Микен – ежелгі Грек қаласының археологиялық орталығы

Кіріспе

Ежелгі грек қаласы, Грекиядағы археологиялық нысан. Микена (/m//aɪ/'/s//iː//n//iː/ mySEEnee; Μυκῆναι немесе Μυκήνη, Mykē̂nai немесе Mykḗnē) – Грекияның Арголидегі Микинге жақын орналасқан археологиялық ескерткіш. Ол Афинадан оңтүстік-батысқа қарай, Аргостан солтүстікке және Коринфтен оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл орын Сарон шығанағынан ішкі жағына қарай орналасқан және теңіз деңгейінен 900 фут (274 метр) биіктіктегі төбеде салынған. Б.з.д. екінші мыңжылдықта Микена грек өркениетінің маңызды орталықтарының бірі болды. Ол Оңтүстік Грекияның көп бөлігін, Критті, Киклад аралдарын және Оңтүстік-Батыс Анатолияның бір бөлігін бақылаған әскери бекініс еді. Грек тарихының шамамен б.з.д. 1600 жылдан б.з.д. 1100 жылға дейінгі кезеңі Микенаға сілтеме жасай отырып, Микендік дәуір деп аталады. Б.з.д. 1350 жылы өркендеген шағында цитадель және төменгі қаланың халқы 30 000-ға жеткен және ауданы құрады.

Микенаны қазіргі әдебиетте алғаш рет 1700 жылы Венеция инженері Франческо Вандейк, Морея Королдығының Провидиторы Генералы Франческо Гримани тапсырысымен жүргізген зерттеу кезінде анықтады. Вандейк Микена қираған жерлерін анықтау үшін Паузанийдің Арыстан қақпасының сипаттамасын пайдаланды. 1999 жылы Микена археологиялық орны, Микендік өркениетінің орталығы ретіндегі тарихи маңызы, ерекше сәулеті және ежелгі грек өркениетінің дамуына куәлігі болғандықтан, жақын орналасқан Тиринспен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Арыстан қақпасы, Атрей қазынасы және Тиринс қабырғалары Микена мен Тиринстегі ерекше сәулет үлгілері болып табылады. Бұл жаңалықтардың құрылысы мен орналасуы сол кездегі адамның шығармашылық қабілетін көрсетеді. Грек сәулеті мен қала құрылысына Микендік өркениетінің әсері зор болды. Грек өркениетінің ерте кезеңдерінің биігінде тұрған Микена мен Тиринс, Микендік өркениет кезеңіндегі саяси, әлеуметтік және экономикалық өсуге куә болды. Микендік өркениетінің өнер, сәулет және технология саласындағы жетістіктері еуропалық мәдениеттерге әсер етті және екі орында да көрініс тапты. Бұл орындар Гомердің эпостарымен тығыз байланысты. Грек тілінің ең ерте мысалдары Микена мен Тиринсте сызықтық В тақташаларында сақталған. Микена мен Тиринс ескерткіштерінің сақталуын вандализм мен зақымданудан қорғау үшін қатаң заңнамалық база құрылды. Грек Мәдениет және спорт министрлігі екі археологиялық орынды бақылайды. Микена мен Тиринс орындарындағы сапаны және жағдайды сақтау үшін археологиялық зерттеулер жүйелі түрде жүргізіледі. Грек мұралары туралы № 3028/2002 заңы, «Ежелгі ескерткіштерді және жалпы мәдени мұраны сақтау» туралы ереже, орындарды сақтау және қорғауды реттейді. 1964 жылғы № 2160 Министрлік Жарлығы Микенаның шекараларын және оның өзін қорғауға арналған. Акрополь және оны қоршаған кең аумақ та осы Министрлік Жарлығының қорғауына жатады. 1956 жылғы № 102098/4753 және 1991 жылғы № 12613/696 Министрлік Жарлықтары Тиринс археологиялық орынын қорғауды қамтамасыз етеді.

Mycenae (/m//aɪ/'/s//iː//n//iː/ mySEEnee; Μυκῆναι or Μυκήνη, Mykē̂nai or Mykḗnē) is an archaeological site near Mykines in Argolis, north eastern Peloponnese, Greece. It is located about south west of Athens; north of Argos; and south of Corinth. The site is inland from the Saronic Gulf and built upon a hill rising 900 feet (274 m) above sea level. In the second millennium BC, Mycenae was one of the major centres of Greek civilization, a military stronghold which dominated much of southern Greece, Crete, the Cyclades and parts of southwest Anatolia. The period of Greek history from about 1600 BC to about 1100 BC is called Mycenaean in reference to Mycenae. At its peak in 1350 BC, the citadel and lower town had a population of 30,000 and an area of
The first correct identification of Mycenae in modern literature was in 1700, during a survey conducted by the Venetian engineer Francesco Vandeyk on behalf of Francesco Grimani, the Provveditore Generale of the Kingdom of the Morea. Vandeyk used Pausanias's description of the Lion Gate to identify the ruins of Mycenae. In 1999, the archeological site of Mycenae was added to the UNESCO World Heritage List, along with the nearby site of Tiryns, because of its historical importance as the center of the Mycenaean civilization, its outstanding architecture, and its testimony to the development of Ancient Greek civilization. The Lions Gate, the Treasury of Atreus, and the walls of Tiryns are examples of the noteworthy architecture found in Mycenae and Tiryns. These discoveries' structures and layouts exemplify the human creative talent of the time. Greek architecture and urban planning have been significantly influenced by the Mycenaean civilization. Mycenae and Tiryns, which stand as the pinnacle of the early phases of Greek civilization, provided unique witness to political, social, and economic growth during the Mycenaean civilization. The accomplishments of the Mycenaean civilisation in art, architecture, and technology, which inspired European cultures, are also on display at both locations. These sites are strongly connected to the Homeric epics. The earliest examples of the Greek language are also visible at Mycenae and Tiryn, preserved on linear B tablets. A stringent legal framework was established to safeguard the integrity of the Mycenae and Tiryns sites against vandalism and other forms of damage and disturbance to the remains. The Hellenic Ministry of Culture and Sports monitors the two archaeological sites. To maintain the quality and conditions of the Mycenaean and Tiryn sites, archaeological study is conducted methodically and systematically. The Greek Antiquities Law No. 3028/2002, on the "Conservation of Antiquities and Cultural Heritage in General", governs the preservation and protection of the sites. Ministerial Decree No. 2160 of 1964 created and safeguarded the limits of Mycenae in addition to the sites themselves. The Acropolis and the larger surrounding surroundings are also covered by this ministerial decree's extension of protection. Ministerial Decrees No. 102098/4753 of 1956 and 12613/696 of 1991 both provide protection for the Tiryns archaeological site.

