыс кезінде жүк тиеп-түсіре алатын пойыз. Ұлыбританияда мұндай пойыздар көбінесе электр станцияларына көмір жеткізеді. Бұл пойыздар 1960 жылдары пайда болды және Бичингтің реформаларының нәтижесіндегі аз ғана жаңалықтардың бірі болды. Сонымен қатар, Орталық электр энергиясын өндіру жөніндегі басқарма (CEGB) және Ұлттық көмір басқармасы (NCB) жаңа электр станциялары мен жүк тиеу-түсіру жабдықтарына инвестиция жасады.
A merry go round train, often abbreviated to MGR, is a block train of hopper wagons which both loads and unloads its cargo while moving. In the United Kingdom, they are most commonly coal trains delivering to power stations. These trains were introduced in the 1960s, and were one of the few innovations of the Beeching cuts, along with investment from the Central Electricity Generating Board (CEGB) and the NCB (National Coal Board) into new power stations and loading facilities.
Тарих және сипаттама
Батыс Бертон электр станциясы MGR жүйесін сынау алаңы ретінде пайдаланылды, бірақ MGR арқылы көмір алған алғашқы электр станциясы 1966 жылы Шотландиядағы Кокензи болды. Ол кезде Кокензиді қамтамасыз ету үшін қажетті 80 MGR бункері 1500-ге дейін дәстүрлі вагондарды алмастырады деп есептелді. Кокензи сияқты 1,2 ГВт электр станциясы жылына 3 миллион тонна көмір алады, ал Вест-Бертон сияқты 2 ГВт-тан үлкен зауыт жылына 5 миллион тоннаға дейін көмір алады. 1966 жылдың соңына қарай аптасына 53 000 тонна тасымалдайтын 900-ге жуық вагон төрт электр станциясына жеткізілді. Жаңа MGR трафигін қабылдауға арналған электр станциялары: Аберто, Дракс, Дидкот, Эггборо, Феррибридж С, Фидлерс Ферри және Ратклифф, олардың соңғысы ғана қазірге дейін трафик үшін ашық. Көптеген ескі электр станциялары біртіндеп MGR жүйесіне көшірілді. Айналымды жұмыс жүйесі 1970 жылдардың басында салынған Иммингем жаппа терминалында да қолданылды, ол Иммингем портынан Сканторп болат зауытына темір кенін жеткізуге арналған.
MGR-дің құйма вагондары
11 162 MGR вагоны салынды. Нөмірлеу диапазондары 350000 – 359571, 365000 – 366129 және 368000 – 368459 болды. Екі прототиптік вагон, 350000 және 350001, 1964 және 1965 жылдары Дарлингтон зауытында салынды, содан кейін жақын маңдағы Шилдтон зауытында бірнеше үлкен партиялар құрастырылды. Дарлингтонда салынған екі прототип және Эшфордта салынған 160 вагонды қоспағанда, барлық 10 702 HAA вагоны мен 460 HDA вагоны сол жерде салынды. Ертедегі вагондардың көпшілігі (355396 дейін) бастапқыда B префикстік нөмірлермен белгіленген, бірақ кейіннен олар алынып тасталды. Вагонның көпшілігі HAA ретінде салынған, ал соңғы партиясы (1982 жылы 368000 – 368459 ретінде салынған) HDA ретінде кодталды, бұл олардың стандартты 45 миль/сағ жылдамдықпен салыстырғанда, бос болғанда 60 миль/сағ жылдамдықпен жүре алу мүмкіндігін көрсетеді. Бұл тежегіштердің конструкциясын өзгерту арқылы қол жеткізілді. Тағы бір өзгеріс, ол бастапқыда TOPS кодын өзгертуге әкелмеді, – жүк көлемін арттыру үшін жоғарғы жабыншаларды орнату. Көптеген ертедегі вагондарда олар болған, бірақ кейін жоғалған, ал бірнеше жыл бойы жабыншалы вагондар Шотландияда ғана кең таралған. MGR қызметі алғаш рет енгізілген кезде British Rail ауа тежегіштерімен және 33 тонна ұнтақталған көмірге арналған сыйымдылығы бар жаңа вагонды жобалады. Прототипі 32 тонналық вагон болды, ол Дарлингтонда салынды және 1964 жылы сынақтан өтті. TOPS енгізілгенге дейін бұл вагондарды телеграфтық кодтық атауымен "HOP AB 33" деп атады, бұл Hopper Air Brake 33 тоннасының аббревиатурасы еді. Ұлыбритания темір жолдары жекешелендірілгеннен кейін EWS (HTA), GB Railfreight (HYA), Freightliner Heavy Haul (HHA және HXA) және Jarvis Fastline (IIA) жаңа вагон түрлерін енгізді. Бұл жаңа вагондардың тоннаждығы арттырылған және ауамен жұмыс істейтін есіктері бар, бұл сапардың соңындағы электр стансасында "Далек" босату механизмін қажет етпейді.
