Кіріспе

Советтік фельдшер және пулеметші (1922–2002)

Мария Карповна Байда (1922 жылдың 1 қаңтары – 2002 жылдың 30 тамызы) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қырымда шайқасқан 514-ші жаяу әскер полкінің медициналық қызметкері болған. Ол Вермахттың автоматтарымен қоршалғанда, олармен қаһарлы атыс жүргізіп, он бес сарбазды өлтірді, бірнешеуін жаралады және қалғандарын шашыратты, өзі жараланып құтылды. Соғыс кезіндегі батылдығы үшін 1942 жылы Байдаға Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Ерте өмір

Байда 1922 жылы Қырымның Красноперекопск ауданында орыс отбасында дүниеге келді. Әке-шешесі ерте қайтыс болғандықтан, оны әжесі мен атасы тәрбиеледі. 1936 жылы Джанкойдағы мектепті оқуын бітірмей тастап кетті. Ол мемлекеттік шаруашылықта, ауруханада, содан кейін Воинка ауылындағы кооперативте жұмыс істеді. Өмір салған үйі бомбаға түскен соң, ол азаматтарды эвакуациялауға көмектесу үшін теміржол стансасында жұмыс істеуге кірісті.

Әскери мансап

1941 жылы Қызыл Армияға қосылып, сол жылы Солтүстік Кавказ майданының Қызыл Армиясының 172-ші атқыштар дивизиясының 514-ші атқыштар полкінің 3-ші батальонында медбике болып тағайындалды. Ол кісі алғашқы көмек көрсетумен қатар, окоп қазып, неміс сарбаздарын тұтқынға алып, тергеуге тапсырды. 1941 жылдың күзінде теңіз жаяу әскері батальонына ауыстырылды. Батальонның қару-жарағы жеткіліксіз болғандықтан, немістер олар қорғап тұрған төбені басып алды, бірақ рота командирінің бұйрығымен олар бақылауды қайта жаулап алды. Полк кейіннен майданнан алынғаннан кейін Байда барлау бөлімінің медициналық бөліміне қайта тағайындалды. 1942 жылдың 7 маусымында ол 16 жау әскерін, олардың ішінде бір офицерді автоматпен өлтіргендіктен "Қорқытсыз Марусия" деп аталды. Сонымен қатар, ол өзінің мылтығының ағашымен төрт неміс сарбазын басына соғып, командирін және тағы сегіз сарбазды немістердің қолынан құтқарып қалды. Осы ісі үшін 1942 жылдың 20 маусымында Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды. 1942 жылдың 12 шілдесінде шайқаста ауыр жарақат алғаннан кейін Байда тұтқынға алынып, Украинадағы Славута концлагеріне, содан кейін Симферопольде ұсталғаннан кейін Равенсбрукке жіберілді. 1945 жылдың 8 мамырында американдық әскерлер оны тұтқыннан босатты.

Кейінгі өмірі

Соғыстан кейін ол әскери қызметтен босатылды. Көп жылдар бойы ол Севастополь қалалық азаматтық тіркеу бөліміне жетекшілік етті және бірнеше рет қалалық кеңеске депутат болып сайланды. 1976 жылы оған Севастопольдің құрметті азаматы атағы берілді.