Кіріспе

Архан (Αρχάνες, Godart & Olivier қысқарту: ARKH) – Грекияның Крит аралындағы Ираклион аймақтық бірлігіндегі бұрынғы муниципалитет. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасынан бері ол Арханес-Астеросия муниципалитетінің құрамына кіреді, оның муниципалдық бөлімшесі болып табылады. Муниципалдық бөлімшенің ауданы халық саны 5064 адамды (2021 жылғы мәліметтер). Бұл сонымен қатар Криттің орталық бөлігіндегі ежелгі миной цивилизациясына қатысты археологиялық орын. Арханнан Юктасқа, Анемоспилияға, Ксери-Караға және Ватипетроға дейінгі ежелгі жолдардың табылуы Арханның миной дәуірінде аймақтағы маңызды орталық болғанын көрсетеді. Археологиялық дәлелдерге сәйкес, ежелгі Архан қазіргі Архан қаласымен бірдей аумақты қамтыған.

Археология

1912 жылы Ксантудид Арханийдің маңыздылығын атап өтті, бірақ сэр Артур Эванс бұл жерді сарайлық деп сипаттаған алғашқы адам болды, ол Арханий Кносс патшаларының жазғы сарайы болған деп мәлімдеді. Спиридон Маринат және Н. Платон аймақтағы шағын аумақтарды қазды, бірақ Эванстың теориясын қолдайтын ештеңе табылмады. 1964 жылы Янис Сакелларакис Туркоеитония орнында сынама қазбалар жасап, сарайдың алғашқы белгілерін тапты. 1966 жылдан бері Арханий Грекия археологиялық қоғамының Янис Сакелларакис пен Эфи Сапуна Сакелларакистің жетекшілігімен қазба жұмыстарын жүргізіп келеді. Миной дәуірінде су құбырлары Арханийдегі бұлақтардан Кефала төбесіне су жеткізді, сондай-ақ олар Кайратос өзенінің бастауы болды. Троуллос – Арханий қонысының ең шығыс бөлігі. Туркоеитония, Арханийдің орталық бөлігінде орналасқан сарайдың орны, бұл сарай, мүмкін, Орта миной дәуірінде салынған. Мұнда қазба жұмыстарын 1964 жылы Ю. Сакелларакис бастады. Онда кеспе тастар, әктас плиталары мен блоктары, гипс, ағаш, штукатурланған еден плиткалары, гипс, кускура плиталары, саз кірпіш, темір тас блоктары, тақтатас плиталары, көк мәрмәр еден, оюлы ойыс алтарьлар, ағаш бағаналар мен тіреулер, фрескалар және политерон есіктері кездеседі. Қазба кезінде порфирит тас шамдары, құмыралар, амфоралар, ыдыстар, кеселер, шамдар, құралдар және пинцет сияқты күнделікті тұрмыстық заттар табылды. Туркоеитонияның оңтүстік-батысында сарайдың тағы бір бөлігі орналасқан. Архитектурасының көп бөлігі сақталмаған, бірақ сақталған қабырғалар Орта миной III – Соңғы миной IA кезеңіне жатады. «Архив» орнынан сызықтық А тақташалары және үйдің моделі, MMIII LMIA керамикасы және өңделмеген тау кристаллы, обсидиан және стеатит үлгілері табылды. 1921 жылы сэр Артур Эванс жартылай қазған бұлақтың жасанды қоршауы 1964 жылы Ю. Сакелларакис толықтырды. Едені қиыршық таспен төселген, қабырғалары әктастан жасалған. Дәлелдер оның Орта миной IB мен Орта миной IIIA аралығында салынғанын, Соңғы миной IA кезінде қиратылғанын, содан кейін қалпына келтіріліп, түрлі мақсаттарда пайдаланылғанын көрсетеді. Су қоймасы сарай аумағында орналасқан. Үшбұрыш пішіндес жолдармен бөлінген үлкен мозаикалық алаң «Театр ауданында» немесе «Агиос Николаос» (Аулие Николас) орналасқан. Мұнда екі сатырлы алтарь бар, біреуі жол бойында, екіншісі алаңда. Сакелларакистің «Крит Арханий» нұсқаулығының 49-бетінде осы ауданның реконструкциясы бейнеленген, бұл жазбаша сипаттамадан гөрі осы ауданды жақсы көрсетеді.

Экономика

Экономикасы жүзім мен зәйтүнді өңдеу және сатуға негізделген. Бұл екі өнім оның жалпы ауыл шаруашылығы өнімдерінің шамамен 96 пайызын құрайды. 1931 жылы құрылған Архань ауыл шаруашылығы кооперативі Грециядағы ең көне кооперативтердің бірі болып табылады және 1119 мүшеден тұрады. Шарап өндірісінің ширегі Германияға, Францияға және Нидерландыға экспортталады, ал қалған өнім көбінесе ішкі нарықта сатылады. 1990 жылдардың соңынан бері шарап жасау процесінің бір бөлігін кезең-кезеңімен органикалық және интеграцияланған шаруашылыққа көшіруге, бастапқыда үстел жүзімін өсіруден бастап, әрекеттер жасалып келеді.