Этимология

Мұқанай атауы грек тілінде емес, грек тілінде сөйлейтін халықтар мұра еткен, грекшеге дейінгі көптеген жер-атаулардың бірі деп саналады. Аңыз бойынша, бұл атау грекше "микес" (μύκης, "саңырауқұлақ") сөзімен байланысты. Сондықтан Паузанияс бұл атауды аңыз бойынша қаланың негізін қалаушы Персейге жатқызады, ол қаланың атын өзінің қынының басына (микес) немесе сол жерде жұлып алған саңырауқұлақтың құрметіне берген делінеді. Гомер бұл есімді Аргос өзенінің құдайы Иннахостың қызы Микенэ нимфасымен байланыстырған (Одиссея 2.120). "Илиада" да қаланың аты Микене (Μυκήνη) деп жазылған. Кейінірек пайда болған Микенэй (Μυκῆναι) түрі атик-иония тіліндегі белгілі дыбыстық өзгерістің нәтижесінде пайда болды, ол ā әрпінің кейбір жағдайларын ē әрпімен алмастырды.

Неолит дәуірі

Микен, акрополь қаласы, теңіз деңгейінен 900 фут (274 метр) биіктіктегі төбеде, Арголис шығанағынан шалғайда салынған. Аргив жазығының солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан, ол бүкіл аймақтың үстінен қарап тұрып, билік орталығы болуға өте қолайлы жағдайға ие болды, әсіресе ол Коринф тасмуына жеңіл жолдарды бақылап тұрды. Мықты қорғаныс және стратегиялық орнынан бөлек, онда жақсы егістік жерлер мен жеткілікті су көзі болған.

Ерте және орта қола дәуірі

Орта эллада кезеңінде халық саны едәуір артты. Басқа жерлердегідей, шамамен б.з.д. 1600 жылдан бастап Криттің үстемдік етуі байқалды, оның алғашқы дәлелі 1876 жылы Генрих Шлиманн тапқан шахталық қабірлерден алынды. 1877 жылы Панагиотис Стаматакис А шеңберінің алтыншы шахталық қабірінен тереңдікте бүкіл ерте эллада кезеңіне тән қыш ыдыстар табылды. ЕХ және ОЭ материалдары сарай қабырғалары мен едендерінің астында, акропольдің жотасында, сондай-ақ Арыстан қақпасының сыртындағы ежелгі зират аумағында табылған. Акрополдің оңтүстік-батысындағы Калкани төбесіндегі тұщы су қопасының жанында ЕХ-ОЭ қонысы анықталды. Мүрделердің үстіне стеллалар орнатылған. Қабір А шеңберіне кіретін қоршалған аумақта тағы алты шахталық қабір болды, онда тоғыз әйел, сегіз еркек және екі жасөсперім жерленген. Қабірдегі заттар Б шеңберіне қарағанда құндырақ болды. Инжу таспен әшекейленген және ою-өрнек салынған қылыштар мен қанжарлар, сондай-ақ найза ұштары мен жебе ұштары осы жерде соғыс батырлары мен олардың отбасылары жерленгенін куәландырады. Қабірлерден алынған өнер туындыларының арасында күміс қоршау ритон, Агаммемнонның маскасы, Нестордың кубогы және діни және тұрмыстық қарулар бар. Күміс заттардың химиялық құрамы күміс бірнеше аймақтан алынғанын көрсетеді.

II-ші Хелла дәуірі (LHII; 1450-1400 ж.б.)

Алан Уэйс Микендегі тоғыз толос қабірін сәулеттік ерекшеліктеріне сүйене отырып, үштен тұратын үш топқа бөлді. Оның ең ертедегілері – Циклоп қабірі, Эпано Фурнос және Эгист қабірі – LHIIA кезеңіне жатқызылады. Толос қабірлеріне жерлеу, шахталық қабірлердегі жерлеуді ығыстырған деп есептеледі. Шахталық қабірлерді сақтауға жұмсалған күтім, олардың сол кездегі патшалық мұраның бір бөлігі болғанын, ата-бабаларымыздың батырларының қабірлері екенін көрсетеді. Көзге көрінетін болғандықтан, толос қабірлерінің бәрі ежелгі заманда немесе кейінгі тарихи кезеңдерде тоналған.

III-ші Хелла дәуірі (LHIII; 1400-1050 ж.б.)

