Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Когнитивтік психологияда сөздің басымдылық эффектісі (WSE) – адамдар әріптерді сөздердің ішінде ұсынылғанда, оқшау әріптерге және сөз емес (орфографиялық тұрғыдан дұрыс емес, айтылмастандырылған әріптер тізбегі) тізбектегі әріптерге қарағанда жақсырақ танитын құбылыс. Зерттеулерде псевдосөздердегі (мысалы, "WOSK") және псевдогомофондардағы (мысалы, "WERK") әріптерді анықтаумен салыстырғанда да WSE табылды. Бұл эффектті алғаш рет Кэттелл (1886) сипаттаған, ал маңызды үлестерін Райхер (1969) және Уилер (1970) енгізді. Кэттелл алғашқыда былай деп жазды: "Мен сөздерді оқу үшін, мағыналы сөйлемдер құрайтын сөздерге қарағанда шамамен екі есе көп уақыт кететінін байқадым, сондай-ақ сөздер құрайтын әріптерге қарағанда әріптерді оқу үшін де көп уақыт керек. Сөздер сөйлемдерге, ал әріптер сөздерге айналғанда, көру және атау процестері ғана емес, сонымен қатар бір ойшару арқылы субъект сөздердің немесе әріптердің толық тобын тани алады". Әдетте, төрт немесе бес әріптен тұратын тізбек бірнеше миллисекундқа экранға шығарылады. Оқырманнан жарқыраған тізбекте қандай әріп болғанын екі нұсқадан таңдау сұралады. Мысалы, егер "WOSK" көрсетілсе, оқырман "K" немесе "H" әріптерінің қайсысы "WOSK" тізбегінде болғанын анықтауы керек. WSE пайда болады, егер субъекттер әріптер тізбегі нақты сөз болғанда, сөз емес (мысалы, "WKRG") немесе жеке әріптер болғанға қарағанда дұрыс әріпті тұрақтырақ таңдаса.
In cognitive psychology, the word superiority effect (WSE) refers to the phenomenon that people have better recognition of letters presented within words as compared to isolated letters and to letters presented within nonword (orthographically illegal, unpronounceable letter array) strings. Studies have also found a WSE when letter identification within words is compared to letter identification within pseudowords (e. g. "WOSK") and pseudohomophones (e. g. "WERK"). The effect was first described by Cattell (1886), and important contributions came from Reicher (1969) and Wheeler (1970). Cattell first wrote, "I find it takes about twice as long to read words which have no connexion as words which make sentences, and letters which have no connexions as letters which make words. When the words make sentences and the letters words, not only do the processes of seeing and naming overlap, but by one mental effort the subject can recognize a whole group of words or letters". A string of letters, usually four or five, is flashed for several milliseconds onto a screen. Readers are then asked to choose which of two letters had been in the flashed string. For example, if "WOSK" had been flashed, a reader might have to decide whether "K" or "H" had been in "WOSK". A WSE arises when subjects choose the correct letter more consistently when letter strings are real words rather than nonwords (e. g. "WKRG") or single letters.
Гипотезалар
WSE-нің болуы, әдетте, сөздердің санада псевдосөздер мен жеке әріптерге қарағанда қолжетімділік немесе кодтау бойынша бір артықшылығы бар екенін көрсетеді. Әртүрлі зерттеулер бұл айырмашылықтың себебі айтылу ерекшеліктерінде (псевдосөздерді айту қиын, сондықтан оларды есте сақтау да қиын), жиілігінде (нағыз сөздер жиірек кездеседі және қолданылады), мағыналылығында (нағыз сөздер семантикалық мәнге ие, демек жақсырақ есте сақталады), орфографиялық тұрақтылығында (нағыз сөздер таныс орфографиялық ережелерге сәйкес келеді, демек жақсырақ есте сақталады) немесе көршілес сөздердің тығыздығында (нағыз сөздер псевдосөздерге қарағанда басқа сөздермен көбірек әріптерді ортақ бөліседі, демек санада көбірек белсенділік тудырады) болуы мүмкін екенін ұсынады. Басқа зерттеулер WSE-ге эксперименттік факторлардың, мысалы, сөз көрсетілгеннен кейін қолданылатын маска түрінің немесе масканың ұзақтығының күшті әсер ететінін, тіпті оны тудыратынын көрсеткен.
