Кіріспе

Құс түрлері

Шулы монахқұс (Philemon corniculatus) – Мелифагидтер тұқымдасына жататын, Оңтүстік Жаңа Гвинея мен Шығыс Австралияға тән өтетін құс. Ол монахқұстардың бірнеше түрінің бірі, басы қауырсынсыз болады. Оның түсі қоңыр-сұр, қара терілі басында көзге түсетін дөңгелек бар. Ол жәндіктермен және нектармен қоректенеді.

Таксономия

Бұл шулы монахқұсты алғаш рет 1790 жылы орнитолог Джон Лэтам сипаттаған. Туыс атауы ежелгі грек тілінен алынған philēmōn сөзінен, мағынасы "мейірімді, сүйіскен". Оның түрлік атауы латын тіліндегі corniculum сөзінен шыққан, мағынасы "(кішкентай) мүйізді". Кейде оны терібас деп те атайды. Вирган – Сидней алқабының жергілікті Эора және Даруг тұрғындары қолданған атау. Молекулалық зерттеулер оның ең жақын туысы Филемон туысына жататын күміс тәжді монахқұс екенін көрсетті. ДНК талдауы балжегіштердің Pardalotidae (pardalotes), Acanthizidae (Австралиялық сойқышықтар, шұбарлар, тікенділер және т.б.), және Meliphagoidea үлкен суперотбасының Maluridae (Австралиялық әулие жұлдыздар) отбасымен туыс екенін анықтады.

Сипаттама

Ұзындығы бойынша өлшенгенде, шулы монахқұс – ірі балжегіш, денесінің жоғарғы бөлігі күңгірт қоңыр сұр, ал астыңғы бөлігі ашық қоңыр сұр түсті. Басы қара, тек жауырыны мен қас үстінде қауырсындары бар, қалғаны толық жалаңаш. Оны қара мүңкісінің үстіндегі дөңгелек өсірілістен (тырнақтан) ажыратуға болады, ол алыстан да көрінеді. Аяқтары қара көк түсті, ал көздері қызыл. Атынан көрініп тұрғандай, ол дауыспен ерекшеленеді; оның бір дауысы "сағат төрт" деп сипатталады.

Мінез-құлық

Шығыс Австралияның оңтүстік бөлігінде бұл түр көшіп-қонып, қыстау үшін солтүстікке қарай ұшып, көктемде оңтүстікке қайта оралады. Көптеген шулы монах құстары жиналады, көбінесе кішкентай монах құстарымен бірге. Мұндай кезде шулы монах құсының үнемі ыңғырасып, шақырып, шулаған дыбысы орманды толтырады. Бұл дыбыстар жеке құстың қоректену аумағын анықтау үшін, сондай-ақ басқа құстарға – тек монах құстарына ғана емес – қорғауға тұрарлық азық көздерінің бар екенін хабарлау үшін қолданылады. Олардың тамағы нектар, жәндіктер және жемістерден тұрады. Жүзім мен жидек сияқты коммерциялық түрде өсірілген жемістерді жеу шулы монах құстарын адамдармен тікелей қақтығысқа түсіруі мүмкін, мұндай жағдайда оларды зиянкестер деп есептеуі мүмкін. Олар ұяларын агрессивті түрде қорғайды және шабуылдауға бейім.

Өсіру

Шілдеден қаңтар айына дейін көбейеді, осы кезеңде бір немесе екі балапан тууы мүмкін. Ұясы – қабық пен шөптен жасалған, көлденең бұтақтан ілінген, әдетте жақсы жасырылған, ішкі жағы шекесіне қарай тартылған үлкен, терең тостаған тәрізді. Екі-төрт (көбінесе бес емес) жұмыртқа қояды, олардың мөлшері ..., ал түсі – ақшыл немесе ашық қызғылт, қою қызғылт қоңыр немесе күлгін реңдермен дақтанған.