Дамыған елдерде санитария мен гигиенаны жақсартуға бағытталған қауымдық тәсілдер
Community-led total sanitation
Жаңағы елдерде санитарияны жақсарту жолы: Ауылдық жерлерде ашық дәретханадан бас тартуға қатысты CLTS әдісі, қауымдық өзгерістер мен тазалыққа баса назар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дамушы елдерде санитария және гигиена жағдайларын жақсартуға бағытталған тәсіл.
Approach to improve sanitation and hygiene practices, mainly in developing countries
Қоғамдық бастамамен толық санитария (CLTS) – бұл негізінен дамушы елдердегі қоғамдарда санитария және гигиена жағдайларын жақсарту үшін қолданылатын тәсіл. Бұл тәсіл негізінен ауылдық тұрғындардың мінез-құлқын «қозғау» процесі арқылы өзгертуге бағытталған, бұл ашық жерге дәрет оқу әдетінен спонтанды және ұзақ мерзімді бас тартуға әкеледі. Ол бүкіл қоғамның өзіндік және ұзаққа созылатын мінез-құлқын өзгертуге назар аударады. «Қозғау» термині CLTS процесінің орталық элементі болып табылады: ол ашық жерге дәрет оқуды тоқтатуға қоғамдық қызығушылықты оятудың жолдарына сілтеме жасайды, әдетте қарапайым дәретханалар, мысалы, шұңқырлы дәретханалар салу арқылы. CLTS өзін-өзі құрметтеуді және өз қоғамдарына деген мақтанышты арттыратын іс-қимылдарды қамтиды. Сонымен қатар, ол адамның ашық жерде дәрет оқуына қатысты ұят сезімі мен наразылықты қамтиды. CLTS кемінде 53 елде қолданылады. Ол сондай-ақ төтенше жағдайлардан кейінгі және осал мемлекеттерде де қолданылған. CLTS-ке байланысты туындайтын мәселелерге қоғамдардағы адам құқықтарының бұзылу қаупі, дәретханалардың төмен стандарттары және ұзақ мерзімді пайдалану деңгейіне қатысты алаңдаушылықтар жатады. CLTS қағида бойынша адам құқықтарына негізделген санитария тәсілімен үйлесімді, бірақ CLTS атынан жаман тәжірибе мысалдары бар.
Community led total sanitation (CLTS) is an approach used mainly in developing countries to improve sanitation and hygiene practices in a community. The approach tries to achieve behavior change in mainly rural people by a process of "triggering", leading to spontaneous and long term abandonment of open defecation practices. It focuses on spontaneous and long lasting behavior change of an entire community. The term "triggering" is central to the CLTS process: It refers to ways of igniting community interest in ending open defecation, usually by building simple toilets, such as pit latrines. CLTS involves actions leading to increased self respect and pride in one's community. It also involves shame and disgust about one's own open defecation behaviors. CLTS is practiced in at least 53 countries. It has also been applied to post emergency and fragile states settings. Challenges associated with CLTS include the risk of human rights infringements within communities, low standards for toilets, and concerns about usage rates in the long term. CLTS is in principle compatible with a human rights based approach to sanitation but there are bad practice examples in the name of CLTS.
Қалалық жағдайларға, мектептерге және басқа да жағдайларға қолдану
2016 жылдан бері CLTS қалалық жағдайға бейімделді. CLTS мектептерде және оларды қоршаған аумақтарда да қолданылады, бұл «мектептердегі толық санитария» деп аталады. Мектеп оқушылары өзгерістер туралы хабар таратушылар рөлінде әрекет етеді. CLTS төтенше жағдайлар мен нашар дамыған елдерде де қолданылады. Әлеуметтік жағдайы нашар адамдар да, жағдайы жақсы адамдармен бірдей CLTS бағдарламаларынан тиімді пайда көруі керек. Бұл есептерде CTLS-тің «қозғау» кезеңіне емес, нақты нәтижелерге назар аударылатыны анықталды. Сарапшылар қараған бір мақалада CLTS-тің ұзақ мерзімді тұрақтылығы зерттелді: CLTS-тің әсерін бақылау және бағалау жеткіліксіз болған, тіпті үлкен халықаралық ұйымдар осы процесті қаржыландырған болатын. Кейбір жағдайларда CLTS әдісінің тиімділігін бағалау үшін оны Үндістанның Толық санитария кампаниясымен (TSC) салыстырды. Дегенмен, бұл салыстыру дұрыс болмауы мүмкін, себебі TSC процесіндегі субсидиялар CLTS процесінің тиімділігін түбірінен өзгерте алады. Бір шағын зерттеуде әртүрлі CLTS бағдарламалары салыстырылды. CLTS-ті іске асыруға қатысқан ҮЕҰ өкілдері, олар нұсқаулық материалдарда сипатталған кейбір шараларды қамтығанмен, көбінесе оларды алып тастап, жергілікті жағдайға қарай басқаларын қосатынын мәлімдеді. Кейбіреулері субсидиялар берілгенін, ал кейбіреулері нақты жобалау және құрылыс опцияларын ұсынғанын хабарлады. 2011-2013 жылдары Малидің ауылдық аймақтарында жүргізілген кластерлік рандомизацияланған бақылаулы сынақ нәтижесінде ақшалай субсидияларсыз CLTS диареяның көбеюіне әсер етпесе де, балалардың өсуін едәуір арттырды (осылайша дене кемтонуды азайтты), әсіресе екі жасқа дейінгі балаларда.