1350 жылға жуық, акропольдегі бекіністер мен төңіректегі төбелер циклоптық стильде қайта салынды, себебі пайдаланылған тас блоктары соншалықты үлкен болғандықтан, кейінгі заманда олардың бір көзді алыптар – циклоптардың жұмысы деп есептелді. Осы қабырғалардың ішінде, көп бөлігі бүгінге дейін сақталған, бірнеше монументалды сарайлар салынды. Соңғы сарайдың қалдықтары қазір Микен акрополінде көрініп тұр, ол LHIIIA:2 кезеңінің бастапқы уақытына жатады. Бұрын да сарайлар болған болуы мүмкін, бірақ олар бұзылып немесе үстіне қайта салынған. Осыған ұқсас архитектурадағы сарайлар құрылысы сол кездегі Оңтүстік Грекияның барлық аймақтарында кеңінен таралған еді. Олардың барлығында мегарон, яғни тақ отыратын зал болды. Отырған орнынан патшаны анық көруге болатын тақ, залдың ортасындағы қабырғаға қарсы қойылды. Қабырғалар мен еден фрескалармен безендірілді. Бұл залға кіру үшін ауладан бағаналы галерея арқылы өтілді. Акрополь ауласына төмендегі террасадан үлкен сатылармен көтерілді. Цитадель ішінде салынған ғибадатханада, Аменхотеп III-ге үйленген Мысыр патшасы Тиеге арналған скарабей, LHIIIA:2 немесе B:1 типіндегі кем дегенде бір мүсінмен бірге қойылды. Аменхотеп III-тің м w k i n u, *Mukana қаласымен байланысы Ком-эль-Хетан жазуында расталады, бірақ Аменхотептің билеуі LHIIIA:1 кезеңімен сәйкес келеді деп саналады. Аменхотептің елшісі скарабейді бұрынғы ұрпаққа тапсырған, содан кейін олар цитадельді циклоптық стильде қайта құруға қажетті ресурстарды тауып, одан кейін скарабейді мұнда жеткізген болуы мүмкін. Уэйстің екінші толой тобы LHIIA мен LHIIIB кезеңдері аралығында салынды: Като Фурнос, Панагия Толосы және Арыстан қабірі. Соңғы топ, III топ: Атрей қазынасы, Клитемнестра қабірі және Генийлер қабірі, LHIIIB кезеңіне жатады, бұл Атрей қазынасының табанының астынан табылған бір сынық арқылы анықталды. Орхомендегі Миния қазынасы сияқты, бұл қабір де тоналып, оның қабірлік ескерткіш екендігі ұмытылған. Құрылыс дәстүрлі түрде "Қазына" деп аталды. Қыш ыдыстардың кезеңдеріне (EH, MH, LH және т.б.) негізделген салыстырмалы даталау жүйесі, тіпті аздаған C14 даталарымен толықтырылғанның өзінде, өте нақты даталауға мүмкіндік бермейді, себебі оларда белгілі бір дәлдік жоқ. Микендегі одан әрі құрылыс кезеңі шамамен келесідей болды. LHIIIB кезеңінің ортасында, шамамен б.з.д. 1250 жылы, Циклоптық қабырға батыс беткейінде А қабір шеңберін қамту үшін кеңейтілді. Айнала қабырға арқылы кіретін басты кіреберіс, Микеннің ең танымал белгісі – Арыстан қақпасы арқылы жасалды. Арыстан қақпасы тастардың салмағын ұстап тұру үшін "Артық үшбұрыш" пішінде салынды. Солтүстік қабырғада безендірілмеген екінші қақпа да салынды. Қаланың қабырғадан тыс орналасқан бірнеше үйлерінің бірі, Б қабір шеңберінен тыс орналасқан және сол кезеңге жатады. Қалқандар үйі, Мұнай саудагерінің үйі, Сфинкстер үйі және Батыс үйі. Бұл үйлер тұруға да, жұмыс істеуге де арналған болуы мүмкін. Ең үлкен тастардың, соның ішінде есіктердің жоғары жағы мен қақпа бағаналарының салмағы 20 тоннадан асты, ал кейбіреулері 100 тоннаға жуық болды. Біраз уақыттан кейін, шамамен б.з.д. 1200 жылы, LHIIIB кезеңінің соңында, цитадельге тағы бір соңғы кеңейтім жасалды. Қабырға солтүстік-шығыс жағында тағы да кеңейтілді, сонымен қатар қабырға арқылы және астынан құрылған, 99 сатырмен төмен түсетін және 15 метр тереңдікте жартасқа ойылған цистернаға жететін құрылыс жасалды. Бұл цистерна алыстағы биік жердегі бұлақтан тоннель арқылы сумен жабдықталады. LHIIIA:1 кезеңінде Мысыр *Mukana қаласын Теба мен Кнос қалаларымен тең деңгейдегі астана ретінде білген. LHIIIB кезеңінде Микеннің саяси, әскери және экономикалық ықпалы Критке, батыс Пелопоннестегі Пилосқа, сондай-ақ Афина мен Фиваға дейін жеткен болуы мүмкін.

