«Пакиза»: 15 жылдық дастан және кино тарихындағы оқиға

Кіріспе

«Пакейза» (Камал Амрохинің «Пакейза» фильмі; 1972) – 1972 жылы түсірілген үнді тіліндегі музыкалық романтикалық драма. Фильмде Ашок Кумар мен Радж Кумармен қатар Мина Кумари да басты рөлде ойнайды. Онда Лакхнау қаласындағы таиф Сахибжанның тағдыры баяндалады. Сахибжан пойызбен келе жатқанда, бейтаныс адамнан өзінің сұлулығын мақтайтын хат алады. Кейін, апатқа ұшыраған қайықтан құтылып, шатырға тығынады, сол шатырдың иесі – Салим есімді орманшы осы хатты жазғанын біледі. Сахибжан мен Салим үйленуді жоспарлайды, бірақ Сахибжанның кәсібіне байланысты келіспеушіліктер туындайды. Кумариға үйленген Амрохи, әйеліне арналған фильм жасауды қалаған, ал осы идеяны 1953 жылы бірлесіп түскен «Даэра» фильмінен кейін ойлап тапқан. Фильмді түсіруге 15 жыл кеткен. «Пакейза» фильмінің түсірілімі 1956 жылы неміс операторы Йозеф Виршингтің басшылығымен басталды. Фильм түсірілімі кезінде көптеген қиындықтарға тап болды, әсіресе Кумари мен Амрохи 1964 жылы ажырасып, Кумаридің алкогольге тәуелділігі салдарынан оның кейде түсірілімге қатыса алмайтын жағдайлар туды. Көп жылдар бойы кейінге шегерілген түсірілім 1969 жылы қайта басталды және 1971 жылдың қараша айында аяқталды. Фильмнің саундтрегін Ғұлам Мохаммед жазды, ал фондық музыкасын Наушад аяқтады. Бұл саундтрек 1970-ші жылдардағы ең көп сатылған Болливуд саундтректерінің бірі болды. «Пакейза» 1972 жылдың 4 ақпанында көрсетілімге шықты, бірақ сыншылардың пікірі әртүрлі болды. Фильмнің ысырапшылдығы мен сюжеті сынға ұшырады. Дегенмен, ол 50 аптадан астам уақыт бойы көрсетілгеннен кейін, сол жылғы ең табысты үнді фильмі атанды. Сауда сарапшыларының пікірінше, фильмнің танымалдығы Кумаридің фильм шыққаннан кейін бір ай өткен соң қайтыс болуымен байланысты болуы мүмкін. Фильм оған «Ең үздік актриса» номинациясын әкелді және Бенгал киножурналистер қауымдастығының арнайы сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, фильм «Ең үздік фильм» және «Ең үздік режиссер» (Амрохи) номинацияларын алды, ал Н. Б. Кулкарни «Ең үздік арт-директоры» үшін «Фильмфэр» сыйлығын жеңіп алды. Фильм ұзақ түсірілім уақытымен және мұсылмандық әлеуметтік жанрдың маңызды туындысы ретінде танымал. Фильмге алғашқы сын-пікірлер жағымсыз болғанымен, одан кейін жылдар ішінде жақсарды. Фильм сәнді декорациялары мен костюмдері үшін жоғары бағаланды. «Пакейза» Мина Кумаридің өмірінде түсірілген соңғы фильм болды, ал оның осы фильмдегі рөлі оның мансабындағы ең жақсы рөлдердің бірі деп есептеледі. «Пакейза» Үнді киносының ең үздік туындыларының тізіміне жиі енгізіледі, соның ішінде 2007 жылы Британдық кино институты жүргізген сауалнамада да көрсетілді.

1972 film by Kamal Amrohi

Pakeezah (; ) is a 1972 Indian Urdu language musical romantic drama written, directed, and produced by Kamal Amrohi. The film stars Meena Kumari as the eponymous lead, alongside Ashok Kumar and Raaj Kumar. It tells the story of Sahibjaan, a Lucknow based tawaif. While asleep on a train, Sahibjaan receives a note from a stranger praising her beauty. Later, evacuating from a broken boat, she takes shelter in a tent and finds out its owner, a forest ranger named Salim, wrote the letter. Sahibjaan and Salim plan to get married, causing conflicts with Sahibjaan's professional background. Amrohi, to whom Kumari was married, wanted to make a film dedicated to his wife; he began conceiving the story after the release of their collaborative film Daaera (1953). Production of the film lasted 15 years. Pakeezah principal photography commenced in 1956 under the German cinematographer Josef Wirsching. The film faced many obstacles, particularly Kumari and Amrohi's separation in 1964 and Kumari's addiction to alcohol, which often made her unable to perform. After being postponed for many years, filming resumed in 1969 and finished in November 1971. The film's soundtrack, which became one of the highest selling Bollywood soundtracks of the 1970s, was composed by Ghulam Mohammed and finished by Naushad, who also composed the background score. Pakeezah, which was made on a budget of to , premiered on 4 February 1972 and garnered a mixed response from critics. It was criticised for its extravagance and plot. Nevertheless, it emerged as the highest grossing Hindi film of the year, grossing after a theatrical run of over 50 weeks. Trade analysts said its popularity might have been due to Kumari's death a month after its release. The film earned her a then record setting nomination for the Filmfare Award for Best Actress and won a Special Award at the Bengal Film Journalists' Association Awards; the film also received nominations for Best Film and Best Director (Amrohi), and won N. B. Kulkarni the Filmfare Award for Best Art Direction. The film is known for its lengthy production time and is considered to be a milestone of the Muslim social genre. Although initial critical reception to the film was unfavourable, it greatly improved in the years after its release. The film earned widespread praise for its luxurious, sophisticated sets and costumes. Pakeezah is also known for being Meena Kumari's last film to be released during her lifetime; her performance in it has been regarded as one of the best of her career. Pakeezah has often been included in listings of the best works of Indian cinema, including a poll conducted by the British Film Institute in 2007.

