Кіріспе
Монреальдегі собор, Палермо, Сицилия, Оңтүстік Италия
Монреаль соборы – Италияның оңтүстігіндегі Палермо қаласы, Сицилия аймағындағы католик шіркеуі. Норман сәулетінің ең ұлы ескертулерінің бірі саналады және 1174 жылы Сицилияның Вильгельм II-сі тарапынан салынды. 1182 жылы, Құдай ананың тууына арналған бұл шіркеу, Папа Люций III-нің бұйрығымен Монреаль епархиясының орталығы ретінде метрополиттік собор мәртебесіне көтерілді, ал 1183 жылы Монреаль архиепархиясына дейін жеткізілді. 2015 жылдан бері «Араб-Норман Палермо және Чефалу мен Монреаль соборлары» ЮНЕСКО Әлемдік мұрасы тізіміне енген. Собор Италияның ұлттық ескерткіші және Сицилияның ең маңызды тарихи орындарының бірі. Оның ұзындығы 102 метр (335 фут), ені 40 метр (131 фут) құрайды.
Тарих
Бір аңыз бойынша, Сицилияның Вильгельм II Монреальге жақын орманды жерде аң аулап жүргенде, қарақұмық ағашының астында ұйықтап қалған. Оған түс көрініп, Әулие Мария (Құдай ана) осы жерге шіркеу салуды кеңес берді. Ағаштың тамырынан бір қазына табылды, одан алынған алтын монеталар құрылысқа жұмсалды. Бұл шіркеу, Палермо епискобы Уолтер Офамилдің бұйрығымен салынған Палермо соборымен бәсекелесіп, ірі құрылыстар жоспарының бір бөлігі болған болуы мүмкін. Монреал шіркеуінің құрылысы 1172 жылы басталды және Папа Александр III 1174 жылғы 30 желтоқсандағы бұйрығымен бекітілді. Құрылыс, қосымша аббатханамен бірге, 1267 жылы ғана аяқталды және Папа Климент IV қатысуымен киеленді. 1178 жылы Папа Люций III Монреал архиепископиясын құрды, ал аббат шіркеуі собор мәртебесіне көтерілді. Архиепископтар Сицилия патшаларынан бүкіл Италия түбегінде кең ауқымды жеңілдіктер мен жерлер алды. 1270 жылы мұнда Неаполь патшасы Карл I-нің інісі, Франция королі Людовик IX жерленді. 1547-1569 жылдары Джованни Доменико Гагини мен Фацио Гагини жобалаған, Ренессанс стиліндегі, крестпен жабылған және коринфтік бағаналармен тірелген он бір дөңгелек аркасы бар портик солтүстік жағына қосылды. 1559 жылы ішкі еденнің көп бөлігі салынды.
Сипаттама
Архиепископ сарайы мен оңтүстік жағындағы монастырь ғимараттары зор көлемде және сұлулыққа толы болды, оларды он екі мұнарамен безендірілген алып қоршау қабырғасы қоршап тұрды. Бұл ғимараттар көбінесе қайта салынған, қазір тек бірнеше мұнараның қираған қалдықтары, монахтардың жатақханасы мен трапезариясының үлкен бөлігі және шамамен 1200 жылы аяқталған тамаша монастырь ғимараты ғана сақталған. Соңғысы жақсы сақталған және көлемі мен егжей-тегжейлі безендірілуімен еуропалық монастырьлардың ең көрнекті үлгілерінің бірі болып табылады. Оның ауданы шамамен 2200 м2, үстіне ромб тәрізді орнатылған, ақ мәрмәрдан жасалған жұп бағаналарға тіреледі, барлығы 216 бағана, олар кезектесіп, жай және алтын мен түрлі түстердегі шыны мозаикадан жасалған өрнектермен әшекейленген, әр бағананың бойында спираль немесе тік сызықтармен орналасқан. Мәрмәр капительдерінің әрқайсысы жапырақтар, библиялық көріністер мен аллегориялармен ойылған, екеуі де бір-бірінен ерекшеленеді. Бір бұрышта төртбұрышты тіреулерден тұратын бөлімшеде мәрмәрден жасалған фонтан немесе монахтардың қол жуатын орны орналасқан. Ғимараттың жоспары солтүстік Франциядан шыққан Клунийлік үлгілерге негізделген. Фасады екі мұнарамен шектеледі, Cefalù соборы сияқты, ал үлкен үш апсидалы хор алғашқы үш апсидалы шіркеулердің біріне ұқсас. Базиликалық кеме кең, ені тар науқастармен. Әр жағында сұр шығыс гранитінен жасалған монолитті бағаналар (біреуін қоспағанда, ол циполин мәрмәрінен жасалған) сегіз тік қабатты арканы тіреп тұрады. Олардың капительдері (көбінесе Коринфтік) классикалық дәуірге жатады. Трифорий жоқ, бірақ кең екі терезелі биік клерсторий бар, олардың қарапайым ою-өрнектері кеме науқастарындағы және шіркеудің барлық бөлігіндегідей, жеткілікті жарық береді. Екінші жартысы, шығысқа қарай, кең және биік. Ол да екі науқасы бар орталық кеңістікке бөлінген, әр бөлімі шығыс жағында апсидамен аяқталады. Шатырлар ашық ағаштан жасалған, еңісі аз, құрылымдық жағынан қарапайым, бірақ түстермен бай безендірілген, қазір көбінесе қалпына келтірілген. Кеменің батыс жағында екі мұнара орналасқан, олардың арасында нартекс (кіреберіс) орналасқан. Бір кезде батыста болған үлкен ашық атриум қазір толығымен қираған, оның орнына Джованни Доменико