At a conventional date of 1350 BC, the fortifications on the acropolis, and other surrounding hills, were rebuilt in a style known as Cyclopean because the blocks of stone used were so massive that they were thought in later ages to be the work of the one eyed giants known as the Cyclopes. Within these walls, much of which can still be seen, successive monumental palaces were built. The final palace, remains of which are currently visible on the acropolis of Mycenae, dates to the start of LHIIIA:2. Earlier palaces must have existed, but they had been cleared away or built over. The construction of palaces at that time with a similar architecture was general throughout southern Greece. They all featured a megaron, or throne room, with a raised central hearth under an opening in the roof, which was supported by four columns in a square around the hearth. A throne was placed against the center of a wall to the side of the hearth, allowing an unobstructed view of the ruler from the entrance. Frescos adorned the plaster walls and floor. The room was accessed from a courtyard with a columned portico. A grand staircase led from a terrace below to the courtyard on the acropolis. In the temple built within the citadel, a scarab of Queen Tiye of Egypt, who was married to Amenhotep III, was placed in the Room of the Idols alongside at least one statue of either LHIIIA:2 or B:1 type. Amenhotep III's relations with m w k i n u, *Mukana, have corroboration from the inscription at Kom al Hetan but Amenhotep's reign is thought to align with late LHIIIA:1. It is likely that Amenhotep's herald presented the scarab to an earlier generation, which then found the resources to rebuild the citadel as Cyclopean and then, to move the scarab here. Wace's second group of tholoi are dated between LHIIA and LHIIIB: Kato Phournos, Panagia Tholos, and the Lion Tomb. The final group, Group III: the Treasury of Atreus, the Tomb of Clytemnestra and the Tomb of the Genii, are dated to LHIIIB by a sherd under the threshold of the Treasury of Atreus, the largest of the nine tombs. Like the Treasury of Minyas at Orchomenus the tomb had been looted of its contents and its nature as funerary monument had been forgotten. The structure bore the traditional name of "Treasury". The pottery phases on which the relative dating scheme is based (EH, MH, LH, etc.) do not allow very precise dating, even augmented by the few existing C 14 dates due to the tolerance inherent in these. The sequence of further construction at Mycenae is approximately as follows. In the middle of LHIIIB, around 1250 BC or so, the Cyclopean wall was extended on the west slope to include Grave Circle A. The main entrance through the circuit wall was made grand by the best known feature of Mycenae, the Lion Gate, through which passed a stepped ramp leading past circle A and up to the palace. The Lion Gate was constructed in the form of a "Relieving Triangle" in order to support the weight of the stones. An undecorated postern gate also was constructed through the north wall. One of the few groups of excavated houses in the city outside the walls lies beyond Grave Circle B and belongs to the same period. The House of Shields, the House of the Oil Merchant, the House of the Sphinxes, and the West House. These may have been both residences and workshops. The largest stones including the lintels and gate jambs weighed well over 20 tonnes; some may have been close to 100 tonnes. Somewhat later, toward the end of LHIIIB around 1200 BC, another, final extension to the citadel was undertaken. The wall was extended again on the northeast, with a sally port and also a secret passage through and under the wall, of corbeled construction, leading downward by some 99 steps to a cistern carved out of rock 15 m below the surface. It was fed by a tunnel from a spring on more distant higher ground. Already in LHIIIA:1, Egypt knew *Mukana by name as a capital city on the level of Thebes and Knossos. During LHIIIB, Mycenae's political, military and economic influence likely extended as far as Crete, Pylos in the western Peloponnese, and to Athens and Thebes.

Құлдырау

Микены б.з.д. 1200 жылдар шамасындағы қола дәуірінің құлдырауы кезінде қиратылған көптеген Эгей аймағындағы орындардың бірі болды. Бұл қираулардың себептері белгісіз, бірақ болжамдардың ішінде жау шабуылы, ішкі дау-жанжалдар және жер сілкінісі сияқты табиғи апаттар бар. Көптеген басқа орындардан өзгеше, Микены осы қираудан кейін ішінара қайта жаңғыртылды, алайда бұрынғыдай орталықтандырылған жазба бюрократияның орталығы болмай қалды. Археологиялық қазбалардан табылған керамикалық бұйымдар постсарайлық Микендер кейіннен өзінің байлығының бір бөлігін қайта қалпына келтіргенін, бірақ тағы да өртке түскенін көрсетеді. Осы кезеңнен кейін бұл жер эллинистік дәуірге дейін сирек қоныстанды.

Архаикалық және классикалық кезеңдер

Архаикалық кезеңде Микен қамалының ең биік жерінде Гераға арналған ғибадатхана салынды. Парсы соғыстары кезінде Микендік контингент Термопил және Платея шайқастарында күресті. Бірақ, б.з.д. 468 жылы аргостық әскер Микенені басып алып, тұрғындарын жерінен қуды және қамалдарды қиратты.

Қайта өркендеу және тастау

Микены эллинистік кезеңде қысқа мерзімге қайтадан иеленді, сол кезде онда театр болған (Клитемнестраның қабірінің үстінде орналасқан). Кейіннен бұл орын тасталып, Грециядағы римдік кезеңде оның қираған қалдықтары туристерді қызықтыратын жерге айналды. Мысалы, ежелгі саяхатшы Паузания осы жерге сапар шегіп, сол кездегі көрнекті бекіністерді және б.з. II ғасырында да көрініп тұрған Арыстан қақпасын қысқаша сипаттады. Паузания сондай-ақ, осы орынға шопандардың жетектеп келгенін айтады, бұл қоршаған аумақ толығымен тасталмағанын көрсетеді. Қазіргі уақытта бұл орынды Мәдениет, білім және дін істері министрлігі басқарады. 1999 жылы Микенге арналған ғылыми комитет құрылды және осы ғылыми орган археологиялық ескерткіштерді сақтау, жақсарту және нығайту бойынша көптеген жобаларды аяқтады. Комитет сондай-ақ, ескерткіштерге келушілердің қолжетімділігін арттыру үшін жолдар салып, ақпараттық бекеттер құрды.