Сюжет

Наргис - Лакхнаудың мұсылмандық ауданындағы тәуиф. Ол өзінің сүйікті адамы Шахбуддинге үйленуді армандайды, бірақ оның отбасы патриархы Хаким Сааб олардың қарым-қатынасына қатты қарсылық білдіреді, өйткені ол өзінің сыйлы отбасына талафты келін ретінде қарсы алуды қабылдамайды. Қиындыққа ұшыраған Наргис жақын маңдағы қабристонға (мазарға) қашып барып, сол жерде өмір сүреді, қайтыс болғанға дейін қыз туады. Өлім аузында жатқан Наргис Шахбуддинге жаңа туған қызын алуға шақыру хат жазады. Наргистің әпкесі Навабжан зергерлік бұйымдар сатып алып жатқанда, ол Наргиске тиесілі бұйымға ұқсас бұйымды табады. Ол зергерден оның шығу тегін сұрайды және оны зиратқа алып барады. Ол Наргистің денесі мен қызының денесін тауып, оны өзінің котасына (кеш үйіне) алып кетеді. Бірнеше жылдан кейін Наргистің дүние-мүлкі сатылып кеткен кезде, бір адам Наргистің хатын тауып, оны Шахбуддинге береді. Шахбуддин Наргистің енді ересек қызы Сахибжанның қайда екенін тауып алады және оны Навабжанның жезөкше үйінде тауаиф ретінде жұмыс істеп жатқанын табады. Бірақ Навабжан оны алып кетуін қаламайды. Пойызда жүргенде, Сахибжанның бөлмесіне кірген жас жігіт оның ұйықтап жатқанын көреді. Оның сұлулығына таңғалған ол оған хат қалдырады. Сахибжан ұйқыдан оянып, хатты табады. Ол кітапты оқып, бейтаныс жігітке ғашық болады. Наваб есімді бір бордель иесі Сәхибжанды өзіне иеленгісі келеді де, оны бір түнге қайығына алып кетеді. Алайда, қайықты пилдер шабуылдайды, Сахибжанды қайықтың сынығына батқан өзен алып кетеді. Оны орманшы Салимнің өзен жағасындағы шатырына алып барады. Сахибжан Салимнің күнделігін оқып, оның пойызда өзіне хат қалдырғанын біледі. Сахибжан ақыры бейтаныспен кездеседі, бірақ оған өз кәсібі туралы айтудан аулақ болу үшін амнезия жасамақ. Күн батпай тұрып, Набабжан Сәхибжанды тауып, борджайға алып кетеді. Сахибжан Салимді ойлап, жезөкшеханадан қашады. Ол да білместен теміржолға жүгіріп барады да, қарындашымен бірге қалады. Сахибжан қайықты көргенде үрейленіп, құлап түседі. Пойыз оны басып кеткенше тоқтап, адамдар оған көмектесуге келеді. Солардың бірі - Салим, оны үйіне алып кетеді. Салим мен Сәхибжан бейбіт өмір сүру үшін қашып кетуді жоспарлайды, бірақ оның тәуекелдік кәсібі оны бұл жоспарға күмән келтіреді. Салим оған үйленуге май жағу рәсімін жасағанда, ол бас тартады және жезөкшеханаға оралуға шешім қабылдайды. Салим отбасының өтініші бойынша басқа біреуге үйленуге шешім қабылдайды және Сахибжанды өзінің үйлену тойында муджра жасауға шақырады. Іс-шара барысында Навабжан Салимнің аталық ағасы Шахбуддинді таниды және оны жағдайдың ирониясына куә болуға шақырады: өз қызы би билеп, отбасын көңілдестіреді. Шахбуддиннің әкесі оны үндетпеу үшін Навабжанды өлтіруге тырысады, бірақ оны қорғауға тырысқанда Шахбуддинді өлтіреді. Шахбуддин Салимнен Сахибжанға үйленуге рұқсат сұрайды. Салимнің доли (тойының паланкині) әдетке қарсы келіп, Шахбуддиннің тілегін орындай отырып, Сахибжанның жезөкшеханасына келеді.

Nargis is a tawaif based in the Muslim quarter of Lucknow. She dreams of marrying Shahbuddin, the man she loves, but his family's patriarch Hakim Saab strongly opposes their relationship because he finds it unacceptable to welcome a tawaif as a daughter in law into his respected family. Dejected, Nargis flees to a nearby qabristan (cemetery) and lives there, giving birth to a daughter before dying. On her deathbed, Nargis writes Shahbuddin a letter asking him to come for his newborn daughter. Nargis' sister Nawabjaan is buying jewellery when she finds a piece that is similar to one owned by Nargis. She asks the jeweller its origin and is led to the cemetery. She finds Nargis' body and her daughter, whom she takes back to her kotha (brothel). When Nargis' belongings are sold several years later, a man finds Nargis' letter and delivers it to Shahbuddin. Shahbuddin tracks down Nargis' now adult daughter Sahibjaan's whereabouts and finds her working as tawaif at Nawabjaan's brothel. Nawabjaan, however, does not want him to take Sahibjaan away, and takes her niece and flees to another town. While travelling by train, a young man enters Sahibjaan's compartment and seeing her sleeping. Struck by her beauty, he leaves her a note. After arriving at her destination, Sahibjaan wakes up and finds the note. She reads it and falls in love with the stranger. A brothel patron named Nawab wishes to own Sahibjaan and takes her to his boat for a night. The boat, however, is attacked by elephants and Sahibjaan is carried away by the fast flowing river in the broken boat. She is taken to the riverside tent of Salim, a forest ranger. Sahibjaan reads Salim's diary and learns it was him who had left her a note on the train. Sahibjaan has finally met the stranger but feigns amnesia to avoid telling him of her profession. Before sunset, Nawabjaan finds Sahibjaan and takes her back to the brothel. Sahibjaan keeps thinking about Salim and runs away from the brothel. Without realising, she runs along the railway and gets her gharara (clothing) stuck there. Upon seeing an approaching train, Sahibjaan panics, stumbles and faints. The train stops before running over her and people come to help her. One of them is Salim, who takes her to his home. Salim and Sahibjaan plan to elope to live peacefully but her profession as a tawaif makes her doubtful of the plan. When Salim anoints her to marry her, she refuses and decides to return to the brothel. Salim, who is heartbroken, eventually decides to marry someone else at his family's request and invites Sahibjaan to perform a mujra at his wedding. During the event, Nawabjaan recognises Shahbuddin, Salim's paternal uncle, and calls him to witness the irony of the situation: his own daughter dancing and entertaining his family. Shahbuddin's father tries to shoot Nawabjaan to silence her but instead kills Shahbuddin while trying to protect her. With his dying breath, Shahbuddin asks Salim to marry Sahibjaan. Salim's doli (wedding palanquin) defies convention and arrives at Sahibjaan's brothel, fulfilling Shahbuddin's wishes.