мен Фацио Гагини (1547–1569) салған Ренессанс стиліндегі портик салынған. Ішкі кеңістіктің ерекшелігі – 6,500 м2 (70,000 шаршы фут) ауданындағы, XII ғасырдың соңы мен XIII ғасырдың ортасы аралығында жергілікті және венециялық шеберлермен орындалған, византиялық стильдегі алып әйнек мозаикалар. Сицилия корольі I Вильгельмнің (негізін қалаушының әкесі) қабірі, шіркеумен бірге салынған порфир саркофаг, мәрмәр бағаналы шатыр астында, және негізін қалаушы II Вильгельмнің 1575 жылы орнатылған қабірі 1811 жылы хорда болған өрт кезінде қирады, кейбір мозаикалар зақымданып, барлық әдемі жаңғақтан жасалған хор жиһазы, орган және хордың шатыры жойылды. Қабірлер қайта салынды, ал өрттен кейін бірнеше жыл өткен соң шіркеудің зақымдалған бөлігі толығымен қалпына келтірілді. 1967 жылы Руффати қайта жөндеген қазіргі орган алты мануалдан және 102 тіреуіштен тұрады. Хордың солтүстігінде I Вильгельмнің әйелі Наварраның Маргарет және оның екі ұлы Роджер мен Генридің қабірлері орналасқан, сонымен қатар 1270 жылы қайтыс болған Францияның Людовик IX-ның ішкі органдарын сақтайтын урна да бар. Үш апсидалы хордың едені, көп қалпына келтірілгенімен, opus alexandrinum стиліндегі мәрмәр мен порфир мозаикасының үлгісі болып табылады, оның негізгі сызықтарында араб әсері байқалады. Кеменің мозаикалық едені 16 ғасырда аяқталды, онда порфир мен граниттен жасалған дискілер, мәрмәр жолақтарымен араласқан және бұрыс сызықтармен әшекейленген. XVII және XVIII ғасырларда екі барокколық шапелдер қосылды, олар шіркеудің қалған бөлігінен бөлек орналасқан. Мозаикамен әшекейленген сол жақ порталының қола есіктерін 1179 жылы Баризано да Трани жасаған.
The basilican nave is wide, with narrow aisles. On each side, monolithic columns of grey oriental granite (except one, which is of cipolin marble) support eight pointed arches much stilted. The capitals of these (mainly Corinthian) are also of the classical period. There is no triforium, but a high clerestory with wide two light windows, with simple tracery like those in the nave aisles and throughout the church, which give sufficient light. The other half, eastern in two senses, is both wider and higher than the nave. It also is divided into a central space with two aisles, each of the divisions ending at the east with an apse. The roofs throughout are of open woodwork very low in pitch, constructionally plain, but richly decorated with colour, now mostly restored. At the west end of the nave are two projecting towers, with a narthex (entrance) between them. A large open atrium, which once existed at the west, is now completely destroyed, having been replaced by a Renaissance portico by Giovanni Domenico and Fazio Gagini (1547–1569). The main internal features are the vast (6,500 m2; 70,000 sq. ft.) glass mosaics, executed in Byzantine style between the late 12th and the mid 13th centuries by both local and Venetians masters. The tomb of William I of Sicily (the founder's father), a porphyry sarcophagus contemporary with the church, under a marble pillared canopy, and the founder William II's tomb, erected in 1575, were both shattered by a fire, which in 1811 broke out in the choir, injuring some of the mosaics and destroying all the fine walnut choir fittings, the organs and most of the choir roof. The tombs were rebuilt, and the whole of the injured part of the church restored a few years after the fire. The present organ, revised in 1967 by Ruffatti, has six manuals and 102 stops. On the north of the choir are the tombs of Margaret of Navarre, wife of William I, and her two sons Roger and Henry, together with an urn containing the viscera of Saint Louis of France, who died in 1270. The pavement of the triple choir, though much restored, is a specimen of marble and porphyry mosaic in opus alexandrinum, with signs of Arab influence in its main lines. The mosaic pavement of the nave was completed in the 16th century, and has disks of porphyry and granite with marble bands intermingled with irregular lines. Two Baroque chapels were added in the 17th and 18th centuries, which are shut off from the rest of the church. The bronze doors of the mosaic decorated portal on the left side was executed by Barisano da Trani in 1179.