Артур Эванс: Криттің ежелгі өркениетесінің зерттеушісі

Кіріспе

Британдық археолог және ғалым (1851–1941)

Грекияның Крит аралындағы Кноссос минойлық сарайының алғашқы қазба жұмыстары 1877 жылы басталды. Оларды крет грегі Минос Калокайрин, Гераклион қаласында туған адам басқарды. Үш аптадан кейін түрік билігі оны тоқтатуға мәжбүр етті (сол кезде Крит Осман империясының бастығында болды). Мерзімі шамамен 30 жыл өткен соң Эванс Калокайриноның жаңалығы туралы естіді. Жеке қаржымен ол сарай жерін қоса, айналасындағы ауылдық жерлерді сатып алды. Сэр Артур 1900 жылы өз қазбаларын бастады. Сол жерде және бүкіл Шығыс Жерорта теңізінде табылған құрылыстар мен заттарға сүйене отырып, Эванс минойлық мәдениетін микендік Грекиядан ажырату қажеттігіне келді. Эванс сондай-ақ крет жазуларын, Сызықтық А және Сызықтық В, сондай-ақ одан бұрынғы сурет жазуын бірінші болып анықтады.

Отбасы

Артур Эванс Англияның Гертфордшир графтығындағы Неш-Миллс қаласында Джон Эванс (1823–1908) пен Харриет Энн Дикинсонның (1824 жылы туған) тұңғыш баласы болып дүниеге келді. Харриет – Джонның жұмыс берушісі, Джон Дикинсонның (1782–1869) қызы, қағаз фабрикасының негізін қалаушы және өнертапқышы еді. Джон Эванс білімді, зиялы, бірақ байлықпен немесе аристократиялық байланыстармен ерекшеленбеген отбасыдан шыққан. Оның әкесі, Артурдың атасы Артур Бенони Эванс, Лестерширдің Маркет-Босворт қаласындағы Дикси грамматикалық мектебінің директоры болған. Джон латын тілін білген және классикалық авторларды жатқа айта білген. 1840 жылы колледжге бармай, Джон анасының ағасы Джон Дикинсонға тиесілі фабрикада жұмыс істей бастады. 1850 жылы ол кузені Харриетке үйленді, бұл оған 1851 жылы отбасылық бизнесте кіші серіктес болу құқығын берді. Фабрикадан түскен пайда Артурдың қазба жұмыстарын, Кносстағы қалпына келтіру жұмыстарын және нәтижесінде жарық көрген басылымдарды қаржыландыруға көмектесті. Олар бастапқыда қарапайым, бір-біріне жақын отбасы болды. Олар фабриканың жанында осы мақсат үшін салынған кірпіштен тұрғызылған үйге көшіп барды, ол басқа үйлердің қара күрең түсіне ұқсамайтындықтан «қызыл үй» деп аталды. Харриет күйеуін «Джек» деп атады, ал әжесі Артурды «сүйкімді Трот» деп атап, оның әкесімен салыстырғанда «сәл баяу» екенін айтты. 1856 жылы Харриеттің денсаулығы нашарлап, Джектың беделі мен жағдайы жақсарғанда, олар Харриеттің балалық шағындағы үйіне, бақшасы бар сарайға көшіп барды, онда балалар еркін ойнады. Джон Эванс компаниядағы лауазымын сақтап, ақырында Джон Дикинсон кеңсе жабдықтары компаниясына айналды, сонымен қатар нумизматика, геология және археология саласындағы ізденістерімен де танылды. Оның геологияға деген қызығушылығы компанияның аймақтағы су ресурстарының азаюын зерттеуге берген тапсырмасынан туындады, бұл компанияны соттан қорғауға бағытталған шара еді. Фабрикаға және каналдарға көп су қажет болды. Ол сарапшы және заң кеңесшісі болды. Джон көптеген кітаптар мен мақалалар жариялаған белгілі антиквар болды. 1859 жылы ол Джозеф Престичпен Сомма алқабының геологиялық зерттеуін жүргізді. Оның байланыстары мен бағалы кеңестері Артурдың өмірінің соңына дейін оның мансабы үшін өте маңызды болды. Артурдың анасы Харриет 1858 жылы Артур жеті жаста болғанда босанғаннан кейін қайтыс болды. Оның екі ағасы – Льюис (1853) және Филип Норман (1854) және екі әпкесі – Харриет (1857) және Элис (1858) болды. Ол өмір бойы олардың бәрімен жақсы қарым-қатынаста болды. Оны өгей анасы Фанни (Франсис) өсірді, ол онымен де жақсы тіл табысты. Оның өзіне баласы жоқ және күйеуінен бұрын қайтыс болды. Джонның үшінші әйелі классикалық ғалым Мария Миллингтон Латбери болды. Ол 70 жасқа келгенде, олардың Жоан есімді қызы дүниеге келді, ол өнер тарихшысы болды. Джон 1908 жылы 85 жасында, Артур 57 жасында қайтыс болды. Оның жақын қолдауы мен көмегі миной өркениетін қазу және тұжырымдауда маңызды рөл атқарды.

Arthur Evans was born in Nash Mills, Hemel Hempstead, Hertfordshire, England, the first child of John Evans (1823–1908) and Harriet Ann Dickinson (born 1824), the daughter of John's employer, John Dickinson (1782–1869), the inventor and founder of Messrs John Dickinson, a paper mill. John Evans came from a family of men who were both educated and intellectually active but undistinguished by either wealth or aristocratic connection. His father, Arthur Benoni Evans, Arthur's grandfather, had been headmaster of Dixie Grammar School at Market Bosworth, Leicestershire. John knew Latin and could quote the classical authors. In 1840, instead of going to college, John started work in the mill owned by his maternal uncle, John Dickinson. He married his first cousin, Harriet, in 1850, which entitled him, in 1851, to a junior partnership in the family business. Profits from the mill would help fund Arthur's excavations, restorations at Knossos, and resulting publications. For the time being they were an unpretentious and affectionate family. They moved into a brick terraced house built for the purpose near the mill, which came to be called the "red house" because it lacked the sooty patina of the other houses. Harriet called her husband "Jack." Grandmother Evans called Arthur "darling Trot," asserting in a note that, compared to his father, he was "a bit of a dunce." In 1856, with Harriet's declining health and Jack's growing reputation and prosperity, they moved into Harriet's childhood home, a mansion with a garden, where the children ran free. John Evans maintained his status as an officer in the company, which eventually became John Dickinson Stationery, but also became distinguished for his pursuits in numismatics, geology and archaeology. His interest in geology came from an assignment by the company to study the diminishing water resources in the area with a view toward protecting the company from lawsuits. The mill consumed large amounts of water, which was also needed for the canals. He became an expert and a legal consultant. John became a distinguished antiquary, publishing numerous books and articles. In 1859 he conducted a geological survey of the Somme Valley with Joseph Prestwich. His connections and invaluable advice were indispensable to Arthur's career throughout the remainder of his long life. Arthur's mother, Harriet, died after childbirth in 1858 when Arthur was seven. He had two brothers, Lewis (1853) and Philip Norman (1854), and two sisters, Harriet (1857) and Alice (1858). He would remain on excellent terms with all of them all of his life. He was raised by a stepmother, Fanny (Frances), née Phelps, with whom he also got along very well. She had no children of her own and also predeceased her husband. John's third wife was a classical scholar, Maria Millington Lathbury. When he was 70 they had a daughter, Joan, who would become an art historian. John died in 1908 at 85, when Arthur was 57. His close support and assistance had been indispensable in excavating and conceptualising Minoan civilisation.