Өндіріс

Кинорежиссер Камал Амрохи и актриса Мина Кумари поженились в 1952 году и сняли фильм «Дааэра» (1953), основанный на их отношениях. Несмотря на положительные отзывы критиков, фильм не имел успеха в прокате. Коммерческий провал «Дааэры» заставил Амрохи чувствовать неуверенность в своей карьере, и он захотел снять фильм, который бы утвердил его как режиссера и одновременно стал данью уважения Кумари, отражая его любовь к ней. Амрохи начал разрабатывать историю о наутч-гёрл в середине 1950-х годов. Начиная в мае или июле 1956 года, Амрохи написал сценарий в Махабалешваре. В то время многие фильмы с похожей тематикой содержали откровенные сцены; не желая, чтобы «Пакиза» была похожа на них, он сделал сценарий более «реалистичным [и] невульгарным». Амрохи держал Кумари в уме, когда завершал его, и во время написания зачитывал ей диалоги фильма и спрашивал ее мнение. В 1958 году он попросил Акхтара уль Имана и Мадхусудана расширить сценарий. Кумари сыграла роли Наргис и ее дочери Сахибжан, центральных персонажей фильма, получая лишь гонорар. Она также участвовала в качестве дизайнера костюмов и помогала с кастингом. Поскольку фильм был посвящен его жене, Амрохи полностью сосредоточил сюжет фильма на ее персонажах. В 1958 году Амрохи заявил, что сыграет Салима, потому что не смог найти подходящего актера на эту роль, но отказался от этой идеи, потому что ему было трудно одновременно играть и режиссировать. Ашок Кумар был выбран на роль в 1958 году, но от этого плана отказались после нескольких дней съемок, и он получил роль Шахбуддина, когда съемки были возобновлены. После рассмотрения нескольких актеров Радж Кумар стал окончательным выбором на роль Салима; «Пакиза» стала его вторым сотрудничеством с Амрохи после медицинского романтического фильма «Дил апна аур прет парай» (1960). Он присоединился к актерскому составу в 1968 году, но об этом было объявлено только годом позже. Основные съемки начал немецкий оператор Йозеф Виршинг 16 июля 1956 года. В «Пакизе» использовалась система CinemaScope. По рекомендации Кумари Амрохи изменил свои планы снять фильм в черно-белом цвете и в 1958 году начал снимать его полностью в цвете с использованием Eastmancolor. Съемки проходили прерывисто, во многом определяясь доступностью Кумари в 1950-х годах. К началу 1964 года на фильм было потрачено , особенно на декорации. В том же году Амрохи и Кумари расстались из-за личных разногласий, но так и не развелись. В 1969 году Кумари согласилась возобновить работу над фильмом, и съемки возобновились 16 марта. Амрохи пригласил прессу стать свидетелем возвращения Кумари и снял об этом документальный фильм. Съемки были завершены в ноябре 1971 года, а монтаж, завершенный месяц спустя, выполнил Д. Н. Пай. Из 35 000 футов (10 668 м) отснятого материала он сохранил 14 000 футов (4267 м). Музыкальное сопровождение написал Наушад, а аранжировку сделал Керси Лорд. Саундтрек к «Пакизе» написал Гулам Мохаммед, за исключением последовательности алапа (заглавной песни), которую сам сочинил Наушад. Амрохи, Кайфи Азми, Маджрух Султанпури и Кайф Бхопали были лириками. У Мохаммеда не было успешной карьеры, но Амрохи увидел и оценил его работу над биографической драмой «Мирза Галиб» (1954). Запись началась в декабре 1955 года, но была прервана, когда Мохаммед перенес сердечный приступ; тем не менее, он закончил саундтрек в том же году. 1960-е годы ознаменовались расцветом жанра рок-н-ролла в болливудских фильмах; после смерти Мохаммеда в 1963 году дистрибьюторы предложили Амрохи заменить его более коммерческим композитором, но Амрохи отказался, настаивая на сохранении работы Мохаммеда. Несозданной осталась музыка для алапа и фонограммы, и когда производство возобновилось, Амрохи выбрал Наушада, чтобы закончить оба, поскольку дистрибьюторы настаивали на своем предложении.

The filmmaker Kamal Amrohi and actress Meena Kumari were married in 1952, and made Daaera (1953), a film based on their relationship. Although it received positive feedback from critics, the film under performed at the box office. Daaera commercial failure left Amrohi feeling insecure about his career, and he wanted to make a film that would both establish him as a filmmaker and be a tribute to Kumari, reflecting his love for her. Amrohi started conceiving a story of a nautch girl in the mid 1950s. Starting in May or July 1956, Amrohi wrote the screenplay in Mahabaleshwar. At that time, many films with similar themes had vulgar scenes; not wanting Pakeezah to be similar, he made the screenplay more "realistic [and] unvulgarised". Amrohi had Kumari in mind while finalising it, and during writing read the film's dialogue to her and asked for her opinions. In 1958, he asked Akhtar ul Iman and Madhusudan to expand the screenplay. Charging only , Kumari played the roles of Nargis and her daughter Sahibjaan, the central characters of the film. She was also involved as the costume designer and helped with casting. Since the film was dedicated to his wife, Amrohi focused the film's story entirely on her characters. In 1958, Amrohi stated he would play Salim because he could not find a suitable actor for the role, but he abandoned the idea because he found it difficult to act and direct at the same time. Ashok Kumar was cast in 1958 for the role but the plan was abandoned after several days of filming, and he got the role of Shahbuddin when filming was resumed. After considering a number of actors, Raaj Kumar became the final choice for the part as Salim; Pakeezah was his second collaboration with Amrohi after the medical romantic drama Dil Apna Aur Preet Parai (1960). He joined the cast in 1968 but it was only announced a year later. Principal photography was started by the German cinematographer Josef Wirsching on 16 July 1956. Pakeezah used CinemaScope. On Kumari's recommendation, Amrohi changed his plans to make the film in black and white, and in 1958, he started to make it entirely in colour with Eastmancolor. Filming progressed intermittently, largely determined by Kumari's availability during the 1950s. By early 1964, had been spent on the film, with particular focus on the sets. Also that year, Amrohi and Kumari separated due to personal differences but never actually divorced. In 1969, Kumari agreed to resume work on the film, and shooting restarted on 16 March. Amrohi invited the press to witness Kumari's return and made a documentary on it. Filming was completed in November 1971, and the editing, finished a month later, was done by D. N. Pai. From a 35,000 feet (10668 m) reel of film, he retained 14,000 feet (4267 m). The background score was composed by Naushad and arranged by Kersi Lord. Ghulam Mohammed composed the soundtrack of Pakeezah, except for the alap (title song) sequence, which Naushad himself composed. Amrohi, Kaifi Azmi, Majrooh Sultanpuri, and Kaif Bhopali served as the lyricists. Mohammed did not have a successful career, but Amrohi had seen and appreciated his work on the biographical drama Mirza Ghalib (1954). Recording started in December 1955, but was interrupted when Mohammed suffered a heart attack; nevertheless, he finished the soundtrack the same year. The 1960s marked the rise of the rock and roll genre in Bollywood films; after Mohammed's death in 1963, distributors suggested Amrohi replace him with a more commercial composer, but Amrohi refused to do so, insisting on keeping Mohammed's work. What remained uncomposed were the music for the alap and background score, and by the time production restarted, Amrohi chose Naushad to finish both because distributors persisted with their recommendation.