The existence of a WSE generally implies that there is some type of access or encoding advantage that words have in the mind that pseudowords or single letters do not have. Various studies have proposed that the distinction is a result of pronounceability differences (nonwords are not pronounceable and therefore are not as easily remembered), frequency (real words are more frequently encountered and used), meaningfulness (real words have semantic value and therefore are better retained in memory), orthographic regularity (real words follow familiar spelling conventions and are therefore better retained in memory), or neighborhood density (real words tend to share more letters with other words than nonwords and therefore have more activation in the mind). Other studies have proposed that the WSE is heavily affected or even induced by experimental factors, such as the type of masking used after the presentation of the word, or the duration of the masks.
Модельдер
WSE-ді түсіндіруге талпынатын екі танымал модель – интерактивті белсендіру моделі (IAM) және екі жолды кодтау моделі (DRC). Бұл модельдердің ешқайсысы назарды ескермейді; осы қарым-қатынас WSE-ні зерттеу арқылы қарастырылады. Дәлелдер WSE-нің сөз ұсынылғанда бақылаушының саналы түсінігі болмаса да сақталуын көрсетеді, бұл WSE үшін назардың қажет емес екенін және бұл құбылысқа қатысы жоқ екенін білдіреді. Дегенмен, назардың WSE-ні өзгертетіні дәлелденді, бұл жаңадан алынған нейрофизиологиялық деректермен сәйкес келеді, олар назардың сөзді өңдеудің бастапқы кезеңдерін өзгертетінін көрсетеді. IAM және AVM көптеген негізгі ұсыныстарды бөліседі, мысалы, стимул кірісі кеңістікте нақты әріптік бірліктерді белсендіреді, белсенді әріптік бірліктер сөздік бірліктердің белсенділігін реттейді және әріптерді және сөздерді тану жиі жоғарыдан төменге қарай процестерге тәуелді болады (мысалы, "Сиыр дейді" фразасын оқығанда адам "муу" деп болжайды және сөздің 'м' әріпімен басталатынын тексергенде қалған әріптерге назар аудармайды). Бұл белгіні анықтағыштар содан кейін әртүрлі әріп анықтағыштарды ынталандырады немесе тежейді, олар өз кезегінде әртүрлі сөз анықтағыштарды ынталандырады немесе тежейді. Кейбір сөздер осы ынталандыру арқылы белсендірілуі мүмкін. Алайда, әріптердің комбинациясының мағынасы болмауы бұрын белсендірілген сөздерді тежеуі мүмкін. Әрбір белсенді байланыс әртүрлі салмаққа ие болады, сондықтан мысалдағы "WORK" сөзі басқа сөздерге қарағанда көбірек белсендіріледі (демек, оқырман оны таниды). Осы интерактивті белсендіру моделіне сәйкес, WSE былай түсіндіріледі: мақсатты әріп сөз ішінде ұсынылғанда, белгіні анықтағыштар, әріп анықтағыштар және сөз анықтағыштар белсендіріледі, бұл стимулдың соңғы тануына салмақ қосады. Алайда, егер тек әріп ұсынылса, тек әріп анықтағыш деңгейі белсендіріледі. Сондықтан біз ұсынылған стимул сөзін жақсырақ есте сақтай аламыз, соның салдарынан оның құрамдас әріптерін анықтауда дәлірек боламыз, WSE-де байқалғандай.
