Кіріспе

D1 немесе D M174 гаплогруппасы D CTS3946 гаплогруппасының тармағы болып табылады. Бұл еркек гаплогруппасы негізінен Шығыс Азияда, Магар этностық тобының Непалында және Андаман аралдарында таралған. Сонымен қатар, Орталық Азия мен құрлықтағы Оңтүстік-Шығыс Азияда, ал Еуропа мен Таяу Шығыста одан да сирек кездеседі.

Шығу тегі

D гаплогруппасы M174 шамамен 60 000 жыл бұрын Азияда пайда болған деп саналады. D гаплогруппасы M174, E гаплогруппасымен бірге ерекше YAP полиморфизміне ие болғанымен, бұл олардың C гаплогруппасынан тектік жағынан жақын екенін көрсетеді. D гаплогруппасы M174 хромосомалары Азияның шегінен тыс жерде табылған жоқ. 2017 жылы Mondal және авторлар тобы жүргізген зерттеуде Рианг халқы (Тибет-Бирма тобына жататын халық) мен Андаман аралдарының тұрғындарының D кладының (D1a3, сондай-ақ D1a2b деп те аталады) бірдей екені және Шығыс Азиядағы басқа кладтармен ең жақын туыс екені анықталды. Жаруа және Оңге соңғы 7 000 жыл ішінде D1a2b-ны бір-бірімен бөліскен. Шығыс Азияның D1a2b түрі Жапонияның D1a2a тегінен шамамен 53 000 жыл бұрын бөлініп шықты. Авторлар мынадай қорытынды жасады: «Бұл D гаплогруппасы Андаман халқының жеке тектік тарихын көрсетпейді. Керісінше, D гаплогруппасы Шығыс OOA кеңеюімен байланысты тұрақты вариацияның бір бөлігі болды және кейіннен Андаман, Жапония және Тибеттен басқа көптеген популяцияларда жоғалып кетті». 2020 жылы Hallast және авторлар тобы жасаған генетикалық зерттеуде C, D және FT гаплогруппаларының филогенетикалық талдауы, соның ішінде D0/D2 сияқты сирек кездесетін терең тамырланған тектік желілер (D M174-ке жатпайтын әртүрлі D тегі) пайдаланылды. Зерттеу нәтижесінде DE-нің ата-тегі болып табылатын CT гаплогруппасының алғашқы бөлінуі Африкада болғаны дәлелденді. Сондай-ақ, ежелгі және қазіргі заманғы африкалық емес Y хромосомаларының филогеографиялық талдауы, жақында көшіп келгендерден басқа, барлық белгілі африкалық емес еркек тектік желілердің шығу тегі Шығыс/Оңтүстік-Шығыс Азия екенін көрсетеді. Бұл тектік желілер Африкадан шамамен 70 000–55 000 жыл бұрынғы алғашқы көші-қоннан кейін тез Еуразияға таралып, Оңтүстік-Шығыс Азияда әртараптанды және шамамен 55 000–50 000 жыл бұрын батысқа қарай кеңейіп, Еуразиядағы басқа жергілікті тектік желілерді ығыстырды. D гаплогруппасы (D M174 ретінде) кейін Шығыс Еуразия халықтарында тез кеңейіп, шамамен 45 000 жыл бұрын пайда болған бес тармақтан тұрады. Зерттеуге сәйкес, қазіргі уақытта осы гаплогруппалардың ең көп әртүрлілігі Шығыс Еуразияда (Шығыс/Оңтүстік-Шығыс Азия) байқалады. Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияның тибет-бирмалық популяцияларында ең көп санды әртүрлілік кездеседі.