Шығару

Үнді журналисі Винод Мехта мен автор Банни Рубен «Пакейза» фильміне түсірілімге дейін үлкен қызығушылық болғанын айтады. Керісінше, авторлар Мохан Дип пен Мегхнад Десай фильмнің ұзақ түсірілімінен кейін қызығушылық төмендегенін мәлімдейді. 1972 жылғы 30 қаңтарда «The Illustrated Weekly of India» журналында Камал Амрохидің мақаласы жарияланды, онда ол Кумаридің 40 жасқа таяп қалғанда жақсы рөл сомдай алатынына күмәнді екенін айтты. «Filmfare» журналы фильмнің жарнамалық хабарламасын жариялады. «Пакейза» фильмінің алдын ала көрсетілімі сыншылар үшін ұйымдастырылды. Десайдың хабарлауынша, Амрохи фильмге көбірек сын айтылғанына ренжіді және сол түні мас күйі үйіне қайтты. Амрохи фильмді 1971 жылы көрсетуді жоспарлаған, бірақ Үнді-Пакистан соғысынан кейін оны кейінге шегерді. «Пакейза» фильмінің премьерасы 1972 жылғы 4 ақпанда Бомбейдің «Маратха Мандир» кинотеатрында өтті. Кумари ашылу салтанатына Амрохи, оның ұлы Тадждар және Радж Кумармен бірге қатысты. Композитор Мұхаммед Захур Хайям бұл фильмді «бағасыз» деп атады. «Box Office India» бағалауынша, бұл жылдың ең табысты хинди фильмі болды. «Mint» басылымы фильмнің таза табысын есептеді. Бастапқыда «Пакейза» кинотеатрларда орташа табыс көрсетті, бірақ фильм күтпеген сәттілікке ие болып, 50 аптадан астам экранда болды, оның 33-і толық сатылды. Фильмді бақылаушылар бұл сәттілікті Кумаридің бір айдан кейін қайтыс болғанына байланысты көрермендердің ықыласына байланысты деп есептеді. Амрохи фильмнің шыққан күнінен екі апта өткен соң, сауда сарапшылары оны үлкен коммерциялық жетістік деп атады және фильмге түсірілімге дейін жасалған жарнамалар оның табысына ықпал еткенін қосты. 1973 жылдың соңында «Пакейза» 1973 жылдың қыркүйегінде Амритсарда құрылған және Пакистанның Лахор қаласына хабар таратуға арналған Амритсар телеарнасында көрсетілген алғашқы фильм болды. Фильм пакистандық көрермендерден үлкен ықылым алды, ал Үндістанның басқа аймақтарынан адамдар фильмді көру үшін Лахорға барды. Десайдың сөзіне сүйенсек, фильмді көрсету үшін жол тораптарында үлкен экранды теледидарлар орнатылды. Осыдан кейін «Амритсар ТВ» телеарнасы ұқсас тақырыбы бар фильмдерді көрсетуді көбейтті. «Пакейза» фильмінің теледидарда көрсетілуінен кейін сол күні кинотеатрларға келушілер азайды, бұл кинотеатр иелерінің қаржылық қиындыққа тап болуына және фильмді көрсетуге тыйым салу туралы талап етуіне әкелді. Содан бері «Пакейза» теледидарда жиі көрсетілуде. 2005 жылы Тадждар «Stardust» журналына берген сұхбатында фильмнің келесі 50 жылға құқықтары сатылғанын хабарлады.

Indian journalist Vinod Mehta and the author Bunny Reuben state that Pakeezah generated considerable pre release anticipation; contrarily, authors Mohan Deep and Meghnad Desai say because of the lengthy production time, anticipation decreased up to the film's theatrical release. On 30 January 1972, The Illustrated Weekly of India carried an article by Kamal Amrohi, saying that he doubted Kumari could deliver a good performance at the age of almost 40. Filmfare published a promotional blurb of the film. A preview of Pakeezah was held for critics; Desai reported Amrohi was depressed because the film attracted more criticism than appreciation, which led him to go home drunk that night. Amrohi originally set the film's release for 1971 but it was postponed due to the Indo Pakistani War. Pakeezah premiered at Maratha Mandir, Bombay, on 4 February 1972; Kumari attended the opening with Amrohi, his son Tajdar, and Raaj Kumar. The composer Mohammed Zahur Khayyam called the film "priceless". According to an estimate by Box Office India, it was the highest grossing Hindi film of the year, grossing Mint estimated its net profit to be Pakeezah initially opened to mediocre box office returns but the film emerged as a sleeper hit and ran for over 50 weeks, in 33 of which it was fully booked. Film observers credited these boosts to the audience's sympathy, given Kumari's death a month later. Amrohi said two weeks after its release, trade analysts called the film a major commercial success and added that the pre release advertisements led it its success. In late 1973, Pakeezah became the first film to be aired on Amritsar TV Centre, a television channel established in September 1973 in Amritsar, India, for broadcasting to Lahore, Pakistan. The film unexpectedly received an highly enthusiastic response from Pakistani viewers and people from other parts of India went to Lahore to watch it. According to Desai, public arrangements using big screen televisions at traffic intersections were made for screening the film. Consequently, Amritsar TV started airing more films with similar themes. Due to the success of the televising of Pakeezah, few people visited cinemas on that day, leading the owners, who faced financial failure, to demand a ban on airing the film. Since then, Pakeezah has frequently been broadcast on television. In 2005, Tajdar informed a Stardust interviewer its rights had been sold for the next 50 years.

Бастапқы

Премьерасынан кейін «Пакеза» фильмінің сюжеті үнді тіліндегі баспасөзден ара-жібір пікірлер алды, бірақ Мехтаның сөзіне қарағанда, урду тіліндегі сыншылар тарихи дәлдігі мен сезімтал, әсерлі ойын көрсетулерін мақтап, көбірек ынта білдірді. «Таймс оф Индия» газеті «Пакезаны» қатты сынап, оны «жайсыз ысырап» деп сипаттады. «Тохт» журналы 1970-ші жылдарға қатысы жоқ деп бағалап, проститутканың оқиға желісін сынады, бірақ түсті түсіру және Амрохидің фильмді ұзақ уақыт бойы аяқтауға деген адалдығы сияқты техникалық аспектілерін жоғары бағалады. Сондай-ақ, фильмде көптеген метафоралар қолданылғанын, әсіресе Сахибжанның пойзда тапқан хат туралы монологының тым философиялық және табиғи емес екенін айтты. Filmfare журналына жазған С. Дж. Банаджи фильмге бір жұлдыз берді, бұл басылым стандарты бойынша «өте нашар» екенін көрсетеді және фильмнің повествотелуін сынады:

Мәселе мынада, Камал Амрохи қай бағытта жүргісі келетінін шеше алмайды. Ол диванда қоштасып жатқан бір жұптан бастайды, бірақ қалған бөлігінде оқиғадағы жалғыз кезеңдік ерекшелік – ол көше сахналарында автокөліктерді көрсете бермейді! Ол фантазия мен реализм арасында тебіренеді және көбінесе сыртқы әлем қызықтырақ көрінеді – мысалы, өтіп бара жатқан пойыздың кадрлары, кейіпкердің ойлары ешқашан кездеспеген адам туралы еске түсіреді. Ешкім кейіпкердің проститутка ма, әлде бойжеткен қыз ба екеніне нақты көзқарас білдірмейді – тіпті кейіпкердің өзі де. Нирмал Кумар Гош «Пакезаны» «Амрита Базар Патрика» үшін жағымды бағалады, сол кездегі сыншылардың көпшілігі фильмнің «тамаша кинематографиялық ағымға оралған, терең драмалық сенімділіктің мол байлығы» өзінің мәніне аяулы келеді деген пікірде болды. Оның ойынша, фильмнің баяулығы «өзінің мәнімен, асықпайтын хош иісімен үйлесімді, сыртқы уақыт әлемі ағылып жатқанда, өзінің ақырын сиқырын тоқтататын қайғылы тәтті арман сияқты». Гош бұл фильмті «Кумари сияқты теңдесі жоқ трагедиялық актрисаның өлімсіздікке жете алуы мүмкін трагедияның биік шыңына куәлік ететін туынды» деп болжады. Мұсылман мәдениетін насихаттағаны үшін фильмді мақтаған Мехта Кумаридің өнерін «шедевр емес» деп бағалап, былай деді: «Ол билеген кезде, мен көбірек құштарлықты қалаған едім. Ол ойнақы болғанда, мен оған көбірек еркелік қалаған едім. Ол қысқа ғана бақытты болғанда, мен көбірек қуанышқа ие болғым келді. Ол тағдырға мойынсұнғанда, мен көбірек фатализмді қалаған едім».