Қаңқа

Дайындық мектебінен кейін 1865 жылы 14 жасында Харроу мектебіне түсті. Соңғы жылы, 1869/70 жылдары "The Harrovian" журналының редакторларының бірі болды. Харроуда ол Фрэнсис Мейтленд Балфурмен дос болды. Олар табиғат тарихы сыйлығы үшін жарысты, нәтиже тең түсті. Екеуі де жоғары деңгейде спортпен айналысты, оның ішінде атпен жүру және жүзу, сондай-ақ тау шаруасымен шұғылданды, ақырында Балфур осы істе қаза тапты. Эванс жақынды көрмейтін, бірақ көзілдірік тағудан бас тартты. Оның жақын көру қабілеті қалыптыдан жақсы болды, бұл оған басқалар байқамайтын ұсақ-түйектерді көруге мүмкіндік берді. Ал алыстағы көру өрісі бұлыңғыр болды, ол қоршаған ортаны зерттеу үшін "Prodger" деп аталатын таяқпен жүрді. Оның зекілігі өте өткір, тіпті әкімшілікке де тым өткір болды, ол өзі бастаған "The Pen Viper" журналының бірінші санынан кейін жабылуына себепкер болды.

Оксфорд

Артур 1870 жылдың 9 маусымында оқуға қабылданды және Оксфордтың Брассенос колледжінде білім алды. Оның Харроудағы үй жетекшісі Ф. Рендалл, оның "күшті, өзгеше ой-қиялы бар бала" екенін айтып, қабылдануына көмектесті. Брассенозда ол қазіргі заманғы тарихты оқыды, бұл жаңа оқу жоспары болатын, бірақ бұл оған қиындық туғызды, себебі оның басты қызығушылығы археология мен классикалық зерттеулерге қатысты. Жазғы демалыстарында ағаларымен және достарымен бірге өткізген уақыты оның болашақ мансабына ықпал етті. Әкесі оған кең мүмкіндік бергендіктен, ол континентте шымырлық іздеп, кейбір адамдар қауіпті деп санайтын жағдайларға түсті. 1871 жылдың маусымында Льюиспен бірге 1866 жылы оның әкесі қазба жұмыстарын жүргізген Халштат қаласына сапар шекті, онда ол әкесінің жинағына бірнеше артефакт қосты. Артур бұл артефакттармен жақсы таныс болған. Содан кейін олар Парижге, содан соң Амиенге барды. Франко-пруссия соғысы бір ай бұрын ғана аяқталған еді. Артур француз шекарасында қара плащын шешіп тастауға мәжбүр болды, осылайша оны тыңшы деп қателеспеуге тырысты. Амиенді прус әскері басып алған. Артур оларды қарапайым және сувенир іздеумен айналысқан деп тапты. Льюиспен бірге шағыл карьерлерінде тас дәуіріне қатысты артефакттарды іздеді, Артур прустардың тас құралдарына қызығушылық танытпағанына қуанды. 1872 жылы ол Норманмен бірге Карпаттағы Осман территориясына барып, саяси жағдайдың шиеленіскен кезін көрді. Олар шекараны заңсыз, биік тауларда өтті, "қолдарында револьверлермен". Бұл Артурдың түрік халқымен және олардың мәдениетімен алғашқы танысуы болды. Ол бай түрік азаматынан қызыл фес, кең шалбар және тігілген, қысқа жеңді тон сатып алды. Оның егжей-тегжейлі, құлшыныспен жазылған баяндамасы 1873 жылдың мамыр айында "Фрейзерс мэгэзинінде" жарияланды. 1873 жылы ол Балфурмен бірге Лапландия, Финляндия және Швецияны аралап шықты. Ол барған жерінде көптеген антропологиялық жазбалар жасады, адамдардың, жерлердің және артефакттардың көптеген суреттерін салды. 1873 жылғы Рождество демалысында Эванс, британдық египтологияның негізін қалаушы Джон Гарднер Уилкинсонның Харроу колледжіне сыйлаған монеталар жинағын каталогтады, бірақ Уилкинсонның денсаулығы нашар болғандықтан өзі жұмыс істей алмады. Колледж директоры "бұрынғы оқушым Артур Джон Эванс – өте қабілетті жас жігіт" деп ұсынған еді. Артур Джон Эванс 1874 жылы 24 жасында Оксфордты бітірді, бірақ қазіргі заманғы тарихтан емтихан тапсыру кезінде мансабы қиындыққа тап болды. Ежелгі тарих, классика, археология және қазіргі кезде мәдени антропология деп аталатын сала туралы кең біліміне қарамастан, ол номиналды пәні бойынша емтиханды тапсыру үшін жеткілікті оқымаған көрінеді. Ол 12 ғасырдан кейінгі тақырыптар бойынша сұрақтарға жауап бере алмады. Бірақ ол өзінің сарапшыларының бірі, Эдвард Август Фрименді өзінің қабілетіне көндірді. Олар екеуі де жарияланған авторлар, екеуі де Гладстонның либералдық жақтастары болды және екеуі де Герцеговина көтерілісіне (1875-1877) және Ескі Герцеговина көтерілісшілеріне қызығушылық танытты. Фримен Эванстың оқытушылары Джордж Китчен мен Джон Ричард Гринге, ал олар Regius профессоры Уильям Стаббске, оның басқа да ерекше білімдері мен қызығушылықтарын, сондай-ақ оның әкесінің "білімді қоғамдағы жоғары беделін" ескере отырып, Эвансты тек қана емтиханнан өткізу ғана емес, бірінші сыныпты диплом беруге көндірді. Бұл оқиға көп әңгімеге арқау болды; Грин 1875 жылдың 11 қарашасында Фрименге былай деп жазды: "Мен сізді сағынғаным үшін өте өкінемін, құрметті Фримен! Кішкентай Эванс – Ұлы Джон Эванстың ұлы – Лапландия арқылы Герцеговинаға келді, мен оған "бірінші" дипломды алуға көмектескенім үшін Стаббстің қаталдығына қарсы күрестім."