Since about 2016, CLTS has been adapted to the urban context. CLTS has also been used in schools and the surrounding communities, which is referred to as "school led total sanitation". The school children act as messengers of change to households. CLTS has also been applied to post emergency and fragile states settings. People who are disadvantaged should benefit from CLTS programmes as effectively as those who are not disadvantaged. It concluded that these kinds of reports focus on the 'triggering' stage of CTLS instead of the measurable outcomes. A peer reviewed article considered the sustainability of CLTS in the longer term: It found that there was little monitoring or evaluation of the impacts of CLTS, even though large international organizations were involved in funding the process. In some cases, CLTS has been compared with India's Total Sanitation Campaign (TSC) when assessing the effectiveness of the approach. However, this comparison may be invalid, as the presence of subsidies in the TSC process may fundamentally change the effectiveness of the CLTS process. One small study compared different CLTS programmes. Participants from NGOs involved in delivering CLTS reported that although they included some of the activities described in the guidance materials, they often omitted some and included others depending on the local situation. Some reported that subsidies were included, and some offered specific design and construction options. A cluster randomized controlled trial in rural Mali conducted during 2011 to 2013 found that CLTS with no monetary subsidies did not affect diarrhea incidences, but substantially increased child growth (thereby reducing stunting), particularly in children under two years of age.
Адам құқықтары
КЛТС мінез-құлық өзгерту процесі ұятты пайдалануға негізделген. Бұл ашық дефекацияның ауыр салдары туралы ұжымдық сананы арттыруға және қатысушылар өз әрекеттерінің салдарына көз жеткізгенде шок пен өзіне-өзі сындарлы қарауды қозғауға бағытталған. Алайда, КЛТС-ті қолдаушылардың ниеті болмаған жағдайда да, бұл процесс оны қабылдаушылардың адам құқықтарын бұзуы мүмкін. Айыппұл салу (ақшалай және ақшалай емес), құқықтарды тоқтатып қою, жұрт алдында қорлау, артық кеткен суреттерді жариялау және тіпті зорлық-зомбылыққа дейін жететін жағдайлар болды. Кейбір жағдайларда КЛТС-тің табысы тек мәжбүрлеуге негізделуі мүмкін. Екінші жағынан, КЛТС қағида бойынша адам құқықтарына негізделген санитариялық тәсілмен үйлесімді, бірақ КЛТС атынан жаман тәжірибе мысалдары да бар. КЛТС-пен айналысатын мамандарды, мемлекеттік денсаулық сақтау қызметкерлерін және жергілікті басшыларды стигма, әлеуметтік нормалар және бұрыннан бар теңсіздіктер туралы білім беру маңызды. Бұл орайдағы тағы бір мәселе – КЛТС латриналарды тазалау қызметтерін қарастырмайды немесе олар бар болса, қалдықтарды қалай жою керектігін де айтпайды. Бұл кейбір зерттеушілерді КЛТС-тің табысы көбінесе оны ұсынудың мәдени жағдайға сай болуына және ұсынылған мүмкіндіктерге қол жеткізудегі шектеулерді қаншалықты ескергеніне байланысты деген қорытуға әкелді. Егер ауыл тұрғындары басқа дәретхана түрлерінен (мысалы, несепті бөліп құрғақ дәретханаларға немесе компосттық дәретханаларға) хабардар болмаса және КЛТС процесін жеңілдетушілер осы мүмкіндіктер туралы айтпаса, жер асты суларының ластануы маңызды мәселе болып табылатын жағдайларда да, құю шұңқырлы латриналарды таңдауы мүмкін.
The CLTS behavioral change process is based on the use of shame. This is meant to promote collective consciousness raising of the severe impacts of open defecation and trigger shock and self awareness when participants realize the implications of their actions. The triggering process can however infringe the human rights of recipients, even if this was not intended by those promoting CLTS. There have been cases of fines (monetary and non monetary), withholding of entitlements, public taunting, posting of humiliating pictures and even violence. In some cases CLTS successes might be based on coercion only. On the other hand, CLTS is in principle compatible with a human rights based approach to sanitation but there are bad practice examples in the name of CLTS. More rigorous coaching of CLTS practitioners, government public health officials and local leaders on issues such as stigma, awareness of social norms and pre existing inequalities are important. A related issue here is that CLTS does not address the issue of latrine emptying services or where they exist, how they dispose of waste. This has led some researchers to say that the success of CLTS is largely down to the cultural suitability of the way it is delivered and the degree to which supply side constraints are addressed. If villagers do not know about alternative toilet options (like urine diverting dry toilets or composting toilets), and are not told about these options by the facilitators of the CLTS process, they may opt for pour flush pit latrines even in situations where groundwater pollution is a significant problem.