Қазіргі заманғы

Пакейзаға сыншылар тарапынан болған қабылдау оның шығуынан бері едәуір жақсарды, Кумаридің ойынына ерекше мақтау айтылды; заманауи сыншылар фильмді «иконалық», «классикалық» және «магнум опус» деп сипаттады. 1988 жылы жарық көрген «Жүздеген үнділік көркем фильмдер: түсіндірмелі кинография» кітабында Анил Шривастава мен Шампа Банерджи фильм «жоғалған исі қашқан дәуірді және өздерінің өнерімен көзге түскен жоғары сыныпты куртизандар әлемін» жаңғыртатынын, сонымен қатар «рационалды немесе кездейсоқ шеңберге сыймайтын керемет романс» бар екенін жазды. 1999 жылы The Guardian газетінің журналисі Дерек Малколм оны поэзия, фантазия және ностальгияның үйлесімі деп сипаттап, «Егер сюжетте ерекшелік болмаса, оның орындалуы көбінесе таң қалдырады. Амрохи экранды ғажайып түсті суреттермен ғана емес, сонымен қатар, күлкіге айналып кетпейтін романтикамен толтырады» деді. Малколм өзінің The Guardian үшін жазған рецензиясын «Фильмдер ғасыры» (2000) кітабына қосты. Динеш Рахеджа 2002 жылы фильмнің әсем безендірілген декорацияларын мақтап, «оның сұлулығы көзді қуантады, сезімдерді оятады. Бұл фильмнің өзегіндегі жүрек соғысын көрсетеді» деді. Ол Кумаридің «тыныш ойыны мен көздерінен төгілмеген жас мөлдірегені гипнотикалық әсер етеді» деп түсіндірді, ал Радж Кумардың кейіпкерінің «жағымды тұрақтылығы» сезіледі. 2005 жылы британдық ғалым Рейчел Двайер Пакейзаны актерлік құрамы мен хореографиясындағы эстетикалық тұрғыдан ұсынуы үшін мақтап, «декорациялардың, әсіресе киімдердің жасалуы, куртизан мәдениетінің құлдырауынан және жоғалуынан туындаған ностальгиямен байланысты» деп атап өтті. Ол Кумари кейіпкерін «шынайы романтикалық бейне: сұлу, бірақ трагикалық әйел, ол махаббатына ие болмағандықтан туған қайғысын жас, өлең және би арқылы төгеді» деді. 2008 жылы The Hindu газетіне жазған Анжана Раджан 21 ғасырда Пакейзаны рецензиялауды «Индияның тіпті модернизацияға қатысты көзқарасы да дәстүрлі болған қараңғы әлемге қадам басумен» салыстырды. Әдептілік пен даналық өркениетті қоғам үшін сыртқы түрі мен киім-кешегі сияқты маңызды саналған кез. Ал коммерциялық хинди киносы қоғамның бетіне қарап, оның кемшіліктерін көрсеткенде, осы мәлімдемеге қайғылы тәттілік пен жандыратын сұлулықты қосты. 2012 жылы пакистандық Dawn газетінде жарияланған рецензияда Раза Али Саид сюжетті «шамадан тыс» деп тапты, бірақ визуалдық эффектілердің көмегімен жақсартылғанын айтты: «Кортизандар киген көйлектердің көзді жалдыратын түстерінен бастап, тәуеф әлемін тірілтетін әдемі декорацияларға дейін, бұл фильм сезімдерге қуаныш сыйлайды». Ол диалогтың «басынан аяғына дейін ұзақ поэзияны оқу сияқты» екенін және фильм Кумариге тиесілі екенін қосты. 2017 жылы американдық сыншы Мейтленд Макдонаг TVGuide басылымында Пакейзаны «құштар, сәнді үнді мелодрамасы» деп атады.

Critical reception to Pakeezah has significantly improved since its release, with widespread praise directed towards Kumari's performance; contemporary critics have described the film as "iconic" a "classic", and a magnum opus. In the 1988 book One Hundred Indian Feature Films: An Annotated Filmography, Anil Srivastava and Shampa Banerjee wrote the film recreates "a lost era of decadence, and the world of high class courtesans who were artistes in their own right", accompanied by "an incredible romance which cannot be contained within a rational or a casual framework". In 1999, Derek Malcolm of The Guardian described it as a mixture of poetry, fantasy and nostalgia, commenting; "If there is nothing special about the plot, the way it is accomplished is often astounding. Amrohi saturates the screen not only with some amazing colour photography but with a swirling romanticism that somehow never tips over into the laughable". Malcolm included his review for The Guardian in his book, A Century of Films (2000). Dinesh Raheja, in 2002, commended the film's lavish production designs, saying; "its splendour fills the eye, stirs the senses. And it ultimately showcases the heart beating at the film's core." He commented that Kumari's "understated performance and moist eyes sparkling with unshed tears have a hypnotic effect", saying Raaj Kumar's presence is felt because of his character's "likeable steadfastness". In 2005, British academic Rachel Dwyer applauded Pakeezah for presenting aesthetics in the cast and the choreography, and noted "the elaboration of scenery and in particular of clothing, tied to a certain nostalgia arising from the decline and disappearance of courtesan culture". She called Kumari's character a "quintessentially romantic figure: a beautiful but tragic woman, who pours out her grief for the love she is denied in tears, poetry and dance". Writing for The Hindu in 2008, Anjana Rajan likened reviewing Pakeezah in the 21st century to stepping "into the twilight world when India was traditional even in its approach to modernity. When courtesy and wisdom were considered as important to a civilised society as appearances and grooming. And when commercial Hindi cinema looked society in the face to point out its flaws, yet laced the statement with a sad sweetness, a searing beauty." In a review carried by the Pakistani newspaper Dawn in 2012, Raza Ali Sayeed found the plot to be "over the top" but said it is helped by the visuals: "From the dazzling colors of the dresses worn by the courtesans, to the beautiful set pieces which bring the world of the tawaif to life, this film is a joy to the senses". He added the dialogue is "like a long poetry recitation from start to finish", and that the film belongs to Kumari. In 2017, American critic Maitland McDonagh of TVGuide referred to Pakeezah as a "passionate, opulent Indian melodrama".