Arthur matriculated on 9 June 1870 and attended Brasenose College, Oxford. His housemaster at Harrow, F. Rendall, had eased the way to his acceptance with the recommendation that he was "a boy of powerful original mind." At Brasenose he read modern history, a new curriculum, which was nearly a disaster, as his main interests were in archaeology and classical studies. His summertime activities with his brothers and friends were perhaps more important to his subsequent career. Having been given an ample allowance by his father, he went looking for adventure on the continent, seeking out circumstances that might be considered dangerous by some. In June 1871, he and Lewis visited Hallstatt, where his father had excavated in 1866, adding some of the artefacts to his collection. Arthur had made himself familiar with these. Subsequently, they went on to Paris and then to Amiens. The Franco Prussian War had just concluded the month before. Arthur had been told at the French border to remove the dark cape he was wearing so that he would not be shot for a spy. Amiens was occupied by the Prussian army. Arthur found them prosaic and preoccupied with souvenir hunting. He and Lewis hunted for stone age artefacts in the gravel quarries, Arthur remarking that he was glad the Prussians were not interested in flint artefacts. In 1872, he and Norman adventured into Ottoman territory in the Carpathians, already in a state of political tension. They crossed borders illegally at high altitudes, "revolvers at the ready." This was Arthur's first encounter with Turkish people and customs. He bought a set of clothes of a wealthy Turkish man, complete with red fez, baggy trousers and embroidered, short sleeved tunic. His detailed, enthusiastic account was published in Fraser's Magazine for May 1873. In 1873, he and Balfour tramped over Lapland, Finland, and Sweden. Everywhere he went he took copious anthropological notes and made numerous drawings of the people, places and artefacts. During the Christmas holidays of 1873, Evans catalogued a coin collection being bequeathed to Harrow by John Gardner Wilkinson, the father of British Egyptology, who was too ill to work on it himself. The headmaster had suggested "my old pupil, Arthur John Evans – a remarkably able young man." Arthur John Evans graduated from Oxford at the age of 24 in 1874, but his career had come near to floundering during the final examinations on modern history. Despite his extensive knowledge of ancient history, classics, archaeology and what would be termed today cultural anthropology, he apparently had not even read enough in his nominal subject to pass the required examination. He could answer no questions on topics later than the 12th century. He had convinced one of his examiners, Edward Augustus Freeman, of his talent. They were both published authors, they were both Gladstone liberals, and they were both interested in the Herzegovina uprising (1875–1877) and on the side of Old Herzegovina insurgents. Freeman convinced Evans's tutors, George Kitchen and John Richard Green, and they convinced the Regius professor, William Stubbs, that, in view of his special other knowledge and interests, and his father's "high standing in learned society," Evans should not only be passed, but receive a first class degree. It was the topic of much jesting; Green wrote to Freeman on 11 November 1875:"I am very sorry to have missed you, dear Freeman Little Evans – son of John Evans the great – has just come back from the Herzegovina which he reached by way of Lapland, having started from the Schools in excitement at the 'first' I wrung for him out of the obdurate Stubbs "

1875 жылдың көктемінде ол Оксфорд ұсынған Археологиялық саяхат стипендиясына үміттенеді, бірақ өмір бойы Фрименге жазған хатында, оның өтініші Бенджамин Джоуэтт пен Чарльз Томас Ньютонның, Оксфордтағы оның жұмысына көзқарасы нашар болған екі профессорының араласуы салдарынан қабылданбағанын айтты.

Геттинген

Сол жылдың сәуір-шілде айларында ол Генри Монтегю Батлердің ұсынысымен Геттинген университетінің жазғы семестріне қатысты. Эванс Рейнхольд Паулимен бірге оқуды жоспарлады, ол бірнеше жыл Ұлыбританияда тұрған және Гриннің досы болған. Оқу Геттингенде қазіргі заманғы тарих бойынша зерттеу жүргізуге дайындық болды. Бұл шара, мүмкін, жағдайды түзету мақсатында жасалған. Геттингенге жолға шыққанда Эванс Трирдегі заңсыз қазба жұмыстарына тоқталды, бұл қазіргі заманғы тарих жоспарына кедергі келтірді. Ол қабірлердің жасырын тоналып жатқанын байқады. Кейбір артефакттарды сақтау үшін ол бір топ адамды жалдап, мүмкіндігінше асығыс қазба жұмыстарын жүргізіп, материалдарды жәшіктерге салып, оларды Джонға үйіне жіберді. Геттинген Эванстың көңілінен шықпады. Оның жатақханасы ықшам болды, ал тақырыптар оған қызығушылық тудырмады, ол мұны бұрыннан көрсеткен. Оның хаттарында негізінен ауылдағы кедей шаруалар мен қаладағы байлардың арасындағы қарама-қайшылық туралы айтылған. Оның ойлау жолы революциялық сипатта болды. Қалмауға шешім қабылдап, ол Льюиспен кездесу үшін Ескі Герцеговинаға тағы бір сапарға шықты. Бұл шешім оның ресми біліміне нүкте қойды. Герцеговина сол кезде көтеріліс күйінде болды. Османдықтар оны басу үшін башибазуктарды пайдаланды. Кейінгі оқиғаларға қарамастан, жас Эванстың сол кезде жасырын мақсаттары болғанына ешқандай дәлел жоқ, тіпті Батлер Ұлыбритания үкіметінің жартысын оқытуға көмектескеніне қарамастан. Ол жай ғана кітаптарды парақтап шаршаған, шынайы қызығушылықтарына қарсы итермеленген авантюрист жас жігіт болды. Оның ойындағы нағыз оқиға – Балқандағы революция еді.

