Кіріспе

Йохан Альфред Андерссон Андер (27 қараша 1873 – 23 қараша 1910) – шведтік қаніпез және Швецияда өлім жазасына кесілген соңғы адам. Гильотина қолданысқа енгізілгеннен кейін Швецияда өлім жазасына кесілген жалғыз адам, ол швед тарихында осы құралмен өлім жазасына кесілген жалғыз адам болып қалады (1907 жылға дейін өлім жазасы қолмен бас кесу арқылы атқарылған).

Ерте өмір

Люстерёде туған Андер 1893 жылдан 1894 жылға дейін Ваксгольм артиллерия корпусында әскери міндеттерін өтеді. Әскери қызметтен кейін ол үйленді және официант болып, содан кейін қонақ үй иесі ретінде тамақ табуға тырысты. Бірақ көптеген кәсіптері сәтсіз аяқталды (1898 жылы Стрэнгнес қаласында және 1903 жылы Хельсинкиде). Андердің шамадан тыс ішімдік ішуі және әйелімен дұрыс қарым-қатынас жасамауы экономикалық қиындықтардың себебі болды деген пікірлер бар. 1900 жылы ол бірнеше ұсақ қылмыс үшін түрмеге қамалды, бірақ қашып кетті. Соңғы сотталғанға дейін ол үш рет ұрлық жасағаны үшін сотталған еді. 1909 жылы жұбайлар Андердің ата-анасының үйіне, Карлсудтқа көшіп келді.

Ұрылық және тұтқындау

Андер ақша мәселесін шешудің жолын іздеді, бірнеше апта бойы ол Стокгольмдегі Malmtorgsgatan 3 мекенжайында орналасқан Gerells Växelkontor валюта айырбастау агенттігін бақылап отырды. 1910 жылдың 5 қаңтарында ол агенттікті тонап, кеңсе қызметкері Виктория Хеллстенді соншалықты қатты ұрып-соқты, одан ол қайтыс болды. Ол агенттікте швед және шетелдік банкноттарда 6000 швед кронасын ұрлауға қол жеткізді (2010 жылғы шамамен 200 000 швед кронасына тең). Агенттіктің жанында орналасқан Темпераенс атты қонақ үйдің қызметкерлері полицияға олардың бір қонағының өте қызығушылықсыз және алаңдаулы күйде болғанын, сондай-ақ бұл қонақтың қолға ұстауға ыңғайлы пакетпен қонақ үйден кеткенін хабарлады. Бұл қонақ Альфред Андер екені анықталды. Оның қонақ үй бөлмесінен табылған үлкен чемодан қаза болған қызметкердің әмияны және ұрланған ақшаның көп бөлігін, ішінара қанға боялған күйде, қоса алғанда, кісі өлтірумен байланысты көптеген заттарды қамтыды. Андер архипелаг паромдарындағы жұмысшыларға бірнеше сұрақтар қойғаннан кейін, олар Андерді танып, ол қайда кеткенін есіне түсірген соң, Ваксгольм маңындағы әкесінің үйінде түнде тұтқындалды. Қонақ үй қызметкерлері байқаған қолға ұстауға ыңғайлы пакет те табылды, оның ішінде кісі өлтіру құралы деп саналған салмақтағы таразы болды.

Сот және өлім жазасы

Сот барысында Андер ақшаны шетелдік (және белгісіз) адамнан алғанын, оны Стокгольмдегі қонақ үйде кездестіргенін мәлімдеді. Ол қылмысын мойындаған жоқ, бірақ барлық сот инстанциялары оны өлім жазасына кесті, және ол патшаға кешірім сұрап ешқашан шағымданбады (дегенмен, оның әкесі кешірім туралы өтініш білдірді). Густав V патша Андерге кешірім беруден бас тартты, осылайша Андер Швецияда шамамен он жылдан бері өлім жазасына кесілген алғашқы адам болды. Өлім жазасы 1910 жылдың 23 қарашасында Стокгольмдегі Лангхольмен түрмесінде Франциядан әкелінген жаңа гильотинамен орындалды, бұл Швецияда осы құралды қолданудың жалғыз жағдайы болды. Ол жазалау кезінде көбінесе тыныш болды, тіпті жазалаушылар тобын "God morgon, mina herrar!" ("Қош келдіңіздер, мырзалар!") деп сәлемдеді. Ол соңғы сөздерін айтуға рұқсат сұрады, бірақ таңқаларлықтай, жазалаушы оған бұйрық берді. Бірден Андерге гильотинаға жатуға бұйрық берілді, ол қарсылықсыз орындады. Содан кейін арқан тартылды. Андердің басы гильотинаға бекітілген мырыш қазанға түсер алдында дірілдегені байқалды. Бұл Швецияда он жылдан астам уақыттан бері орындалған алғашқы және соңғы өлім жазасы болды. Андердің денесі ғылымға тапсырылды. Дәрігерлер оның өлімінде туберкулезден зардап шеккенін анықтады, сондай-ақ оның асқазанынан үлкен порцелан сынығы табылды, бұл жазалау алдында түрмеде жасаған өзіне зиян келтіру әрекетінен болуы мүмкін. Жазалаушы – Альберт Густав Дальман, осылайша ол өкіметтік өкіл ретінде соңғы өлім жазасын орындаған адам болды. Оның 1920 жылы қайтысы Швецияда өлім жазасын жоюға ықпал етті, бұл келесі жылы орындалды. Тағы 10-15 адам өлім жазасына кесілді, бірақ өз-өзіне қол жұмсады немесе кешірім алды; ең танымалдары – 1917 жылғы Хильда Нильссон және 1920 жылғы Мохаммед Бек Хаджетлаше. Швецияда өлім жазасына кесілген соңғы әйел – Анна Мунсдоттер, оның басы 1890 жылы қолмен кесілді, бұл жазаны да Альберт Густав Дальман орындады.