Саяси ұйым

Микен мемлекетін Кносс пен Пилостағы Сызықтық В жазуларында «ванакс» (𐀷𐀙𐀏) атағымен танылған патшалар басқарған көрінеді. Ванакс жоғарғы билікке ие болды және оның өкілдері болды. Гомер поэзиясындағы сөз формасы – анакс (ἄναξ), ағылшын тілінде көбінесе «лорд» деп аударылады. Құрбандық тізіміндегі жазулардың кейбіреулері патшаның құдай екенін көрсетеді, бірақ «патша үшін» деген сөз әдетте басқа атпен бірге келеді. Бұл атау оның билік құқығын құдай бергенін білдіреді. 𐀣𐀯𐀩𐀄, qa si re u (қараңыз, βασιλεύς, "basileús") термині, кейіннен Грекияда «патша» мағынасында қолданылды. (Гомер Итакада көптеген басилейлерді еске алады). Осы екі жоғары лауазымды тұлғадан төмен Сызықтық В мәтіндерінде 𐀳𐀩𐀲, te re ta ("telestai") – лауазымды адамдар орналасқан. Леонард Роберт Палмер «телестайлар – телос иелері» деген пікірде. Қазіргі қолда бар мәліметтерге сәйкес, патшалық он алты округке бөлінген. 𐀒𐀩𐀮, ko re te – «округ губернаторы», ал 𐀡𐀫𐀒𐀩𐀮, po ro ko re te – «орынбасары» болған. Бұл корейтер мен прокорейтерді білдіруі мүмкін. 𐀅𐀗𐀒𐀫, da mo ko ro (damokoros) – ресми тағайындалған лауазым, бірақ оның міндеттері толыққанды белгілі емес. Жергілікті жерлер 𐀅𐀗, da mo (сөзбе-сөз «халық», қараңыз Аттикалық δῆμος, dễmos) немесе «жер иелері» қолында болған. Бұл жергілікті округтің өкілдері болған. Олар сарайда немесе белгілі бір құдайларға қызмет еткен. Археологиялық мәліметтер Микеннің әлеуметтік иерархиясы монархия болған деген пікірді қолдайды. Қоршаған заттардың айырмашылығы қоғамның таптарға бөлінгенін көрсетеді. Патша немесе Ванакс иерархияның ең жоғары сатысында тұрды, ол сарайларда тұрып, халық үшін заңдар шығарды. Патшалардың билікке келуі ұлы басшылық қабілеттеріне емес, мұрагерлікке байланысты болған деп саналады. Патшадан төмен Лавагета тұрды, Гомердің еңбектеріне сүйене отырып, ол әскердің басшысы деп есептелді. Лавагеталар ең көп жерді иелену арқылы билікке жеткен деп саналады. Басқа пікірлер бойынша Лавагета – әскери билігі жоқ ханзада болған. Лавагетаның төменінде көптеген қолөнершілер жұмыс істеген. Жер иеленушілер туралы мәтіндерде жиі айтылатын басқа топ – Телесталар. Кейбіреулер Телесталарды діни қызметкерлер деп санайды, ал басқалары оларға қызмет көрсету үшін жер берілгенін айтады. Телесталардың төменінде Хекетиялар бар деп есептеледі, олар әскери қызметкерлер, жауынгерлер немесе патшаның серіктері болуы мүмкін. Хекетияның төменінде қолөнершілер, шаруалар, балықшылар және басқа да жұмысшылар тұрады. Әлеуметтік иерархияның ең төменгі сатысында құлдар, көбінесе әйелдер тұрады. Әйелдер құл болмаған жағдайда да, олар өркениеттерде билікке ие бола алмаған деп саналады. Микеннің әлеуметтік құрылымындағы нақты лауазымдар мен жауапкершіліктер толыққанды түсініксіз. Дәстүрлі көзқарас бойынша, Микен немесе материктік Грекияның басқа сарай орталықтары империя емес еді, материк тәуелсіз қала-мемлекеттерден тұрды. Микен сарайы қола дәуіріндегі Грекиядағы басқа сарай мемлекеттерінен екі-үш есе үлкен аумақты билеген болуы мүмкін. Оның құрамына Тиринт пен Науплион сияқты көршілес орталықтар да кірген болуы мүмкін, оларды Микеннің билеуші әулетінің мүшелері басқарған. Сарай орталықтарының кейбір археологиялық ерекшеліктері – сәулеттік біртектілік, әкімшілік жүйенің біртектілігі, керамиканың біртектілігі, мемлекеттік тіл және ірі жобалар (дренаж жүйелері, порты, жолдар және т.б.) Грекияның үлкен бөлігі бір патшаның билігінде болғанын, жергілікті вассалдарға әртүрлі деңгейде бақылау жүргізгенін көрсетеді. Бұл жағдай қазіргі Хетт әлемінен ерекшеленбейді, бірақ археологиялық мәліметтер әлі де нақты емес. Гомердің «Илиада» романында Микен патшасы Агамемнон басқаратын қала-мемлекеттердің еркін конфедерациясы айтылады.