Жеке авантюрист Ескі Герцеговинаға келіп, Плевля маңындағы римдік қаланы тапты

Геттингеннен кетуді шешкеннен кейін Эванс пен Льюис Бобовоның бүлікші тау ауылында Черногория княздығына қарсы тыңдауды жоспарлады. Бұл Плевля сапар кезінде Любишня мен Тара шатқалындағы үш тау жотасындағы ең мықты қарсылық нүктесі болды. 1875 жылғы 15 тамызда Бобоводағы шайқас кезінде Герцеговина көтерілісі (1875–1877) кезінде олар Осман билігі Плевля провинциясынан қуылды және Плевля арқылы Дубровник қаласына кемеге отырды, бұл қала Рим дәуірінен бері үлкен елді мекен болды, оны Эванс Municipium S деп атады. Олар Осман империясының бір бөлігі болған аймақтың әскери заңға бағынғанын және христиандардың өздеріне қойылған мұсылман билеріне қарсы көтеріліс жағдайында екенін білді. Кейбір Осман әскерлері бейлерді қолдауға келді, бірақ негізінен бейлер Осман әскеріне еркін байланысқан Башибазуктарды пайдаланды. Олардың жергілікті тұрғындарға қарсы жасаған қатыгездіктері У.Э. Гладстон басшылығымен Ұлыбритания империясын Осман империясына қарсы қойды, сондай-ақ Сербияның өтініші бойынша Ресейдің араласуына себеп болды. Эванс пен Льюистің алғашқы оқиғасы кезінде Османдықтар әлі де көршілерін жұбату арқылы араласу қаупін азайтуға тырысты. Эванс Боснияның түркі әскери губернаторынан Боснияға баруға рұқсат сұрап алды. Екі бауыр сербтермен де, османдықтармен де қиындықтарға тап болған жоқ, бірақ олар көршілес Австро-Венгрия империясын ашуландырып, "жаман камерада" бір түнді өткізді. Олар шекарадағы Славонски-Брод қаласындағы жақсы қонақ үйге орналасуды шешкеннен кейін, Сава өзенінің арғы жағындағы Босански-Бродтан қауіпсіз деп есептеді, сол кезде оларды суреттерін көрген офицер байқап, олар орыс тыңшылары болуы мүмкін деп шешті. Екі офицер полиция бастығына барып, паспорттарын көрсетуді сұрады. Олар талап етті және кешкі ас кезінде бастықтың үстінен келіп, Эванс оның қонақ үйге жеке келіп, паспорттарды сұрауы керек деп ұсынды. Басшы, аздаған сыпайылықсыз, ағылшындардың паспорттарын тексеруге құқығы бар ма деген дауды жеңіп, оларды түнде камерада өткізуге шақырды. Ұсталған камераға бара жатқанда, екі жігіттің соңынан үлкен топ еріп, Эванс олардың неміс тілін ғана түсінетініне қарамастан, олармен сөйлесу мүмкіндігін жібермеді. Ол британдық флот атынан билік органдарына қауіп төндірді, ол Сава өзенінен жоғары қарай жүзіп шығады деп мәлімдеді. Ол қала әкімінен талап қойып, түрме бастығына тамақ пен су үшін пара ұсынды, бірақ ол камераға тамақсыз және сусыз кірді. Осы оқиғаға Хорватия Ұлттық партиясының басшысы доктор Маканецтің назары түсті, ол сол кезде Брод қаласында болды. Келесі күні ол қала әкіміне шағымданды. Эванс пен оның інісі үлкен кешірім сұрағаннан кейін босатылды. Олар Сава өзенінен Боснияға өтіп, Эванс оны Еуропа мен Азияның шекарасы деп санады. Түрік билігі оларды жаяу жүруден бас тартқызу үшін бірнеше рет сұхбаттасқаннан кейін, пашаның паспорты басым болды. Оларға Дервентаға дейін биліктің беделін орнатуға жеткілікті бір адамнан тұратын қауіпсіздік қызметі берілді. Сол жерден олар оңтүстікке қарай Сараевоға, ал одан Дальмациядағы Дубровникке (Рагуза) сапар шекті. Сараевода олар жаңа ғана өткен аймақтың "азаматтық соғысқа толы" екенін білді.

After resolving to leave Göttingen, Evans and Lewis planned to spy against the Principality of Montenegro in the rebellious mountain village of Bobovo, Pljevlja at the time of their journey the strongest point of resistance in triple mountain ranges of Ljubišnja and Tara gorges. During the struggle in Bobovo on 15 August 1875 during the Herzegovina uprising (1875–1877) they were expelled from Province of Pljevlja by the Ottoman authorities and went to board a ship in the city of Dubrovnik via Pljevlja, a city with a large settlement from the Roman period, which Evans named as the Municipium S.

They knew that the region, a part of the Ottoman Empire, was under martial law and that the Christians were in a state of insurrection against the Muslim beys placed over them. Some Ottoman troops were in the country in support of the beys, but mainly the beys were using irregular forces, the Bashi bazouks, loosely attached to the Ottoman military. Their notorious cruelty, which they practised against the natives, helped to turn the British Empire under W. E. Gladstone against the Ottoman Empire, as well as to attract Russian intervention at Serbian request. At the time of Evans' and Lewis' initial adventure, the Ottomans were still trying to lessen the threat of intervention by placating their neighbours. Evans sought and obtained permission to travel in Bosnia from its Turkish military governor. The two brothers experienced little difficulty with either the Serbs or the Ottomans but they did provoke the neighbouring Austro Hungarian Empire and spent a night in "a wretched cell". After deciding to lodge in a good hotel in Slavonski Brod on the border, having judged it safer than Bosanski Brod across the Sava River, they were observed by an officer who saw their sketches and concluded they might be Russian spies. Politely invited by two other officers to join the police chief and produce passports, Evans replied, "Tell him that we are Englishmen and are not accustomed to being treated in this way". The officers insisted and, interrupting the chief at dinner, Evans suggested he should have come to the hotel in person to request the passports. The chief, in a somewhat less than civil manner, won the argument about whether he had the right to check the passports of Englishmen by inviting them to spend the night in a cell. On the way to the holding cell the two young men were followed by a large crowd, whom Evans lost no opportunity to harangue, even though they understood only German. He threatened the authorities in the name of the British fleet, which, he asserted, would sail up the Sava river. He demanded the mayor, offered the jailer a bribe for food and water, but went into the cell unfed and without water. Meanwhile, the incident came to attention of Dr Makanetz, leader of the National Party of the Croatian Assembly, who happened to be in Brod. The next day he complained to the mayor. Evans and his brother were released with profuse apologies. They crossed the Sava into Bosnia, which Evans found so different that he regarded the Sava as the border between Europe and Asia. After a number of interviews with Turkish officials who attempted to dissuade them from travel on foot, the passport from the pasha prevailed. They were given an escort – one man, enough to establish authority – as far as Derventa. From there they travelled directly south to Sarajevo and from there to Dubrovnik (Ragusa) on the coast, in Dalmatia. In Sarajevo they learned that the region through which they had just passed was now "plunged in civil war".