Талдау

Пакейза жезөкшелік туралы айтады және ол мұсылмандық әлеуметтік жанрға жатады, бұл Болливудтың мұсылман мәдениетін Лакхнау, Лахор және Делидің әдеттегі ортасында зерттейтін фильмдер санаты, ол 1930 жылдары танымал болды. Бұл жанрдағы фильмдер әдетте науабтар отбасының романтикалық оқиғаларын көрсетеді. «Пакейза» фильмінде Наргис пен Сәхибжан Лакхнаудағы тауаифтер (әдемі қыздар) ретінде бейнеленеді, олар сәйкесінше науаб отбасының мүшелері Шабуддин мен Сәлімге ғашық болады. Мұсылман мәдениетінің би және киім-кешек сияқты басқа да аспектілері сюжет үшін маңызды. Академик Сумитра С. Чакраварти айтуынша, «Пакейза» фильмінде «жоғары драма мен көрікке мұсылман мәдениеті мен урду тілінің нәзіктігімен үйлеседі». Фильмнің басты кейіпкері – Сәхибжан, ал Шабуддин мен Сәлім тек екінші рөлдерде көрінеді, бұл осы типтегі оқиғалар үшін ерекше жағдай. «Пакейза» қоғамның жезөкшелікке қатысты көзқарасын көрсетеді; фильмнің басында Шабуддин үйіне Наргиспен бірге келеді, оған үйленуге дайындалып жатыр. Әкесі Наргисті қабылдамай, «Ол менің келінім емес. Ол – сенің күнәң» дейді. Фильм сонымен қатар ислам дәстүрлерін көрсетуге тырысады. Фильмнің соңында Шабуддин Сәхибжанның Наргистің қызы екенін ашады, оны оның отбасы қабылдамаған. Сәлім де Шабуддиннің інісінің ұлы болғандықтан, отбасының бір бөлігі. Сәхибжан мен Сәлім кейіннен үйленеді, бұл оның әкесі өлер алдында тілегені. Мұсылман некесі үшін бұл ерекше емес, себебі ислам заңы бойынша туысқандар арасында неке қиюға рұқсат етіледі. «Пакейза» фильмінде сексуалдық жағы көрсетілген, бірақ тікелей бейнеленбеген. Секс көріністерінен аулақ болып, фильм, басқа үндістандық жезөкшелік туралы фильмдер сияқты, романтика жанрына назар аудару үшін биді пайдаланады. Кино сарапшылары Сәлім мен Сәхибжанның алғашқы кездесуін фильмдегі ең эротикалық көріністердің бірі деп санайды. Сәлім мен Сәхибжан теміржолмен саяхат жасағанда кездеседі. Сәхибжан ұйықтағанда, Сәлім оның вагонына кіріп, оның әдемі аяқтарына тәнті болады және оларға хат қалдырады: «Мен сіздің аяқтарыңызды көрдім, олар өте әдемі. Оларды жерге түсірмеңіз, ластамаңыз». 2020 жылы The Telegraph газетінде жарияланған Сулагана Бисвас бұл хатты 21 ғасырда аяқ фетишизмі деп қарастыруға болатынын айтады. Амрохидің дауыстық қосымшасы «Пакейза» фильмінде маңызды рөл атқарады, көптеген кино сарапшылары оны оның ең жақсы туындысы деп санайды. Фильмнің басында дауыс Наргисті «таң қалдыратын дауысы» бар әйел ретінде таныстырады, оның қоңыраулары «барлық жерде сенсация тудырады», ол науабжанның кіші қарындасы. Кейінірек фильмде дауыс Наргисті оның «тозақ» деп аталатын жезөкше үйінен алып кетуге тырысқан ер адамды сипаттайды, содан кейін қара киім киген Шабуддин есікті ашады. Фильмде дыбыстық мотивтер қолданылады. Мысалы, пойыздың сыбызғысы Сәхибжанның жезөкше үйінен қашу үмітін білдіреді, ал алп оның қайғысын көрсетеді. Құстың қиылған қанаттары және Сәхибжанның жезөкше үйінен табылған жылан сияқты бірнеше символдар Кумаридің жеке өміріндегі күресті бейнелеу үшін қолданылады.

Pakeezah addresses prostitution and belongs to the Muslim social genre, a Bollywood film category exploring Muslim culture in the usual settings of Lucknow, Lahore, and Delhi that became popular in the 1930s. Films of the genre generally follow the romantic stories of members of a nawab family. In Pakeezah narrative, Nargis and Sahibjaan present as Lucknow based tawaifs (entertainers) who fall in love with Shahbuddin and Salim, members of nawab families, respectively. Other aspects of Muslim culture, such as dance and costumes, are vital to the plot. According to the academic Sumitra S. Chakravarthy, Pakeezah is a film in which "high drama and spectacle combine with a fine evocation of the niceties" of Muslim culture and Urdu, the language used by most Indian Muslims. The film's central character is Sahibjaan, and Shahbuddin and Salim appear only in secondary roles, which is uncommon for this type of story. Pakeezah follows society's rejection of prostitution; at the film's beginning, Shahbuddin arrives at his home with Nargis, whom he is preparing to marry. His father rejects Nargis, shouting, "She's not my daughter in law. She's your sin." The film also aims to capture Islamic traditions; in the ending, Sahibjaan is revealed by Shahbuddin to be the daughter of Nargis, whom his family rejected. Salim is also part of the family, being the son of Shahbuddin's brother. Sahibjaan and Salim subsequently marry, which her father requests before his death; this is not exceptional for a Muslim marriage—marriage between cousins is legal under Islamic law. In Pakeezah, sexuality is represented but not directly depicted. Sex scenes are avoided and instead, like other Indian prostitution related films, the film uses dance to emphasise the romance genre. Film analysts have considered the first encounter of Salim and Sahibjaan to be one of the most erotic scenes in the film. Salim and Sahibjaan meet in their respective railway journeys when Sahibjaan is sleeping and Salim enters her compartment and is amazed by her feet, placing a note there saying, "Aapke paon dekhe, bahut haseen hain. Inhein zameen par mat utariyega maile ho jaayenge" ("I saw your feet. They are really beautiful. Please do not step on the ground avoid making them dirty"). According to Sulagana Biswas of The Telegraph, writing in 2020, the letter can be dismissed in the 21st century as foot fetishism. Voiceovers done by Amrohi play a significant role in Pakeezah, which several film analysts found to be his finest work. In the film's opening minutes, voiceover is used to identify Nargis as a courtesan with a "mesmerising voice" and whose tinkling of bells are "a sensation all over", and is the younger sister of the character Nawabjaan. Later in the film, the voiceover describes a man who wants to remove Nargis from her brothel, which is referred to as "this hell", and the black dressed Shahbuddin then opens the doors. Sound motifs are used throughout the film; for instance, a train whistle represents Sahibjaan's hopes of escaping from her brothel and the alap represents her sadness. A number of symbols, such as a bird with clipped wings and a snake in Sahibjaan's brothel, are used to represent struggles in Kumari's personal life.