The two prototype wagons, 350000 and 350001, were built at Darlington works in 1964 and 1965 respectively, following which several large batches were constructed at the nearby Shildon works. With the exceptions of the two prototypes built at Darlington and the 160 wagons built at Ashford, all 10,702 HAA wagons and 460 HDA wagons were built there. Most of the early wagons (up to 355396) were originally lettered with B prefix numbers but these were later removed. While the majority of the wagons were built as HAAs, the final batch (built in 1982 as 368000 368459) were coded as HDA to indicate their ability to operate at up to 60 mph when empty instead of the standard 45 mph. This was achieved through modifications to the design of the brakes. Another variation, which did not initially result in a change of TOPS code, was the fitting of top canopies to increase the load volume. Many of the early wagons had these but then lost them and for some years canopied hoppers were only common in Scotland. When MGR services were first introduced, British Rail designed an all new wagon with air brakes and a capacity for 33 tonnes of pulverised coal. The prototype was a 32 ton unit and was built at Darlington and tested in 1964. Before the introduction of TOPS these wagons were referred to by the telegraphic code name "HOP AB 33", this was an abbreviation of Hopper Air Brake 33 tonne. With the coming of privatisation to Britain's railways, new wagon types have been introduced by EWS (HTA), GB Railfreight (HYA), Freightliner Heavy Haul (HHA and HXA) and Jarvis Fastline (IIA). These new wagons have increased tonnage and air operated doors that do away with the need for the "Dalek" release mechanism at the power station end of the trip.
MGR вагонының нұсқалары
1973 жылы TOPS жүйесі енгізілгеннен кейін вагондарға "HAA" коды тағайындалды, ал вагондарға енгізілген өзгерістерге байланысты жылдар бойы басқа кодтар да берілді, оның ішінде HDA және HMA кодтары. 1990 жылдардың басында, шатырлар және модификацияланған тежегіштер сияқты ерекшеліктерді көрсету үшін қосымша TOPS кодтары енгізілді. Көптеген HAA вагондары HFA-ға айналды, ал барлық HDA вагондары HBA-ға айналды, бұл код енді қолжетімді болды, өйткені барлық бастапқы HBA хопперлері HEA вагондарына қайта жаңартылды. Кейінірек қолданылған кодтар HCA, HMA және HNA болды. Кодтың сипаттамасы Жылдамдық Жүктелген Бос HAA 1964 жылғы MGR хоппер вагондарының бастапқы дизайны. Вагонда шатыр немесе модификациялар жоқ. 45 миль/сағ 55 миль/сағ HBA Вагонның бастапқы дизайнына қосымша шатыры бар. 60 миль/сағ 60 миль/сағ HCA Вагонның бастапқы дизайнына қосымша шатыры бар. 45 миль/сағ 55 миль/сағ 60 миль/сағ блок құрамында HDA 1982 жылы салынған 450 MGR көмір хопперлерінің соңғы партиясы. 60 миль/сағ 60 миль/сағ HFA Вагонның бастапқы дизайнына қосымша аэродинамикалық шатыры бар. 45 миль/сағ 60 миль/сағ HMA Вагонның бастапқы дизайнына қосымша модификацияланған тежегіштері бар. 45 миль/сағ 60 миль/сағ HNA Вагонның бастапқы дизайнына қосымша модификацияланған тежегіштері және шатыры бар. 45 миль/сағ 60 миль/сағ
MGR вагонының киімдері
Бұл вагондардың сыртқы түрі боялмаған металл бункерлерден және қара түсті шассиден тұрды. Бункерді ұстаушы каркасы бастапқыда қоңыр, кейін 1970 жылдардың соңында жаңа Railfreight имиджі енгізілгенде қызыл түске боялды. 1987 жылы Railfreight жаңадан құрылғанда, сары түсті каркасы және бункердің қабырғасындағы үлкен көмір секторының логотипі бар жаңа ливрея енгізілді. EWS кезінде каркас қазір бордо түске боялған. Бірақ, "айналмалы" бункерлер ауыр жұмыс істеді, сондықтан олардың сыртқы түрі көмір шаңымен жабылған болатын. Кейбір терминалдарда вагондарды төмен жылдамдықпен итеру үшін стационарлық локомотивтер қолданылды. Олар көбінесе доңғалақты дөңгелектерге ие болды, бұл вагондардың қабырғаларын ұстап, бункердің қабырғаларында көлденең жолақтардың пайда болуына әкелді.