"Манчестер гвардиясы" газетінің тілшісі

Үйге қайтып келген Эванс өзінің тәжірибелерін, кеңінен жазбалары мен суреттері арқылы жұмыс істеді, «Босния мен Герцеговина арқылы» деген еңбегін жариялады, ол 1876 және 1877 жылдары екі басылымда шықты. Ол бір түндік күні Балқан мәселелеріндегі сарапшыға айналды. «Манчестер Guardian» газеті оны тілші етіп алды және 1877 жылы Балқанға қайта жіберді. Ол Осман империясының қарулы күштері христиан көтерілісшілерін қанаударын баяндады, бірақ сол империя оған түрікке қарсы көзқарастарына қарамастан, елші ретінде қарады. Оның ежелгі заттарға деген қызығушылығы да жалғасты. Ол портативті артефакттарды, әсіресе мөр тастарын, мүмкіндігінше жинап, «The Guardian» газетіне мақаладан кейін мақала жіберді. Ол Сараеводағы Фриманға да барып тұрды. Фриманның үлкен қызы Маргаретпен қарым-қатынасы дами бастады. 1878 жылы орыстар сербтердің өтінішімен қақтығысты шешуге мәжбүр болды. Османдықтар Босния мен Герцеговинаны Австро-Венгрия империясына протекторат ретінде берді. 1898 жылы «Манчестер Guardian» газетіне берген баяндамасында ол Крит мұсылмандарының этникалық тазалануын былай сипаттады: «Бірақ ең қасақана жойылған іс-әрекет Этеада жасалған. Бұл кішкентай ауылда да әйелдер мен балаларды қоса алғанда мұсылман тұрғындары мешітке тығылып, оны ер адамдар біраз уақыт қорғады. Ғимараттың өзі берік, бірақ кішкентай қабырғалы ауланың есігі ақыры жарылды, ал қорғаушылар қаруларын түсірді, өмірлері сақталатынын түсінгендей. Ерлер, әйелдер мен балалардың барлығы ауылдан жарты сағат жоғарыдағы Қасиетті София шіркеуіне әкелінді, содан кейін ерлер тіл-кеспеге ұшырап, әйелдер мен балалар атылды. Есінен айнылып, өлгендей қалған жас қыз ғана оқиғаны айтып берді. 1878 жылы Эванс өзінен үш жас үлкен, білімді және сауатты Маргарет Фриманға ұсыныс жасады. Барлығы да ұсынысты қуана қабылдады. Фриман болашақ күйеу баласы туралы жылы лебіздер айтты. Олар Сомерсеттегі Вукидегі Фриман үйінің жанындағы шіркеуде үйленді. Олар Эванстың Рагузада сатып алған Венециялық вилласында, Сан-Лазарода, Адриатика теңізіне қарап тұрған жартаста тұрып қалды. Олардың алғашқы жұмыстарының бірі – бақ құру болды. Олар 1882 жылға дейін Эванстың журналистік мансабымен айналысып, бақытты өмір сүрді. Эванстың жергілікті үкіметке қарсы тұрақты ұстанымы Австро-Венгрия империясындағы жергілікті билікке ұнамады. Ол Босния мен Герцеговинадағы Австро-Венгрия билігін Осман империясынан жақсы деп санамады. Ол былай деп жазды: «Халық босатылған емес, жеңілген және төмен саналатын нәсіл ретінде қарастырылады». Эванстың көзқарастары жеке қайырымдылық әрекеттерімен қатар жүрді: олар жетімді қабылдады, соқыр әйелді әр түнде кешкі асқа шақырды. Соңында Эванс көтеріліс жағына бірнеше ашық хат жазды. Эванс 1882 жылы тұтқындалды және британдық агенттің провокаторы ретінде сотқа тартылды. Оның журналистік байланыстары билік өкілдері үшін қолайлы дос емес еді. Ол сотқа дейін алты апта түрмеде отырды, бірақ сот барысында ешқандай нақты дәлел табылған жоқ. Оның әйелі де тексерілді. Ол өзінің махаббат хаттарын жауыз полицей агентінің көз алдында оқығанын ең қорқынышты деп тапты. Эванс елден қуылды. Глэдстон жағдай туралы дереу хабардар болды, бірақ, жұртшылық білгенше, ештеңе істемеді. Венадағы үкімет те жергілікті биліктің іс-әрекеттері туралы білмейтінін немесе олармен байланысы жоқ екенін мәлімдеді. Эванстар Оксфордта үй жалдап, вилласын тастап, ол қонақ үйге айналды. Алайда, Эванстың славяндар арасындағы беделі күшейді. Кейіннен ол Югославия мемлекетінің құрылуына қатысуға шақырылды. 1941 жылы Югославия үкіметі оның жерлеу рәсіміне өкілдерін жіберді. Гаскойн Сесилдің 1885-1886 жылдардағы премьер-министрлік мерзімінде ағылшын жұртшылығы Сербия Корольдігіне жағымсыз көзқарас танытып, Болгария Корольдігін қолдады. «Times» газетінің тілшісі Сербия Балқандағы бейбітшілікке ең үлкен қауіп төндіретін ел екенін мәлімдеді. Бұл пікірді Эванс жоққа шығарды, ол Косово мен Метохиядағы сербтер жергілікті албан халқының қолынан террорға ұшырап, кісі өлтірулер күн сайын болып жатқанын айтты.

Home again, Evans wrote of his experiences, working from his extensive notes and drawings, publishing Through Bosnia and Herzegovina, which came out in two editions, 1876 and 1877. He became overnight an expert in Balkan affairs. The Manchester Guardian hired him as a correspondent, sending him back to the Balkans in 1877. He reported on the suppression of the Christian insurrectionists by the armed forces of the Ottoman Empire, and yet was treated by that empire as though he were an ambassador, despite his anti Turkish sentiments. His older interests in antiquities continued. He collected portable artefacts, especially sealstones, at every opportunity, between sending back article after article to The Guardian. He also visited the Freemans in Sarajevo whenever he could. A relationship with Freeman's oldest daughter, Margaret, had begun to blossom. In 1878 the Russians compelled a settlement of the conflict on appeal by the Serbs. The Ottomans ceded Bosnia and Herzegovina to the Austro Hungarian Empire as a protectorate. In his report to the Manchester Guardian in 1898, he described the ethnic cleansing of Cretan Muslim civilians by saying:But the most deliberate act of extermination was that perpetrated at Eteà. In this small village, too, the Moslem inhabitants, including the women and children, had taken refuge in the mosque, which the men defended for a while. The building itself is a solid structure, but the door of the small walled enclosure was finally blown in, and the defenders laid down their arms, understanding, it would appear, that their lives were to be spared. Men, women and children, they were all led forth to the church of St. Sophia, which lies on a hill about half an hour above the village, and then and there dispatched—the men cut to pieces, the women and children shot. A young girl who had fainted, and was left for dead, alone lived to tell the tale. In 1878, Evans proposed to Margaret Freeman, three years his senior, an educated and literate woman, and until now secretary for her father. The offer was accepted, to everyone's great satisfaction. Freeman spoke affectionately of his future son in law. The couple were married near the Freeman home in Wookey, Somerset, at the parish church. They took up residence in a Venetian villa Evans had purchased in Ragusa, Casa San Lazzaro, on the bluffs overlooking the Adriatic. One of their first tasks was to create a garden there. They lived happily, Evans pursuing his journalistic career, until 1882. Evans's continued stance in favour of native government led to a condition of unacceptability to the local regime within the Austro Hungarian Empire. He did not see Austro Hungarian rule in Bosnia and Herzegovina as an improvement over Ottoman. He wrote: "The people are treated not as a liberated but as a conquered and inferior race " The Evans's sentiments were followed by acts of personal charity: they took in an orphan, invited a blind woman to dinner every night. Finally Evans wrote some public letters in favour of an insurrection. Evans was arrested in 1882, to be put on trial as a British agent provocateur stirring up further insurrection. His journalistic sources were not acceptable friendships to the authorities. He spent six weeks in prison awaiting trial, but at the trial nothing definitive could be proved. His wife was interrogated. She found most offensive the reading of her love letters before her eyes by a hostile police agent. Evans was expelled from the country. Gladstone had been apprised of the situation immediately, but, as far as the public knew, did nothing. The government in Vienna similarly disavowed any knowledge of or connection to the actions of the local authorities. The Evans's returned home to rent a house in Oxford, abandoning their villa, which became a hotel. However, Evans's reputation among the Slavs assumed unassailable proportions. He was invited later to play a role in the formation of the pre Yugoslav state. In 1941 the government of Yugoslavia sent representatives to his funeral. During Gascoyne Cecil's first tenure as Prime Minister from 1885 to 1886, the English public held negative views of the Kingdom of Serbia and instead supported the Kingdom of Bulgaria. A Times correspondent claimed that Serbia was the biggest threat to peace in the Balkans. This view was refuted by Evans, who stated that Serbs in Kosovo and Metohija were facing terror from the hand of local Albanian population, with murders being a daily occurrence.