Дәріленген экскреттерді тыңайтқыш ретінде қайта пайдалану
КЛТС тәсілінде нәжіс туралы өте жағымсыз пікір қалыптастырылады. Бұл, егер шаруашылықта тыңайтқыш ретінде адам нәжісін қолданып жүрген ауыл тұрғындарының арасында жаңылыс тудыруы мүмкін, тіпті адам нәжісін қайта пайдаланудан да жаңқа қылуы әбден мүмкін.
Feces are given a strong negative connotation in the CLTS approach. This can cause confusion for villagers who are already using treated human excreta as a fertiliser in agriculture and can, in fact, discourage the reuse of human excreta.
Ұзақ мерзімді пайдалану деңгейі (тұрақтылық)
Сондай-ақ, CLTS процесінен өткеннен кейін бірнеше айдан соң ашық жерде дефекация жасауға қайта оралатын адамдардың санына қатысты алаңдаушылықтар бар. 2013 жылғы Plan Australia зерттеуі Африканың бірнеше елінде CLTS нәтижесінде 116 ауыл ашық дефекациядан бос (АДБ) деп танылғанын көрсетті. Екі жылдан кейін 4960 үй шаруашылығының 87%-ы толыққанды жұмыс істейтін дәретханаларға ие болды, бірақ олар ең қарапайым деңгейдегі болып саналды және ешбір қауым санитариялық сатыны жоғары көтерген жоқ. Үй шаруашылықтарының 89%-ында сырт көзге көрінетін экскременттер болмады, бірақ тек 37%-ында қол жуу мүмкіндігі қарастырылған. Қауымдарды АДБ деп жариялау үшін кеңейтілген критерийлер қолданылғанда, жалпы "қайта оралу деңгейі" 92% құрады. Бангладеш үкіметі 1970 жылдары қымбат дәретханаларды орнату бағдарламасын бастады, бірақ бұл тым қымбат екенін түсініп, көптеген бастапқы дәретханалар тасталып кетті. 1990 жылдары адамдарды жақсы санитарлық жүйелерді талап етуге және орнатуға ынталандыру үшін әлеуметтік жұмылдыру жоспары басталды, бірақ Кардың сөзіне сүйенсек, алғашқы табыстар ұзаққа созылмады. Осы кезде Wateraid Үндістаннан келген қатысушылық даму сарапшысы Карды шақырды, ол бұрынғы тәсілдердің кемшілігі жергілікті халықтың санитарияға деген қажеттілікті "іштей сезінбегенінде" деп қорытындылады. Ол жаңа тәсіл ұсынды: субсидиялардан бас тарту және ауыл тұрғындарының жақсы қасиеттеріне, сондай-ақ өздеріне деген жирену сезіміне сүйену арқылы өзгерістерге қол жеткізу. CLTS Foundation – Кардың осы идеяларды ілгерілету үшін құрған ұйымы. Ақырында, ҮЕҰ-лардың "қозғау" шараларынан кейін көп ұзамай қауымдастықтан кетуі стандартты тәжірибеге айналды. Қауымдар бастама көтерген кезде санитариялық әдеттердегі өзгерістер ұзақ мерзімді және тұрақты болды.
There is also concern about the number of people who go back to open defecation some months after having been through the CLTS process. A Plan Australia study from 2013 investigated that 116 villages were considered Open Defecation Free (ODF) following CLTS across several countries in Africa. After two years, 87% of the 4960 households had fully functioning latrines – but these were considered the most basic and none of the communities had moved up the sanitation ladder. 89% of households had no visible excreta in the vicinity, but only 37% had handwashing facilities present. When broader criteria for declaring communities ODF was used, an overall "slippage rate" of 92% was found. The Bangladeshi government began a programme of installing expensive latrines in the 1970s, but the government decided this was too costly, and many of the original latrines were abandoned. In the 1990s, a social mobilisation plan was begun to encourage people to demand and install better sanitation systems, but early success did not last, according to Kar. At that point Kar, a participatory development expert from India, was brought in by Wateraid and he concluded that the problem with previous approaches was that local people had not "internalised" the demand for sanitation. He suggested a new approach: abandoning subsidies and appealing to the better nature of villagers and their sense of self disgust to bring about change. The CLTS Foundation is the organisation set up by Kar to promote these ideas. It eventually became standard practice for NGOs to leave the community quite soon after "triggering" activities. When communities took the lead, change in sanitation practices was more longer term and sustainable.