Баллондық цикл және Далектер
Мерри-гоу раун поезддері бастапқы және соңғы станцияларда айналма жолдар құрылысымен байланысты, бұл поезддің локомотивті бір бастан екінші басына ауыстыруға уақыт жұмсауын болдырмайды. Алайда, Ратклифф, Вест-Буртон және Коттам сияқты электр станцияларында айналма жолдар болғанымен, көмір шахталарында немесе тиеу пункттерінде олардың көптеп кездеспегеніне байланысты, толыққанды мерри-гоу раун жұмысы іс жүзінде құрылмады. "Далек" деген лақап аты электр станциясындағы бункерге баратын және қайта оралатын жолда орналасқан автоматты есік ашып-жабатын құрылғыға берілген. Бұл лақап аты оның сыртқы түріне байланысты қойылған. Ұлттық вагонды сақтау тобы Hope цемент зауытынан олардың екеуін сақтап қалды. Олар 2015 жылғы 28 тамызда Бароу Хиллге жеткізілді.
Локомотивті басқару
MGR пойыздарында қолданылатын локомотивтерге жүргізушіге жүйеге қосылу мүмкіндігі беретін және пойызды жүк тиеу-түсіру алаңдарында өте баяу жылдамдықпен қозғалуға мүмкіндік беретін электронды жылдамдықты басқару жүйесі орнатылуы тиіс болды. Бұл жүйе бастапқыда 20, 26 және 47-сынып локомотивтерінің бір бөлігіне орнатылды. Кейіннен 37-сыныптың да бір бөлігіне орнатылды, ал 56, 58, 59, 60 және 66-сынып локомотивтерінің барлығына орнатылды. Сонымен қатар, 50-сыныптың барлық локомотивтері бастапқыда осы жүйемен жабдықталған, бірақ кейіннен пайдаланбағандықтан алынып тасталды. 1977 жылы 47-сынып локомотивтері 56-сынып локомотивтерімен ауыстырылды, нәтижесінде пойыздағы вагондардың саны көбейіп, көбінесе 30-дан 34-ке дейін жетті. Одан кейін 58-сынып және 60-сынып локомотивтері пайда болды. 60-сынып локомотивтерінің екеуі MGR жүйесін жасаушылардың құрметіне аталды: 60092 – Реджинальд Муннс және 60093 – Джек Стирк. Тағы бірнеше локомотивтер MGR пойыздарында жұмыс істеу үшін модификацияланды. Шотландияда 26 және 20-сыныптың бір бөлігі, ал Оңтүстік Уэльсте 37-сыныптың бір бөлігі қолданылды. 1985 жылы вагондардағы ақаулы тежегішті қалай оқшаулау керектігін көрсеткен қысқа оқудан кейін, жүргізуші ғана басқаратын (DOO) жүйе енгізілді. MGR пойыздары Уоркшоп және Ширбрук аймақтарынан Батыс Бертон және Коттамға қарай жүре бастады. Бұл пойыздар бастапқыда DOO екенін көрсету үшін сары түсті артқы шаммен жабдықталған. Жүйе дамыған сайын, барлық пойыздарда сары артқы шамдарды қолдану тоқтатылды.