Ықпал

«Пакейза» культты мәртебеге ие болып, Болливудтағы, әсіресе мұсылман мәдениетін бейнелеудегі маңызды кезеңге айналды. Бұл фильм Амрохидің «Махал» (1949) және «Даэра» (1953) фильмдерімен қатар ең үздік туындыларының бірі саналады және Кумариге арналған ескерткіш ретінде танылады. «Пакейза» Амрохидің беделді режиссер ретіндегі беделін нығайтты. Рахежаның сөзінше, Амрохи «адамдық құштарлықтың үмітсіздік пен шаттығына толы оқиғаны соншалықты шеберлікпен баяндайды, сіз қиялға толы, дерлік нағыз емес ортадағы визуалды максимализмнің құйынына ілігіп кетесіз. Сонымен қатар, тілектердің орындалуының романтикасымен де әсер етеді». Амрохи фильмнің сәттілігі көптеген продюсерлер мен актерлерді онымен ынтымақтастыққа ұмтылдырды. 1983 жылы ол «Разия Сұлтан» атты тәжірибелік, мұсылман тақырыбындағы тарихи фильм түсірді, ол сол аттас Дели сұлтаншасы туралы айтады. Бұл сол кездегі ең қымбат үнді фильмі болды, бірақ көрермендерді қызықтыра алмады және оның соңғы жұмысы болды. Сыншылар Кумаридің ойнаған рөлін оның мансабындағы ең жақсы рөлдердің бірі, оның «қош әні» деп бағалады және оны хинди киносының «мәңгі жасыл қаһарманы» етті. «Пакейза» оның өміріндегі соңғы шыққан фильмі болды; «Гомти Ке Кинаре» (1972), онда ол тауаиф рөлінде де ойнайды, оның қайтысынан кейін шықты, бірақ коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Ғалым Тежасвини Ганти оның «Сахиб Биби Аур Ғулам» (1962) драмасындағы қайғылы актер ретіндегі бейнесін қалыптастырғанын айтса да, бұл бейне «Пакейза» фильміндегі рөлімен аяқталды; сыншы Никхат Казмидің сөзінше: «Камал Амрохидің «Пакейза» фильмінде Мина Кумари таза нұрғисаның рөлін жетілдіруі кездейсоқ болған жоқ». 2010 жылы Filmfare Кумаридің жұмысын Болливудтың «80 атақты өнер көрсетімі» тізіміне қосты, оның сезімтал өнер көрсетуге жасаған тырысын жоғары бағалады. «Пакейза» өте ұзақ дайындық кезеңімен ерекшеленеді және сыншылар оны мұсылмандық әлеуметтік жанрдың ең жақсы үлгісі деп сипаттайды, бұл жанр 1970-ші жылдары Болливудтағы секулярлық тақырыптардың күшеюімен төмендеді. Оның талғамды, сәнді костюмдері мен декорациялары әсерлі деп есептеледі. Әбу Жани – Сандип Хосла дуэтінің бейнекүлгінің үнді нұсқасы – анаркали дизайны Кумаридің «Пакейза» фильміндегі костюмдерінен шабыттанды; ол 1988 жылы өткен олардың алғашқы сән көрсетілімінде таныстырылды. Костюм дизайнері Салим Ариф 2003 жылы жарық көрген «Хинди киносының энциклопедиясы» кітабында Кумари туралы былай деп жазды: «Ол мұсылмандық әлеуметтік фильмдердегі ерекше мәдениеттің бейнесі ретінде ерекше көзге түсті, оның талғамды бейнесі урду тілінің нюанстарын пайдалану арқылы, жоғалып бара жатқан стильге деген ностальгия, талғамды поэзия мен музыка және таңғажайып костюмдер мен зергерлік бұйымдар арқылы күшейді». Костюм дизайнері Маниш Малхотра, 1972 жылы «Пакейза» фильмінің тұсаукесерін бала кезінде көрген, фильмнің костюмдері мен декорациялары кез келген фильмнің арасында оның сүйіктісі екенін айтты.

Pakeezah has attained cult status and became a milestone in Bollywood, particularly for its depiction of Muslim culture. The film has been considered one of Amrohi's best works alongside Mahal (1949) and Daaera (1953), and his monument to Kumari. Pakeezah established Amrohi's image as a prominent director. According to Raheja, Amrohi narrates "a story imbued with the despair and the euphoria of human desires so deftly that you are caught up in the swirl of the visual maximalism in the fanciful, almost surreal setting. And by the romanticism of the wish fulfillment end." Amrohi said the film's success prompted many producers and actors to express their desire to collaborate with him. In 1983, he made an experimental, Muslim themed biopic titled Razia Sultan, which is about the female Sultan of Delhi of the same name. It was the most expensive Indian film at the time, but failed to attract an audience and became his last work. Critics have praised Kumari's performance as one of her career's bests, her swan song, and one that made her an "evergreen heroine" of Hindi cinema. Pakeezah was her last release in her lifetime; Gomti Ke Kinare (1972), in which she also stars as a tawaif, was released after her death, though it failed commercially. Scholar Tejaswini Ganti said though she built her persona as a tragic actor in the drama Sahib Bibi Aur Ghulam (1962), the image culminated with her performance in Pakeezah; according to critic Nikhat Kazmi; "It wasn't incidental that Meena Kumari perfected the role of the virginal nautch girl in Kamal Amrohi's Pakeezah." In 2010, Filmfare included Kumari's work in their list of Bollywood's "80 Iconic Performances", praising her effort to deliver a sensitive performance. Pakeezah has been noted for its unusually long production time, and is described by critics as the finest example of the Muslim social, a genre that declined in the 1970s with the rise of secular themes in Bollywood. Its sophisticated, lavish costumes and sets have been considered influential. The duo Abu Jani–Sandeep Khosla's design of anarkali, the Indian version of a ball gown, was inspired by Kumari's costumes in Pakeezah; it was shown in their first fashion show in 1988. Costume designer Salim Arif, in the 2003 book Encyclopaedia of Hindi Cinema, wrote Kumari "stood out as the perfect embodiment of the distinctive culture that Muslim socials were set in, with her sophisticated persona heightened manifold by the use of the nuances of the Urdu language, an air of nostalgia for a fading style, refined poetry and music, and exquisite costumes and jewellery". Costume designer Manish Malhotra, who watched Pakeezah premiere in 1972 as a kid, said the film's costume and set designs are his favourite of any film.