It appears that the Mycenaean state was ruled by kings identified by the title 𐀷𐀙𐀏, wa na ka ("wanax') in the Linear B inscriptions at Knossos and Pylos. Wanax had the supreme authority and was represented by a number of officials. In the Homeric poems, the word form is anax (ἄναξ), often translated in English as "lord". Some inscriptions with a list of offerings indicate that the king was probably divine, but the term "for the king" is usually accompanied by another name. It is possible that a priest king system was adopted from the East and the title probably indicates that his right to rule was given by the god. The term 𐀣𐀯𐀩𐀄, qa si re u (cf. βασιλεύς, "basileús"), which was later used in Greece for "king", was apparently used for the "chief" of any group of people, or for a provincial official. (Homer mentions many basilees in Ithaca). Below these two elevated persons, Linear B texts situate the 𐀳𐀩𐀲, te re ta ("telestai"), the officials. Leonard Robert Palmer suggests that the "telestai were the men of telos the fief holders". From the existing evidence, it seems that the kingdom was further subdivided into sixteen districts. The 𐀒𐀩𐀮, ko re te was the "governor of the district" and the 𐀡𐀫𐀒𐀩𐀮, po ro ko re te was the "deputy". It is possible that these represent koreter and prokoreter. The 𐀅𐀗𐀒𐀫, da mo ko ro (damokoros) was an official appointment but his duties are not very clear. The communal land was held at the hands of 𐀅𐀗, da mo (literally, "people", cf. Attic δῆμος, dễmos), or "plot holders". It seems that the da mo was a collective body of men, representing the local district These are recorded in the texts as working either for the palace or for specific deities. Archaeological evidence supports the idea that the social hierarchy of Mycenae was a monarchy. The difference in the grave goods shows how the society was clearly separated by class. The king or the Wanax was at the top of the hierarchy, who lived in the palaces and made laws for the people. It is believed that the kings came into power not because of great leadership duties, but because of hereditary succession. Below the king was the Lawagetas, believed to be the leader of the army, based on Homer's works. The Lawagetas are thought to have gotten their power by owning the most land. Other opinions think Lawagetas were a sort of prince, having no military power. Under the Lawagetas are numerous craftsmen employed by the Lawagetas. Other groups commonly mentioned in landholding texts are the Telestas. Some think the Telestas are religious officials while others believe they were given land in return for services. Under the Telestas is believed to be the Hequetia, who are believed to be either military workers or warriors or companions of the king. Under the Hequetia are the general laborers which includes artisans, farmers, fisherman, and more. At the bottom of the social hierarchy slaves, which are commonly believed to be women. Even when women were not slaves it is believed they were never able to hold substantial roles of power in the civilizations. The particular positions held and responsibilities performed within Mycenae's social structure are not well understood. According to the traditional view, Mycenae or any other palatial center of mainland Greece was not an empire, and the mainland consisted of independent city states. The palace of Mycenae probably ruled over a territory two to three times the size of the other palatial states in Bronze Age Greece. Its territory would have also included adjacent centers, including Tiryns and Nauplion, which could plausibly be ruled by a member of Mycenae's ruling dynasty. Certain archaeological features in the palatial centers like the architectural uniformity, the uniformity of the administrative system, the uniformity in pottery, the imperial language and some large scale projects (drainage systems, harbours, roads etc.) indicate that large parts of Greece may have fallen under the sway of a single king, with various degrees of control over local vassals: a situation not dissimilar from the contemporary Hittite world, although the archaeological evidence remains ambiguous. A loose confederacy of city states under the king of Mycenae, Agamemnon, is mentioned by Homer in Iliad.