MGR сорғысының құлдырауы және қайта пайдалануы
1980 жылдан бастап Ұлыбританияның тау-кен өнеркәсібінің төмендеуі осы вагондардың көптегенін қажетсіз етті. 2001 жылдан бастап EWS компаниясы 1144 жоғары сыйымдылықтағы көмір тасымалдау вагондарын (HTA) енгізген кезде, олардың көп бөлігі жаңа вагондармен алмастырылды. МГР вагондарымен көмір жеткізілген соңғы орын 2010 жылдың тамызында Хоуп цемент зауыты болды. Көптеген HAА вагондары тозуға байланысты жойылды, бірақ 1000-нан астамының шассилері инфрақұрылымдық және жалпы қолдануға арналған МНА төмен жақты қорап типті вагондарға қайта құрастырылды. Қайта құру жұмыстары 1997 жылдан бері жүргізіліп келеді және жаңа вагондар 394001–394999 және 396000–396101 нөмірлерімен нөмірленді. Он бес HAА вагоны қалампыр жабынмен (CDA) қытай сазды тасымалдауға арналған вагондарға қайта құрастырылды, олардың барлығы дерлік 375124–375137 диапазонында қайта нөмірленді, ал қалғаны 353224 нөмірімен тізімде көрсетілген. 2004 жылы он төрт HAА вагоны MSA металл сынықтарын тасымалдауға арналған вагондарға (MSA Scrap Hoppers) өзгертіліп, 397000–397013 диапазонында қайта нөмірленді. Бірақ бұл идея ұзаққа солмады, себебі жеңіл металлдан жасалған корпустары интенсивті пайдаланудан көп зақымданып, пайдаланудың алғашқы апталарынан кейін қызметтен шығарылып, жойылды.
Сақтау
Бірнеше мысал сақталған. Код нөмірі Соңғы белгілі орны сақтаудан бұрын Сақталған күні Қазіргі орны Иесі HAA 350000 Тотон TMD 1995 жылдың қазаны Локомотив мұражайы Ұлттық теміржол мұражайы HAA 350001 EWS Worksop C&W 2008 жылдың маусымы Bo'ness and Kinneil Railway Шотландия теміржол сақтау қоғамы HAA 351111 Mossend Yard 2015 жылдың мамыр айы Chasewater Railway Chasewater Railway Group HAA 351500 Barry Docks 2011 жылдың қаңтары Midland Railway Centre Ұлттық вагон сақтау тобы HAA 352203 Mossend Yard 2015 жылдың мамыр айы Chasewater Railway Chasewater Railway Group CDA 353224 St. Blazey TMD 2016 жылдың қараша айы Chasewater Railway Ұлттық вагон сақтау тобы HAA 354456 Dalmellington Sidings 2013 жылдың мамыр айы Chasewater Railway Ұлттық вагон сақтау тобы HAA 354966 Onllwyn Washery 2015 жылдың наурызы Chasewater Railway Andrew Goodman, C/O Ұлттық вагон сақтау тобы HMA 355798 Immingham TMD 2015 жылдың ақпаны Chasewater Railway Ұлттық вагон сақтау тобы HDA 368103 Mossend Yard 2015 жылдың наурызы Chasewater Railway Chasewater Railway Group HDA 368459 Toton TMD 2011 жылдың мамыры Локомотив мұражайы Ұлттық теміржол мұражайы
Сақталған алғашқы MGR вагоны – Дарлингтон құрастырылған прототип, HAA 350000, 1995 жылдың қазанында Ұлттық теміржол мұражайы (NRM) тарапынан сақталды. 2011 жылы NRM соңғы құрылған MGR хопперін (HDA 368459) алды және сол жылдың мамырында Шильдонға көшірді. Айта кетейік, 2014 жылы тағы бір мысалды сақтау үшін «MGR Appeal» атты шағым жасалды, ол HMA 355798 болды. Сәтті апелляциядан кейін, ол DB Schenker-ден сақтау үшін сақталды. Бұрын ол Линкольнширдегі Иммингемде сақталған. 2015 жылдың шілдесінде MGR Appeal ресми түрде Ұлттық вагон сақтау тобы болып құрылды.
2015 жылдың мамырында Chasewater Railway Mossend Yard-тан (DBS) үш MGR хопперін алып, Браунхиллз батыс станциясына көшірді. Олардың мәлімдемесінде бұл үш MGR «біздің HAA вагон паркіміздің бірінші жартысының келуі» болды деп айтылды. Қалған үш үміткер Ньюпорт доктар аймағында тоқтатылғандардың арасынан шығуы мүмкін. Бірақ содан бері No.353934, жолдан тыс сақталған, кездейсоқ қиылып қалды, бірақ топ әлі де қалған екі мысалды сақтауға ниетті. Chasewater және NWPG MGR вагондарын қабылдау және үнемі демонстрациялық пойыздарды жүргізу үшін бірлескен күштерді біріктіріп, Project:MGR жобасын құрды. 2023 жылға қарай NWPG және Chasewater Railway бірлесіп тоғыз MGR вагонын сатып алды, оның сегізі Стаффордширдегі Браунхиллстегі Chasewater-де, ал 351500 Midland Railway Centre-де кең ауқымды жөндеуден және бояудан өтуде.