Ашмолеан мұражайының сақтаушысы

Эванс әйелімен Оксфордқа оралып, 1883 жылдың қаңтар айында үй жалдады. Бұл өміріндегі жалғыз жұмыссыздық кезеңі болды; ол Балқан зерттеулерін аяқтау үшін өзін жұмыспен қамтыды. Римнің қалалары мен жолдары туралы мақалаларын сол жерде жазды. Оксфордта классикалық археология профессоры болуы ұсынылды. Жоуетт пен Ньютон сайлаушылардың қатарында екенін білген соң, өтініш бермеуге шешім қабылдады. Фриманға археологияны классикалық ғылымдармен ғана шектеудің ақымақтық екенін жазды. Осы уақытта Оксфорд университетінің бөлімшесі – Ашмолеан мұражайы да өзгеріске ұшырады. Бұрын табиғи тарих мұражайы болған, бірақ коллекциялары басқа мұражайларға ауыстырылған. Төменгі қабатта өнер мен археология экспонаттары, ал жоғарғы қабат университет іс-шаралары үшін пайдаланылды. 1870 жылы алғашқы сақтаушы болып тағайындалған Джон Генри Паркерге оны басқару міндеті жүктелді. Оның кең коллекциясын орналастыру үшін өнер коллекционері Чарльз Друри Эдвард Фортнуммен келіссөздер жүргізудегі күш-жігерін университет әкімшілігі кесіп тастады. 1884 жылдың қаңтар айында Паркер қайтыс болды. Мұражай оның көмекші сақтаушыларының қолында болды, олардың бірі, Эдвард Эванс (туыс емес), Эванстың ұзақ уақыт болмаған кезінде Артур Эванстың оң қолы болды. Мұражайдың стратегиясы – оны өнер және археология мұражайына айналдыру, қалған коллекцияларды кеңейту болды. 1883 жылдың қарашасында Фортнум Эвансқа хат жазып, Бодлей кітапханасынан оның коллекциясындағы белгілі бір жүзік туралы мәліметтерді растауға көмектесетін хаттарды табуға көмек сұрады; ол мұны Антикварлар қоғамынан Джон Эванстың кеңесі бойынша жасады. Хаттарды таба алмаған Артур Эванс Фортнумға Оксфордқа келуді ұсынды. Фортнум өзінің коллекциясына қарсылас болған Оңтүстік Кенсингтон мұражайына "қараушы ретінде жеткілікті білімі және тәжірибесі бар адамның болмауы" себепті наразылық білдірді. Эванс қажетті біліктілікке ие болды және ұсыныс түскен кезде Ашмолеан мұражайының сақтаушысы лауазымын қабылдады. Сондықтан 1884 жылы 34 жастағы Эванс Ашмолеан мұражайының сақтаушысы болып тағайындалды. Ол жоспарлаған өзгерістерін баяндаған салтанатты ашылу рәсімін өткізді, оны «Оксфордтағы археология үйі – Ашмолеан» деп жариялады. Үлкен ғимараттың алдыңғы жағы салынған еді. Эванс оны археология мұражайына айналдыру бағытында жұмыс істеді. Ол артефактілерді мұражайға қайтаруды талап етті, Фортнумның коллекцияларын сатып алу үшін келіссөздер жүргізіп, сәтті аяқтады, кейіннен әкесінің коллекцияларын мұражайға берді және, ақырында, өзінің миной коллекцияларын мұра етті, бұл әсерсіз қалмады. Бүгінде мұнда Криттен тыс ең толық миной коллекциялары сақталған. Эванс 1884 жылы «Славяндардың Ильрикті жаулап алуы» тақырыбында Ilchester лекцияларын оқыды, бірақ олар жарияланбады.

Evans and his wife moved back to Oxford, renting a house there in January 1883. This period of unemployment was the only one of his life; he employed himself finishing up his Balkan studies. He completed his articles on Roman roads and cities there. It was suggested that he apply to a new Professorship of Classical Archaeology at Oxford. When he found out that Jowett and Newton were among the electors, he decided not to apply. He wrote to Freeman that to confine archaeology to classics was an absurdity. Meanwhile, the Ashmolean Museum, an adjunct of Oxford University, was in a chaotic state of transition. It had been a natural history museum, but the collections had been transferred to other museums. The lower floor housed some art and archaeology, but the upper floor was being used for university functions. John Henry Parker, appointed the first keeper in 1870, had the task of trying to manage it. His efforts to negotiate with the art collector Charles Drury Edward Fortnum, over housing his extensive collection, were being undercut by university administrators. In January 1884, Parker died. The museum was in the hands of its assistant keepers, one of whom, Edward Evans (no relation), was to be Arthur Evans' executive during Evans' extended absences. The strategy for the museum now was to convert it to an art and archaeology museum, expanding the remaining collections. In November 1883, Fortnum wrote to Evans asking for his assistance in locating some letters in the Bodleian Library that would help to validate a noted ring in his collection; he did so on the advice of John Evans of the Society of Antiquaries. Unable to find the letters, Arthur Evans suggested Fortnum visit Oxford. Fortnum in fact was becoming dissatisfied with rivals for his collection, the South Kensington Museum, because of their "lack of a properly informed and competent person as keeper." Evans had the right qualifications and took the position of keeper at the Ashmolean when it was offered. In 1884, therefore, Evans, at the age of 34, was appointed Keeper of the Ashmolean Museum. He held a grand inauguration at which he outlined his planned changes, publishing it as The Ashmolean as a Home of Archaeology in Oxford. Already the great frontage building had been erected. Evans took it in the direction of being an archaeology museum. He insisted the artefacts be transferred back to the museum, negotiated for and succeeded in acquiring Fortnum's collections, later gave his father's collections to the museum, and finally, bequeathed his own Minoan collections, not without the intended effect. Today it has the finest Minoan assemblages outside Crete. Evans gave the Ilchester Lectures for 1884 on the Slavonic conquest of Illyricum, which remained unpublished.