Дін

Микен дінінің көп бөлігі классикалық Грекияға грек құдайларының пантеонында сақталды, бірақ грек діни сенімі қаншалықты микендік, не қаншалықты гректің қараңғы ғасырларының немесе одан кейінгі өнімдері екені белгісіз. Мозес I. Финли 8 ғасырдағы Гомер әлемінде тек бірнеше түпнұсқа микендік наным-сенімдерді анықтады, бірақ Нильсон микендік дін грек дінінің анасы болды деп болжады. Нильсон мен Гатридің тарихынан микен пантеонында минойлық құдайлар, сонымен қатар Шығыс пен Батыста ұқсас функциялар атқаратын әртүрлі есімдермен пайда болатын құдайлар мен құдайлар бар. Сызықтық B жазуларында кездесетін осы есімдердің көбісі классикалық Грекияда, мысалы Зевс, Гера, Посейдон, Афина, Гермес, Элейтихия және Дионис сияқты кездестіріледі, бірақ этимология – бұл культтердің жалғыз дәлелі. Алайда, бірнеше ақылға қонымды болжамдар жасауға болады. Бастапқыда микендіктер көптеген индоевропалықтар сияқты ішкі күшті (анима) мұра еткен кез келген затты құдай деп санайтын көрінеді. Кейбір діни нанымдар жергілікті халықтың нанымдарымен араластырылды, өйткені ол классикалық Грекияға дейін сақталған оқшауланған Аркадияның ескі табынуларында көрінеді. Бұл культтерде Посейдон, әдетте, Солтүстік Еуропа фольклорында болғандай, жер асты әлемінің өзен рухын бейнелейтін ат ретінде көрінеді. Деметр мен Персефонның алғышы әйел құдайлар бұлақтар мен жануарлармен, әсіресе Посейдонмен және алғашқы нимфа болған Артемидамен тығыз байланысты. Микендіктердің діні көп құдайлы болған, ал микендіктер өз құдайларының қатарына жат құдайларды қосып, белсенді түрде синкретизмге ұмтылды. Микендіктер Грекияға, бәлкім, кейбір басқарушы аспан құдайлары басқаратын құдайлар пантеонымен кірген шығар, оны лингвистер ерте Үнді-Еуропалықтарда *Dyeus деп атаған болуы мүмкін деп болжайды. Грек тілінде бұл құдай Зевс (Ежелгі грек тілінде Зевс немесе Диас деп айтылады) болып шығады. Бұл аспан құдайы индустар арасында "Дьяус Пита" болып табылады. Латын тілінде ол "Deus Pater" немесе Юпитер деп аталады; біз бұл сөзді әлі күнге дейін "құдай" және "құдайлық" сөздерінің этимологиясында кездестіреміз. Кейіннен кейбір культтарда Зевс "қасиетті үйлену тойында" (hieros gamos) Гера бейнелеген Эгейдің Ұлы құдайымен біріктіріледі. Өздерінің мәдени тарихының бір кезеңінде микендіктер минойлық әйел құдайларды Афея, Бритомартис, Диктина сияқты қабылдады және оларды аспан құдайымен байланыстырды. Афина мен Гера аман қалды және сарайлар мен қалаларды қорғайтын қамқоршы әйел құдайлар болды. Жалпы, грек діні кейінірек екі құдай түрін ажыратады: олимпиялық немесе аспан құдайлары (оның ішінде Зевс), олар қазір белгілі бір түрде белгілі; және хтондық құдайлар немесе жер құдайлары. Уолтер Буркерт: "Минойлық және микендік діндерді қай дәрежеде ажыратуға болады және ажыратуға тиіс екендігі әлі күнге дейін нақты жауап таппаған сұрақ болып табылады", - деп ескертеді. Оның айтуынша, эллиндік және архаикалық грек мәдениеті мен дінінің, немесе римдік және этруск мәдениетінің арасындағы қарым-қатынастарда пайдалы параллельдер болады. Пантеонға табиғат пен жануарлар дүниесінің күш-қуатын бейнелейтін құдайлар да кірді, олар Жерорта теңізі аймағында ұқсас функциялармен көрінеді. Посейдон теңіздің, сондықтан дауылдар мен жер сілкіністердің иесі ("Жер сілкінісі" сызықтық B тақташаларында). Ол грек дәуірінен бұрынғы хтондық Зевс, Жер құдайының қожайыны немесе жұбайы ретінде қызмет еткен болуы мүмкін. Зәйтүн ағаштарын қорғаған Афина – азаматтық Артемида. Жануарлар табиғатының күші, олардың өмір сүруі ағаштар мен суларға байланысты болған нимфаларға және адам түріндегі құдайларға және алғашқы денелік инстинкттерді білдіретін жануарлардың басы мен құйрығына деген сенімді арттырды. Аркадияда жануарлардың басын басқан құдайлар бейнеленген, бұл алыс өткенде құдайлар жануарлар мен құстар ретінде, жануарлардың басын басқан жын-шайтандармен қоршалған деп ойланған. Ол құдайлардың артында олардан да күшті бір нәрсенің бар екені туралы ойды енгізеді. Олимпиадалық пантеон – тәртіпті жүйе. Грек құдайлары Зевспен бірге өмір сүреді және олардың әрқайсысы белгілі бір сферамен байланысты. Алайда кейбір грек культтарының кейбір элементтері ақылға қонымды емес әлемнен шыққан кейбір ескі культтардың сақталуын көрсетеді: өлгендердің ескі культтары, аграрлық сиқыр, зұлым рухтарды қуу, ерекше құрбандықтар және жануарлардың бастары бар құдайлар. Гомердің өлеңдерінде, кек алушы Тағдыр бұрынғыда құдайлармен қатар әрекет еткен жын болған. Ұқсас сенімді микендік Хагия Триада саркофагынан (1400 ж.б.д.) табуға болады, ол минойлық өркениет пен микендік стильдің ерекшеліктерін біріктіреді. Бұл өлінің жаңаруы үшін бұқаның қаны қолданылған сияқты. Көптеген культтар микендік кезеңде болған және ескі дәстүр бойынша сақталған болуы мүмкін. Екінші деңгейдегі маңызға ие болған – қаһармандардың культы, ол микендік дәуірде басталған сияқты. Бұл өткеннің ұлы адамдары, олар өлімнен кейін жасағандары үшін құрметке ие болды, өйткені ежелгі минойлық сенім бойынша, теңіздің ар жағында Элисион деп аталатын арал болған, онда қайтыс болғандар басқа, бірақ бақытты өмір сүре алатын. Кейіннен гректер тек қаһармандар мен құдайлардың сүйіктілері ғана адам түрінде өмір сүре алады деп сенді. Қалғандарының рулары қараңғы кеңістікте еңселі түрде адасып кетеді. Құдайлар мен адамдардың ортақ шығуы болған, бірақ мәңгілік құдайлар мен өлшеулі адамдар арасында үлкен айырмашылық болған. Алайда, кейбір элементтер микендіктер болашақ өмірге сенгенін көрсетеді. Шафт Грейв VI-да жақсы сақталған екі дене табылды, және Вольфганг Хельбиг олардың жерленуінен бұрын бальзамдалғанына сенді. Генрих Шлиман ашқан шахталық қабірлерде, денелер оларды сақтау үшін жеңіл өртке ұшыратылды. Микендік дін әлбетте құдайларға сыйлықтар мен құрбандықтарды қамтыды, және кейбіреулер олардың рәсімдері мәтіндік дәлелдер мен қабірлердің сыртынан табылған сүйектерге негізделген адамдық құрбандықтарды қамтыды деп болжайды. Гомердің өлеңдерінде, король Агамемнонның қызы Ифигенияны құрбан етуі туралы мәдени естелік сақталған сияқты, сондай-ақ трояндық қаһармандардың бірнеше оқиғалары трагикалық адамдық құрбандықтарды қамтиды. Адамдар бұрынғыда құдайларды бағындыру үшін, әсіресе кінәлі қорқыныш кезінде құрбан етуге ұсынылған болуы мүмкін. Кейіннен құрбандық өкшелер сойылатын тойға айналды. Адамдар етті алып, құдайларға майға оралған сүйектерді берді. Бұл болжамнан әрі жүруге болмайды. Микендік өркениеттің құлауы мен Грек қараңғы ғасырының соңы арасындағы ғасырлардың көлеңкесінде, түпнұсқа микендік дін сақталды және бейімделді, содан кейін Гомердің екі ұлы дастандық поэмасындағы адамдық берілгендік, дінсіздік және құдайлардың ерсілігі туралы әңгімелерде пайда болды.