The two popular models claiming to explain the WSE are the interactive activation model (IAM) and the dual route coding model (DRC) Neither of these models takes attention into account; This is a relationship looked into through research on the WSE. Evidence shows that the WSE persists without an observer's conscious awareness of the word presented, which implies that attention is neither necessary for WSE nor involved in this phenomenon. However, attentional focus has been demonstrated to modulate the WSE which agrees with recent neurophysiological data explaining that attention, in fact, modulates early stages of word processing. Both the IAM and the AVM share many basic assumptions such as the fact that stimulus input activates spatially specific letter units, that activated letter units, modulate the activity of word units, and that letter and word recognition are frequently affected by top down processes (e. g. Reading the phrase "A cow says " a person would guess "moo" and in checking that the word begins with 'm' ignores the rest of the letters). Those feature detectors will then stimulate or inhibit different letter detectors, which will finally stimulate or inhibit different word detectors. Some words can be activated through these stimulations. However, the fact that there is no meaning to the combination of letters can inhibit these words which were previously activated. Each activated connection would carry a different weight, and thus the word "WORK" in the example would be activated more than any other word (and therefore recognized by a reader). According to this interactive activation model, the WSE is explained as such: When the target letter is presented within a word, the feature detectors, letter detectors and word detectors will all be activated, adding weight to the final recognition of the stimulus. However, when only the letter is presented, only the letter detector level will be activated. Therefore, we may remember the presented stimulus word more clearly, and thereby be more accurate in identifying its component letters, as observed in the WSE.
Белсенділендіру-тексеру моделі
AVM кодтау, тексеру және шешім қабылдау операцияларымен айналысады. Кодтау – жадта сақталған үйренген элементтердің санасыз белсендірілуіне алып келетін бастапқы операцияларды сипаттау үшін қолданылады. Кодтаудан кейін тексеру процесі жүзеге асады. Тексеру көбінесе жауап берушілердің бір ғана сөздік жазбаны саналы түрде тануына себеп болады. Тексеруді стимулдың сақталған немесе бұрын үйренген бейнесімен басқарылатын, тәуелсіз, жоғарыдан төменге қарайғы талдау ретінде қарастыру керек. Тексерудегі нақты уақытты өңдеу компьютерлік модельдеу арқылы қайта жаңғыртуға болады. Соңында, нақты бір парадигмадағы орындалудың жылдамдығы мен дәлдігіне әсер ететін факторлар, шешімдердің негізінен кодтаудан немесе тексеруден алынған ақпаратқа негізделгеніне байланысты болады.
The AVM deals with encoding, verification, and decision operations. Encoding is used to describe the early operations that lead to the unconscious activation of learned units in memory. After encoding, verification occurs. Verification often leads to the conscious recognition of a single lexical entry from the respondents. Verification is to be viewed as an independent, top down analysis of stimulus that is guided by the stored, or previously learned, representation of a word. Real time processing in verification can be mimicked by a computer simulation. Lastly, the factors affecting speed and accuracy of performance in a particular paradigm depend on whether decisions are based primarily on information from encoding or verification.
Сөздің артықшылығының теріс әсері
Джонстон мен МакКлелландтың баяндамасының бірінен анықталғандай, сөз бен сөз емес нәрсені салыстырғанда WSE әрқашан бола бермейді. Керісінше, ол оқушылардың тапсырманы орындау барысында қолданатын стратегияларына шартты түрде байланысты. Егер оқушылар нақты бір позициядағы әріпке көбірек назар бөлсе, олар сөздің басымдығының кері әсерін сезінеді. Бұл оқушы толық сөзді ескермесе, сөзді анықтау деңгейінің белсенділігі бұрынғыдай күшті болмайтындықтан болады.
One of the findings of the Johnston and McClelland report was that the WSE does not occur inevitably whenever we compare a word and a nonword. Rather, it depends somewhat upon the strategies that readers use during a task. If readers paid more attention to the letter in a particular position, they would experience the adverse word superiority effect. This is because the reader would no longer have the benefit of having the word detector level activated with as much weight if they neglected to focus on the full word.