Ваипио аңғары: Хавай аңыздары мен қиын жолдар

Кіріспе

Гавайидегі Үлкен аралдағы Вайпио аңғары, Оаху аралындағы қауымдастық (Гавайи).

Вайпио аңғары – Гавайидің Үлкен аралындағы Хамакуа округінде орналасқан. "Уайпио" деген сөз гавайи тілінде "қисық су" деген мағынаны білдіреді. Аңғар, Уми патшаға дейін, көптеген ежелгі гавайилік Алиʻи (басшылар/патшалар) үшін астана және тұрақты мекен болған. Бұл жер Nioi ағашымен (Eugenia reinwardtiana) атақты, оны Паакалананың жанған Nioi-ы ("Nioi wela o Paakalana") деп атаған. Бұл Гавайидің ежелгі "патшаларының" ежелгі шөп сарайының орны болды. 18 ғасырда Кахекили II (Мауи патшасы) Вайпиоға шабуыл жасап, төрт қасиетті ағашты өртеп тастады. Бұл аңғарда алғашқы соты болған бас рубасы Кахаимолеа есімді адам болды. Аңғардың жағалауында қара құмды жағажай орналасқан, ол серфингшілердің арасында танымал. Аңғарда бірнеше таро шаруашылықтары бар. Көптеген үлкен сарқырамалар өзенді қоректендіретін аңғарға құлайды, ол аңғардың ең биік сарқырамасының түбінен теңізге ағып шығады. Аңғардың теңіз деңгейіндегі жері қоршаған жерлерден шамамен 610 метр төмен жатыр. Аңғарға түсетін тік жол, аңғардың оңтүстік қабырғасының үстінде орналасқан бақылау тұғырынан басталады. Жол 0,6 миль (1 км) қашықтықта 25% орташа көлбеумен 244 метрге (800 фут) көтеріледі, ал кейбір учаскелерде көлбеуі күрт өседі. Жолдың кейбір бөліктері 45% көлбеуге жетеді, бұл Вайпио аңғары жолын Болдуин көшесінің 35% көлбеуімен салыстырғанда әлемдегі ең тік жолға айналдырады. Бұл асфальтталған қоғамдық жол, бірақ ол тек 4 дөңгелекті көліктер үшін ғана ашық. Бұл АҚШ-тағы ең тік жол. Уайману немесе Муливай жолы деп аталатын жаяу жүргінші жолы, тек жолмен немесе қайықпен қолжетімді Уайману аңғарына тік төмен түседі. Жолға өрлеп жүрушілер қатынай алады, егер олар бұл жолды күндізгі шаршатушы саяхат ретінде жасамайынша, мемлекеттен Вайману лагеріне рұқсат алу қажет. Аңғардың жоғарғы жағында, 637 метр (2089 фут) биіктіктегі Уайману ойысы, Уайману аңғарының оңтүстік жағына жетелейді. Вайпио аңғары жолы "қауіпсіздік шаралары ретінде және жолдың жағдайын бағалау және жақсарту үшін" 2022 жылдың 25 ақпанынан бастап келушілер үшін жабылды. Билік жолдың және беткейдің зардап шеккенін мәлімдеді, жабылу көліктегі де, жаяу жүріп келген де келушілерге қатысты. 2022 жылдың 26 сәуірінде Үлкен арал тұрғындарының тобы қала әкімі Митч Рот және Гавайи округінің қоғамдық жұмыстар директоры Икаика Роденхерстке жолды жабуға шағымданатынын мәлімдеді. Арызданушылар Вайпио аңғары жолын барлық тұрғындардан басқаларға жабу олардың қасақана және еріксіз кемсітуге қарсы тең қорғалу құқығын бұзады деп мәлімдеді. Келісімдерден кейін қала әкімі жарлыққа өзгертулер енгізді. Үсті жабық 4WD көліктерімен аңғардың төбесіне кіру 2022 жылдың 19 қыркүйегінде Үлкен арал тұрғындары, округ рұқсаты алған туркомпания операторлары және өздерінің гавайилік дәстүрлі немесе әдет-ғұрыптық құқықтарын жүзеге асыруға тырысатындар үшін қайта ашылды.

Waipio Valley is a valley located in the Hamakua District of the Big Island of Hawaii. "Waipio" means "curved water" in the Hawaiian language. The valley was the capital and permanent residence of many early Hawaiian Aliʻi (chiefs/kings) up until the time of King Umi. This was a place celebrated for its nioi tree (Eugenia reinwardtiana) known as the Nioi wela o Paakalana ("The burning Nioi of Paakalana"). It was the location of the ancient grass palace of the ancient "kings" of Hawaiʻi with the nioi stands. Kahekili II (king of Maui) raided Waipio in the 18th century and burned the four sacred trees to the ground. The first chief who had a court in this valley was called Kahaimoelea. The shore line in the valley is a black sand beach, popular with surfers. A few taro farms are located in the valley. Several large waterfalls fall into the valley to feed the river which flows from the foot of the largest falls at the back of the valley out to the ocean. The valley floor at sea level is almost 2000 feet (610 m) below the surrounding terrain. A steep road leads down into the valley from a lookout point located on the top of the southern wall of the valley. The road rises 800 feet (244 m) in 0.6 mile (1 km) at a 25% average grade, with significantly steeper grades in sections. Some portions of the road can reach up to a 45% grade, which would make Waipio Valley Road the steepest in the world, compared to Baldwin Street's 35%. This is a paved public road but it is open only to 4 wheel drive vehicles. It is the steepest road of its length in the United States. A foot trail called Waimanu or Muliwai Trail leads down a steep path to the Waimanu Valley, which is only accessible by the trail or by boat. The trail is accessible to hikers, who need a Waimanu camping permit from the state unless they do the trek as a strenuous day hike. At the upper end of the valley, Waimanu Gap at 2089 feet (637 m) elevation leads to the south end of Waimanu Valley. Waipio Valley Road was closed to visitors from February 25, 2022 "as a precautionary safety measure and to further assess and mitigate the road’s conditions". Officials stated there was roadway and slope failure and the closure includes visitors both in vehicles and on foot. On April 26, 2022, a group of Big Island residents announced they would be suing Mayor Mitch Roth and Hawaii County's Public Works Director Ikaika Rodenhurst over the closure of the road. The plaintiffs argued that the closure of Waipio Valley Road to all but residents violated their constitutional rights to equal protection against intentional and arbitrary discrimination. After mediation, the mayor amended the proclamation. The access to the valley floor with a covered 4WD vehicle was reopened September 19, 2022 for Big Island residents, county permitted tour company operators and those seeking to practice their Native Hawaiian traditional or customary rights.

Гавайи халық аңызында

Бұл гавайилік халық мұрасында Луа о Милуға (Ар әлеміне) апаратын қақпаның құммен көзден тасалау орыны ретінде белгілі бір рөл атқарады.

Танымал мәдениетте

Бұл аңғар 1995 жылы түсірілген «Waterworld» ғылыми-фантастикалық фильмінің соңғы көрінісінің орын алған жері, онда басты кейіпкерлер құрғақ жерге қол жеткізді.