Шолу

D M174 гаплогруппасы қазіргі кезде Тибет, Магар этносы Непал, солтүстік Мьянма, Цинхай, Жапон архипелагы мен Андаман аралдарында кең таралған, бірақ қызығы, Үндістанның қалған бөлігінде оның саны одан аз. Жапонияның айну халқы және түрлі Тибет-Бирма халықтары (мысалы, Трипури халқы) D M174 гаплогруппасының хромосомаларын дерлік толығымен иеленеді. D M174 гаплогруппасының хромосомалары Bai, Dai, Han, Hui, Manchu, Miao, Tujia, Xibe, Yao және Zhuang қытайлық халықтарының арасында, сондай-ақ Сичуань мен Юньнаньдағы тибет-бирман тілдерінде сөйлейтін және тибеттерге жақын орналасқан азшылық топтарының арасында кездеседі, мысалы, Цзинпо, Джино, Мосуо, Накси, Пуми, Цян және И. D гаплогруппасы Қытай мен Кореяда да табылған, бірақ Тибет пен Жапонияға қарағанда жиілігі төмен. 2011 жылы жарияланған зерттеуде ДМ174 хань қытайлық еркектерінің 2,49% -ы (43/1729) анықталды, жиілігі елдің солтүстігі мен батысында орташадан жоғары болды (Шаңси ханьының 8,9%, Ганьсу ханьының 5,9%, Юньнань ханьының 4,4%, Гуанси ханьының 3,7%, Хунань ханьының 3,3% және Сычуань ханьының 3,2%). 2011 жылы жарияланған тағы бір зерттеуде Шанхай қаласындағы Фудан университетіндегі туысқандық байланысы жоқ хан қытайлық еріктілердің 1,94% -ында (7/361) D M174 гаплогруппасы табылды, көптеген еріктілердің тегі Шығыс Қытайға (Цзянсу, Чжэцзян, Шанхай және Анхуй) дейін жетеді. Кореяда D M174 гаплогруппасы Дэджоннан алынған үлгілердің 3,8% -ында (5/133) және Сеулден алынған үлгілердің 3,5% -ында (3/85) байқалды. Қазақтар (1/54 = 1,9% D M174, 6/1294 = 0,5% D) және Ноғайлар (4/76 = 5,3% D M174 Қара Ноғай, 1/87 = 1,1% D M174 Кубан Ноғай, 2/149 D M15 + 2/149 D P47 = 4/149 = 2,7% D M174 жалпы) де осы гаплогруппаны көрсетеді.

Бұл гаплогруппа сондай-ақ тілдік жағынан ұқсас (түрік немесе моңғол тілінде сөйлейтін) шөл және оазис белдеуінің оңтүстігіндегі халықтарының арасында да кездеседі, мысалы, югурлар, баоан, моңғурлар, ұйғырлар және өзбектер. Коммерциялық тесттерде осы гаплогруппаның мүшелері Еуропаның батысында Румынияда және Батыс Азиядағы Иракта да табылған. C M217 гаплогруппасынан айырмашылығы, D M174 гаплогруппасы Жаңа әлемде кездеспейді; ол қазіргі заманғы түпкілікті американдықтардың (Солтүстік, Орталық немесе Оңтүстік) арасында жоқ. Бұл гаплогруппа C M217 сияқты Жаңа әлемге жеткен болса да, оның тармақтары жойылып кеткен болуы мүмкін. D M174 гаплогруппасы географиялық ерекшелігімен ерекшеленеді, оның хромосомаларының ерекше жиынтығы Y хромосомалары D M174 гаплогруппасына жататын халықтардың әрқайсысында ғана кездеседі: тибеттер арасындағы D M15 гаплогруппасы, сондай-ақ Шығыс/Оңтүстік-Шығыс Азия халықтары арасында D M174 гаплогруппасының төмен жиілігі; жапон архипелагының әртүрлі халықтары арасындағы D M55 гаплогруппасы және корейлер арасында оның төмен жиілігі; Тибет тұрғындары мен Орталық Еуразияның басқа да аймақтарындағы (мысалы, Моңғолия мен Алтайда) D P99 гаплогруппасы. D M174 гаплогруппасының осы ежелгі әртараптануы оны "супер гаплогруппа" немесе "макро гаплогруппа" деп атауға негіз береді. Бір зерттеуде тайлықтар арасында оң нәтижелі тестілеусіз D M174 гаплогруппасының жиілігі 10% құрады. Сондай-ақ, авторлар Яо халықтарының 15% -ында (3/10) Яо Цзиньсю және 0% (0/10) Яо Нанданнан алынған үлгілерде D M15 тапты; И халықтарының 14,3% -ында (2/14); Камбоджалықтардың 3,8% -ында (1/26); Жуаң халықтарының 3,6% -ында (1/28).