Әсері

Пакейза бірнеше үздік фильмдер тізіміне енді. 1992 жылы Питер Воллен оны әлемдік киноның он үздік фильміне қосып, бесінші орынға орналастырды. 2005 жылы Рейчел Двайер осы фильмді өзінің "100 Болливуд фильмі" кітабына іріктеді, ал "The Times of India" газетінің Рахна Канвар оны 2005 жылғы "25 көруге тиіс Болливуд фильмі" тізіміне енгізді. 2007 жылы фильм Британдық кино институтының ең үздік 10 үнді фильміне арналған дауыс беруде пайда болды. 2014 жылы Айова университетінің американдық индологы Филип Лутгендорф "Қалтқысыз көруге тиіс 10 үнді фильмі" тізімін жасағанда, Пакейзаны үшінші орынға қойды. 2016 жылы Filmfare журналынан Девэш Шарма оны "Көруге тиіс 7 мұсылмандық фильм" тізіміне қосты. Келесі жылы "Mint" газеті Пакейзаны "Индия киносының 70 көрнекті фильмі" тізіміне таңдады. 2018 жылы фильм Рохит К. Дасгупта мен Сангита Датта құрастырған "100 маңызды үнді фильмі" кітабында жарияланды. 2020 жылы "The Indian Express" газеті Шейх Аяз Пакейзаны "1970-ші жылдарды анықтаған хинди классикасы" деп атады. 2021 жылғы Құрбан айт мерекесінде "Bollywood Hungama" журналының Субхаш К. Джа оны мерекелік көруге тиіс фильмдер тізіміне қосты. Фильмдегі "Апке паон дехе, бахут хасин хаин. Инхейн замин пар мат утариейга, майле хо жаайенге" ("Мен сіздің аяқтарыңызды көрдім. Олар өте әдемі. Оларды жерге басқанша, ластамаңыз") деген урду тіліндегі диалог көрермендер арасында кең танылды; India Today және Filmfare оны 2006 жылғы "Болливуд фильмдеріндегі 30 үздік диалог" және 2017 жылғы "Болливудтағы ең танымал 20 диалог" тізімдеріне енгізді. Актер Мадхури Дикшит Пакейзаны өзінің сүйікті фильмі деп атады, ал режиссер Санжай Лила Бхансали оның көңілін көтеретінін айтты, сондай-ақ: "Бізде бұрыннан Пакейза бар. Екіншісіне мұқтаждық жоқ". 2018 жылы "Open" журналына жазған мақаласында Двайер Пакейзаның "Диуар" (1975), "Шолай" (1975) және Бимал Рой мен Гуру Датт фильмдері "бір түрлі "әлемдік киноны" құрайтынын, олардың мелодрама мен күшті эмоцияларды, әсіресе отбасылық қарым-қатынастарды, тартымды сюжетті, жұлдыздарды, ерекше мизансценді, көбінесе сәнді, әсем әңгімелерді және маңызды әндерді пайдалануына қарамастан, сындық және эстетикалық тұрғыдан бағалануы мүмкін" деді. Пакейза шыққаннан кейін ондаған жылдар өткен соң да үнді киносының ең көп талқыланған фильмдерінің бірі болып қала берді, оның жайлы көптеген кітаптар, оның ішінде тараулар мен мақалалар жарық көрді. 1972 жылы жарық көрген және 2013 жылы "Мина Кумари: Классикалық биография" деген атпен қайта басылған Мина Кумари туралы биографияда Мехта фильмнің түсірілімі мен жарық көруіне арналған бесінші тарауды жазды, содан кейін оның түсініктемелерін берді. Десай "Пакейза: Өткен әлемге арналған ән" (2013) кітабын жазды, онда фильмнің түсірілімі, жарық көруі және тақырыптық талдауы туралы толық мәлімет берілген. Кітап сыншылардан оң пікірлер алды, олар оның жазу стилін және терең түсіндірмелерін жоғары бағалады. Биограф Раджу Бхаратанның сол жылы жарық көрген "Наушаднама" кітабында фильмнің музыкалық композициясы мен қосымша музыкасы туралы тарау бар. Пакейза - Падхье өзінің "Он классика" (2020) кітабында фильмнің түсірілімі мен жарық көруін қамтыған он фильмнің бірі. 2021 жылы БАҚ Үндістанның Ұлттық кино мұрағатының "Инхи Логон Не" әнінің түпнұсқа, қара-ақ нұсқасының, жас Кумари мен басқа хореографиясы бар 18 минуттық түсірілімдерін алғанын хабарлады.

Pakeezah has been included in several lists of best films. In 1992, Peter Wollen included in it his list of ten best films of world cinema, placing Pakeezah in the fifth position. In 2005, Rachel Dwyer selected the film for her book 100 Bollywood Films, and Rachna Kanwar of The Times of India included it in her 2005 list of "25 Must See Bollywood Movies". In 2007, it appeared in the British Film Institute's user poll of ten greatest Indian films. The American Indologist Philip Lutgendorf of the University of Iowa, who compiled a list of "Ten Indian Popular Films that are Not to be missed" in 2014, placed Pakeezah in the third position. In 2016, Devesh Sharma from Filmfare included it in his "7 Muslim Socials You Must Watch" list. The newspaper Mint chose Pakeezah in the list of "70 Iconic Films of Indian Cinema" in the next year. The film appeared in the 2018 book 100 Essential Indian Films, compiled by Rohit K. Dasgupta and Sangeeta Datta. In 2020, The Indian Express Shaikh Ayaz included Pakeezah as one of the "Hindi classics that defined the 1970s". On Eid al Fitr 2021, Subhash K. Jha of Bollywood Hungama included it in his list of the holiday's must watches. The Urdu language dialogue "Aapke paon dekhe, bahut haseen hain. Inhein zameen par mat utariyega maile ho jaayenge" ("I saw your feet. They are really beautiful. Please do not step on the ground avoid making them dirty") attained popularity among the audience; India Today and Filmfare gave it a place in their lists of "30 Best Dialogues in Bollywood Movies" (2006) and "20 Most Famous Bollywood Dialogues" (2017), respectively. Actor Madhuri Dixit called Pakeezah her favourite film and filmmaker Sanjay Leela Bhansali said it can make him happy, adding; "We already have Pakeezah. There is no need for another." Writing for Open in 2018, Dwyer said Pakeezah along with Deewaar (1975), Sholay (1975), and films of Bimal Roy and Guru Dutt "could constitute some kind of 'world cinema', where despite their typical features such as the use of melodrama and heightened emotion especially around the family, an engaging narrative, stars, a certain mise en scène, usually one of glamour, grandiloquent dialogues and all important songs, they can be appraised on similar critical and aesthetic terms". Pakeezah remained one of the most talked about Indian films decades after its release, and many books, including their chapters, and articles have been written about it. In the 1972 biography Meena Kumari, republished in 2013 under the title Meena Kumari: The Classic Biography, Mehta dedicated the fifth chapter to examining the film's production and release, followed by his commentary. Desai wrote the book Pakeezah: An Ode to a Bygone World (2013), providing an inside look at the production, release and thematic analysis. The book attracted positive reviews from critics, who praised his writing and extensive commentary. Biographer Raju Bharatan's Naushadnama, released that year, also contains a chapter about the film's musical composition and background score. Pakeezah is one of ten films whose production and release Padhye covered in her book Ten Classics (2020). In 2021, media reported the National Film Archive of India had obtained 18 minutes of film footage that includes a sequence of the original, black and white version of "Inhi Logon Ne" with a younger Kumari and different choreography.