Айлсфордтағы қазба жұмыстары

1886 жылы Кенттегі Айлсфордта табылған британдық темір дәуірінің зираты Эванстың басшылығымен қазылып, 1890 жылы жарияланды. Содан кейін, алыс емес Сварлингтегі басқа зерттеушілердің қазба жұмыстары (табылудан жариялануға дейін 1921–1925 жылдары) осы жерді Айлсфорд-Сварлинг керамикасының немесе Ұлыбританияда дөңгелекте жасалған алғашқы керамиканы қамтитын Айлсфорд-Сварлинг мәдениетінің типтік орны етіп белгіледі. Эванстың бұл орын континенттік белгиялықтарға жақын мәдениетке жатады деген қорытындысы бүгінгі күнге дейін қолданылады, бірақ мерзімі шамамен б.з.д. 75 жылдан кейін деп нақтыланды. Оның бұл орынды талдауы 2012 жылы сэр Барри Канлиффтің айтуынша, әлі де "темір дәуірін зерттеуге жасаған ең маңызды үлес" және "металл өнімдерін шеберлікпен қарастыру" болып саналады.

Болашақты күту

Маргарет қайтыс болғаннан кейін Эванс Лигурия аймағында мақсатсыз серуендеп, Террамар мәдениетіне қатысты орындарды және Лигурия үңгірлеріндегі неолиттік қалдықтарды зерттеді. Содан кейін ол Загребтегі жастық шағында зерттеген жерлерін қайтадан аралады. Ақырында ол Маргарет үшін салған үйіне қайтып, жалғыз өмір сүре бастады. Ашмолеан мұражайы оны енді қызықтырмады. Ол Фортнумға ағайындық бәсекелестіктің балалық тілегіндей шағымданып, әкесінің тағы бір баласы, оның жарты қарындасы Джоанның бар екенін айтты. Бір жылдай қайғыдан кейін, Криттегі шиеленіс күшейе бастағанда ол қызығушылық танытты. Кносс бұл кезде маңызды орын екені белгілі болды, бұл Эванстың Босниядағы ескі досы және әріптес журналисі Уильям Джеймс Стиллманның арқасы. Тағы бір досы, итальяндық археолог және болашақта Файстос қазбаларын жүргізетін Федерико Хальбхер, пошта арқылы Кносс аймағындағы жаңалықтарды жеткізіп отырды. АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Германия және Италиядан келген археологтар осы орында болды, «Еуропаның ауру адамы» метафорасымен Осман империясының құлдырауын бақылап отырды. Әртүрлі пашалар жергілікті крит парламентін ренжітпеу үшін шетелдіктерді қазба жұмыстарына рұқсат алуға шақырды, бірақ содан кейін рұқсат бермеді. Криттіктер Османдықтардың кез келген артефактіні Стамбулға алып кетуінен қорқады. Османдықтардың кешіктіру тактикасы – қазба жұмыстарын жүргізуге ниеттенгендерге алдымен жерді жергілікті иелерінен сатып алуды талап ету болды. Ал иелері одан көп ақша талап етуге үйренді, сондықтан ешкім осындай белгісіз жағдайда өтініш беруге батыл болмады. Тіпті бай Шлиман да 1890 жылы бағадан бас тартып, сол жылы қайтыс болды. 1894 жылы Эванс Маргарет қайтыс болғанға дейін сатып алған тастардағы жазудың крит жазуы болуы мүмкін деген ойға келді және бақылаушылар тобына қосылу үшін Ираклионға аттанды. Юлбериге қарайтын мәселелермен айналысқан, Ашмолеанды басқарған және бірнеше мақала жазған жылы ол Мирестен Критке келген бір зергерлік бұйымда да осы жазуды тапты. Ол бұл жазудың шамамен 60 таңбадан тұратын микендік иероглиф жазуы екенін мәлімдеді. Біршама уақыттан кейін ол Ашмолеандағы досы және демеушісі Чарльз Фортнумға «өте мазасыз» екенін және Критке баруы керектігін жазды. Ираклионға келгеннен кейін ол бірден достарына қосылмай, Кносс қазбаларын зерттеу мүмкіндігін пайдаланды. Екі балқының белгісін көргеннен кейін ол осы жазудың отанында екенін бірден түсінді. Ол Палестинаны зерттеу қорының үлгісімен құрылған Криттік зерттеу қоры арқылы осы жерді сатып алды. Иелері бұл жерді сатып алуға шамасы жетпейтін жеке тұлғаларға емес, қорға сатуға келісті. Эванс өзі жалғыз демеуші екенін түсіндіруге асықпады. Ол жердің 1/4 бөлігін сатып алып, қалғанын кейінірек сатып алу құқығын алды. Рұқсат алу құжаты әлі де жетіспейді. Алайда Криттегі саяси жағдай шиеленісе бастады. Кез келген нәрсе болуы мүмкін еді. Эванс Лондонға оралып, өзінің істерін аяқтады және одан әрі болмаған жағдайда Ашмолеан мұражайына тиісті басшылық тағайындалғанын қамтамасыз етті.

After Margaret's death Evans wandered aimlessly around Liguria ostensibly looking at Terramare Culture sites and for Neolithic remains in Ligurian caves. Then he revisited the locations of his youthful explorations in Zagreb. Finally he returned to live a hermit like existence in the cabin he had built for her. The Ashmolean no longer interested him. He complained to Fortnum in a late, childish display of sibling rivalry, that his father had had another child, his half sister Joan. After a year of grief the mounting tension in Crete began to attract his interest. Knossos was now known to be a major site, thanks to Evans's old friend and fellow journalist in Bosnia, William James Stillman. Another old friend, Federico Halbherr, the Italian archaeologist and future excavator of Phaistos, was keeping him posted on developments at Knossos by mail. Archaeologists from the United States, Britain, France, Germany and Italy were in attendance at the site watching the progress, so to speak, of the "sick man of Europe", a metaphor of the dying Ottoman Empire. The various pashas, eager not to offend the native Cretan parliament, were encouraging foreigners to apply for a firman to excavate, and then not granting any. The Cretans were afraid of the Ottomans' removing any artefacts to Istanbul. The Ottoman method of stalling was to require any would be excavators to buy the site from its native owners first. The owners in turn were coached to charge so much money that none would think it worthwhile to apply in such uncertain circumstances. Even the wealthy Schliemann had given up on the price in 1890 and had gone home to die in that year. In 1894, Evans became intrigued by the idea that the script engraved on the stones he had purchased before Margaret's death might be Cretan, and steamed off to Heraklion to join the circle of watchers. During his year of tending to the details of Youlbury, administering the Ashmolean, and writing some minor papers, he had also discovered the script on some other jewellery that came to the museum from Myres in Crete. He announced that he had concluded to a Mycenaean hieroglyphic script of about 60 characters. Shortly he wrote to his friend and patron at the Ashmolean, Charles Fortnum, that he was "very restless" and must go to Crete. Arriving in Heraklion he did not join his friends immediately, but took the opportunity to examine the excavations at Knossos. Seeing the sign of the double axe almost immediately he knew that he was at the home of the script. He used the Cretan Exploration Fund, devised on the model of the Palestine Exploration Fund, to acquire the site. The owners would not sell to individuals, who could not afford it, but they would sell to a fund. Apparently Evans did not bother to explain that he was the only contributor. He bought 1/4 of the site with first option to buy the rest later. The firman was still in deficit. Politics in Crete were taking a violent turn however. Anything might happen. Evans returned to London to wind up his affairs there and make sure the Ashmolean had suitable direction in the event of his further absence.