Таралу және субкладтар

Тибет-бірман халқының және Жапон архипелагының тұрғындары арасында табылған D M174 Y хромосомалары D1a2b, D1a2a және D1a1 гаплогруппаларына жатады. D M55 (D1a2a) ерекшеленеді, себебі ол D M174 гаплогруппасының ішкі тармағында кем дегенде бес жеке мутациядан тұратын кешенді алып жүреді, бұл оны Тибет және Андаман аралдарында табылған басқа D M174 гаплогруппалық хромосомалардан анық ажыратады. Бұл Y хромосомалық гаплогруппасы D M55-тің Жапон аралдарындағы тарихи алдындағы Жомон мәдениетін дамытқан ататектердің басты гаплогруппасы болғандығын көрсетеді. D M174 Y хромосомасын тасымалдаушылардың көп бөлігі Орталық Азиядан Шығыс Азияға көшіп келген деп есептеледі. Бір топ Андаман аралдарына қоныс аударып, андаман халқын құрады немесе құруға көмектесті. Тағы бір топ қазіргі Тибет және Оңтүстік Қытайда (қазіргі тибет-бірман халықтары) қалды, ал үшінші топ Корея түбегі арқылы Жапонияға көшіп келді (Жомоннан бұрынғы халық). Кейіннен, D M15 гаплогруппасына жататын Y ДНК Қытайдың оңтүстік-батысындағы тибет-бірман тілінде сөйлейтін халықтардың арасында жиі кездеседі (шамамен 23% Цян, шамамен 12,5% Тибеттіктер), сондай-ақ Гуансидің солтүстік-шығысында тұратын Яо халқының арасында да табылған (6/31 = 19,4% жазық Яо, 5/41 = 12,2% жергілікті Миен, 3/41 = 7,3% жазық Киммун).

D-P47 (D1a1b1)

Бұл тармақ пумилер арасында жоғары жиілікте, ал жапондықтар мен риукюандар арасында орташа жиілікте кездеседі. Hammer және авторлар (2006) Оңтүстік Кореядан алынған үлгінің 4,0%-ында (3/75) D гаплогруппасының P37.1 нұсқасын тапқан. Мицуру Сакитанидің сөзіне сәйкес, D1 гаплогруппасы 40 000 жылдан астам бұрын Орталық Азиядан Алтай таулары мен Корея түбегі арқылы Солтүстік Кюсюге келген, ал D M55 (D1a2a) гаплогруппасы Жапон архипелагында пайда болған.

D-M174*

D M174 (xM15, P99, M55) Солтүстік-шығыс Үндістандағы кейбір тибет азшылық тайпаларында кездеседі (олардың арасындағы көрсеткіштер 0%-дан 65%-қа дейін ауыспайды). Базальдық D M174 (xM15, P47, M55) шамамен 5% алтайлықтардың арасында табылған. Харков және авторлар тобы үш әртүрлі локациядан алынған оңтүстік алтайлықтардың 6,3% (6/96) үлгілерінде D*(xD M15) гаплогруппасын анықтады, әсіресе Кулада (5/46 = 10,9%) және Кош-Агачта (1/7 = 14%), бірақ олар D M55 немесе D P99 тармақтарының ешқандай маркерін тексерген жоқ. Харков және авторлар тобы Бешпельтирден алынған бір оңтүстік алтайлық адамнан DE M1(xD M174) Y-ДНК гаплогруппасын тапқандығы туралы хабарлады (1/43 = 2,3%). 2023 жылы Солтүстік Америкада, АҚШ-тың Ви штатындағы Лакросс қаласында тұратын Рамон Мозес деген адамнан D M174 табылды.

Филогенетикалық тарихы

2002 жылға дейін академиялық әдебиетте Y хромосомасының филогенетикалық ағашына кем дегенде жеті атау жүйесі болған. Бұл үлкен шатастыруға әкелді. 2002 жылы ірі зерттеу топтары бірігіп, Y хромосома консорциумын (YCC) құрды. Олар бірлесіп жаңа ағашты құрайтын мақала жариялады. Кейіннен популяциялық генетика мен генеалогияға қызығушылық танытқан ғалымдар тобы әуесқойлар ағашын жасау үшін жұмыс тобын құрды. Төмендегі кестеде 2002 жылғы YCC ағашының нүктесінде осы жұмыстардың барлығы жинақталған. Бұл зерттеушіге ескі басылған әдебиеттерді қарап шығып, тез арада номенклатуралар арасында қозғалуға мүмкіндік береді. YCC 2002/2008 (Қиса қол) YCC 2005 (Қиса қол) YCC 2008 (Қиса қол) YCC 2010r (Қиса қол) ISOGG 2006ISOGG 2007ISOGG 2008ISOGG 2009ISOGG 2010ISOGG 2011ISOGG 2012 D M174******DDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDD

Ғылыми жарияланымдар

YCC ағашын құруға төмендегі зерттеу топтары өз жарияланымдары бойынша қатысты.