Криттегі діни зорлық-зомбылық

1898 жылы ол грек күштерінің түрік крит тұрғындарын этникалық тазалауы туралы хабарлаған алғашқы журналистердің бірі болды. Миф бойынша, лабиринтті Минос патшасы Минотаврды жасыру үшін салған, ол жартылай адам, жартылай бұқа, Миностың әйелі Пасифая мен бұқаның баласы еді. Эванс осы ұлы сарайда қоныстанған өркениетті Миной өркениеті деп атады. 1903 жылға қарай сарайдың көп бөлігі қазылып алынды, нәтижесінде өнер туындылары мен көптеген жазу үлгілері бар дамыған қала табылған. Сарай қабырғаларындағы бұқалардың көптеген суреттері Эвансты минойлықтар шындығында бұқаға табынған деген қорытындыға әкелді. 1905 жылы ол қазба жұмыстарын аяқтады. Одан кейін ол бөлмені тақ бөлмесі деп атады (бөлмеде орнатылған тас орындыққа байланысты) және швейцариялық суретшілер, Эмиль Гиллиерон кіші және үлкен, әке-баласы оны қайта бояды. Эванс реконструкцияларды археологиялық дәлелдерге негіздегенімен, оның сыншыларының айтуынша, тақ бөлмесіндегі ең танымал фрескалардың кейбіреулері Гиллиеронның толыққанды туындылары еді.

Аға сенімгер

Кносстағы барлық қазба жұмыстары мұражайдан демалыс алып жүргізілді. "Мұражай сақтаушысының жалақысы жомарт болмаса да, тұру шарттары өте кеңпейілді болды – сақтаушы жаңа жәдігерлерді алу үшін саяхаттауға құқылы және міндетті еді". Бірақ 1908 жылы 57 жасында ол Миной өркениеті туралы еңбектерін аяқтау үшін қызметінен кетті. 1912 жылы ол әкесі бұрын болған Антикварлар қоғамының президенті қызметін қабылдаудан бас тартты. Алайда 1914 жылы, 63 жасқа келгенде, соғысқа қатысуға тым егде болғандықтан, ол Антикварлар қоғамының президенті болды, бұл қызмет Британ мұражайының қамқоршысы ретіндегі лауазыммен бірге келді. Ол соғыс кезінде Әуе кеңесіне мұражайды беруге ниеттенген Соғыс министрлігімен сәтті күресті. Осылайша ол Британ мұражайының және Ашмолеан мұражайының тарихында маңызды рөл атқарды.

Scripta Minoa (қаңқа тұқымы)

Эванс қазба жұмыстары кезінде 3000 саз тақташаны тауып, оларды көшіріп, жүйеледі және «Scripta Minoa» еңбегінде жариялады. Олардың кейбіреуі қазір жоғалып кеткендіктен, көшірмелер ғана тақташалардағы жазулардың жалғыз дереккөзі болып табылады. Ол бұл жазулардың екі түрлі және бір-бірінен тәуелсіз жазу жүйесі екенін анықтады, кейіннен оларды Linear A және Linear B деп атады. Linear A, Linear B-ден бұрын пайда болған сияқты көрінеді. Эванс Кносстағы шарабалар бейнеленген «соғыс күймелері тақташалары» деп аталатын Linear B тақташаларын б.з.д. 15 ғасырдағы Миной өркениетінің күйреуіне дейін жатқызды. Эванстың 1901 жылғы «Scripta Minoa» еңбегіндегі тезистерінің бірі – финикиялық әліпбидің (абджад) көптеген символдары б.з.д. 19 ғасырдағы, яғни мыңдаған жылдар бұрынғы крет жазуларымен бірдей. «Scripta Minoa», 1 томдағы финикиялық әліпби туралы негізгі талқылау «Криттік филистиндері және финикиялық әліпби» бөлімінде жүзеге асырылады. Қазіргі ғалымдар оны б.з.д. 1400 жыл шамасында пайда болған прото-ханаандық әліпбидің, ханаандық (солтүстік-батыс семит) тілін жазуға бейімделген нұсқасы деп қарастырады. Финикиялық әліпби прото-ханаандық әліпбиді үздіксіз жалғастырады, ол 11 ғасырдың ортасынан бастап финикиялық деп аталады, алғаш рет жазылған қоладан жасалған жебе ұштарында кездеседі. Эванс Linear B-ні дешифрлеуде сәттілікке жете алмады, ол грек тілі екені анықталды. Он жылдар бойына жасалған теорияларға қарамастан, Linear A әлі де толыққанды дешифрленбеді және тілдік тобы да анықталған жоқ. Оның жіктемелері мен мұқият көшірмелері микендік ғалымдары үшін зор құндылыққа ие.

Құрметтер

Ол көптеген ғылыми қоғамдардың мүшесі және лауазымды адамы болды, соның ішінде 1901 жылы Корольдік қоғамның мүшесі (FRS) болып сайланды. 1913 жылы Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі, ал 1918 жылы Нидерланд Корольдік өнер және ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Ол 1880 жылы Лайелл медалін, 1936 жылы Копли медалін жеңіп алды. 1911 жылы Эванс археологияға қосқан үлесі үшін Георг V патшасынан рыцарь атағын алды. Ол Кносста және Грециядан тыс миной өркениетінің ең ірі жинағына ие Ашмолеан мұражайында еске алынды. 1901 жылдың маусым айында Дублин университетінен құрметті докторлық дәрежесін (D. Litt.) алды.

Басқа мұралар

1913 жылы ол Лондон университеті мен Антикварлар қоғамы бірлесіп құрған Август Уолластон Франкстің естелігіне арналған стипендиямен төленген соманы екі есеге арттыру үшін 100 фунт төледі, осы стипендияны сол жылы Мортимер Уилер жеңіп алған еді. 1894 жылдан бастап 1941 жылы қайтыс болғанға дейін Эванс Юлбери деген үйінде тұрды, ол кейіннен бұзылыпты. Ол Ұлы депрессия кезінде жергілікті жұмыссыз еңбекшілерге жұмыс беру мақсатында Жарн үйіндісін және оны қоршаған жабайы бақты салдырды. Әлемнің әртүрлі жерлерінен әкелінген түрлер өсетін үйінді мен жабайы бақ қазір Оксфорд сақтау қорының меншігінде. Эванс өзінің мүлкінің бір бөлігін скауттарға сыйлады, ал Юлбери лагері олардың пайдалануында әлі де бар.

Эванс жазған

[1-том, 2-томның 1 және 2 бөлімдері, 3-том, 4-томның 1 және 2 бөлімдері, Джоан Эванстың көрсеткіштемесі].