Much of the Mycenaean religion survived into classical Greece in their pantheon of Greek deities, but it is not known to what extent Greek religious belief is Mycenaean, nor how much is a product of the Greek Dark Ages or later. Moses I. Finley detected only few authentic Mycenaean beliefs in the 8th century Homeric world, but Nilsson suggested that the Mycenaean religion was the mother of the Greek religion. From the history traced by Nilsson and Guthrie, the Mycenaean pantheon consisted of Minoan deities, but also of gods and goddesses who appear under different names with similar functions in East and West. Many of these names appearing in the Linear B inscriptions can be found later in classical Greece, like Zeus, Hera, Poseidon, Athena, Hermes, Eileithyia and Dionysos, but the etymology is the only evidence of the cults. There are several reasonable guesses that can be made, however. It seems that originally the Mycenaeans, like many Indo Europeans, considered divine any object that inherited an internal power (anima). Certain religious beliefs were mixed with the beliefs of the local populations as it appears in the old cults of isolated Arcadia, which survived up to classical Greece. In these cults, Poseidon appears usually as a horse, representing the river spirit of the underworld, as usually happens in northern European folklore. The precursor goddesses of Demeter and Persephone are closely related with springs and animals, and especially with Poseidon and Artemis, who was the first nymph. Mycenaean religion was almost certainly polytheistic, and the Mycenaeans were actively syncretistic, adding foreign deities to their pantheon of deities with ease. The Mycenaeans probably entered Greece with a pantheon of deities headed by some ruling sky deity, which linguists speculate might have been called *Dyeus in early Indo European. In Greek, this deity would become Zeus (pronounced Zeus or Dias in ancient Greek). Among the Hindus, this sky deity becomes "Dyaus Pita". In Latin he becomes "Deus Pater" or Jupiter; we still encounter this word in the etymologies of the words "deity" and "divine". Later in some cults, Zeus is united with the Aegean Great Goddess, who is represented by Hera, in a "holy wedding" (hieros gamos). At some point in their cultural history, the Mycenaeans adopted some Minoan goddesses like Aphaea, Britomartis, Diktynna and associated them with their sky god. Athena and Hera survived and were tutelary goddesses, the guardians of the palaces and the cities. In general, later Greek religion distinguishes between two types of deities: the Olympian, or sky, deities (including Zeus), who are now commonly known in some form or another; and the chthonic deities, or deities of the earth. Walter Burkert warns: "To what extent one can and must differentiate between Minoan and Mycenaean religion is a question which has not yet found a conclusive answer." He suggests that useful parallels will be found in the relations between Hellenistic and Archaic Greek culture and religion, or between Roman and Etruscan culture. The pantheon also included deities representing the powers of nature and wildlife, who appear with similar functions in the Mediterranean region. Poseidon is the lord of the sea, and therefore of storms and earthquakes, (the "Earth shaker" in Linear B tablets). He may have functioned as a pre Hellenic chthonic Zeus, the lord or spouse of the Earth goddess. Athena whose task was to protect the olive trees is a civic Artemis. The powers of animal nature fostered a belief in nymphs whose existence was bound to the trees and the waters, and in gods with human forms and the heads or tails of animals who stood for primitive bodily instincts. In Arcadia were depicted animal headed gods, indicating that in the remote past the gods were conceived as animals and birds, in a surrounding of animal headed daemons. and he introduces the idea of the existence of something else behind the gods, which was more powerful than they. The Olympian Pantheon is an ordered system. The Greek divinities live with Zeus at the helm and each is concerned with a recognizable sphere. However, certain elements in some Greek cults indicate the survival of some older cults from a less rationalized world: old cults of the dead, agrarian magic, exorcism of evil spirits, peculiar sacrifices, and animal headed gods. In the Homeric poems, the avenging Fate was probably originally a daemon acting in parallel with the gods. A similar belief may be guessed from the Mycenaean Hagia Triada sarcophagus (1400 BC), which combines features of Minoan civilization and Mycenaean style. It seems that the blood of a bull was used for the regeneration of the reappearing dead. Probably most of these cults existed in the Mycenaean period and survived by immemorial practice. A secondary level of importance was the cult of the heroes, which seems to have started in the Mycenaean era. These were great men of the past who were exalted to honor after death, because of what they had done. According to an old Minoan belief, beyond the sea there was an island called Elysion, where the departed could have a different but happier existence. Later, the Greeks believed that there could live in human form only heroes and the beloved of the gods. The souls of the rest would drift unconsciously in the gloomy space of Hades. Gods and men had common origins, but there was an enormous gap between the immortal gods and mortal men. However, certain elements indicate that the Mycenaeans probably believed in a future existence. Two well preserved bodies were found in Shaft Grave VI, and Wolfgang Helbig believed that an embalming preceded the burial. In the shaft graves discovered by Heinrich Schliemann, the corpses were lightly exposed to fire in order to preserve them. Mycenaean religion certainly involved offerings and sacrifices to the deities, and some have speculated that their ceremonies involved human sacrifice based on textual evidence and bones found outside tombs. In the Homeric poems, there seems to be a lingering cultural memory of human sacrifice in King Agamemnon's sacrifice of his daughter, Iphigenia; several of the stories of Trojan heroes involve tragic human sacrifice. In the far past, even human beings might be offered to placate inscrutable gods, especially in times of guilty fear. Later sacrifice became a feast at which oxen were slaughtered. Men kept the meat, and gave the gods the bones wrapped in fat. Beyond this speculation we can go no further. Somewhere in the shades of the centuries between the fall of the Mycenaean civilization and the end of the Greek Dark Ages, the original Mycenaean religion persisted and adapted until it finally emerged in the stories of human devotion, apostasy, and divine capriciousness that exists in the two great epic poems of Homer.

Микен патшалары

Патша Маңызды мәліметтер Персей Аргос патшасы Акрисийдің немересі; Микен қаласын және Персеид әулетін құрғандығы айтылады; Геракл заманына дейінгі ең ұлы батырлардың бірі және құбыжықтарды өлтіруші ретінде танымал. Электрион Персей мен Андромеданың ұлы; оның таққа таласуы Тафийлермен, Птерелаос басшылығында болды, олар Микенге шабуыл жасап, малды ұрлады; малды Амфитрион қайтарып алды, бірақ ол малдың шатасуынан Электрионды қаза қылды. Стенел Персейдің кіші інісі; билікке келгеннен кейін Амфитрионды қуды; аймақтың ең қуатты мемлекеті Элис патшасы Пелопстың қызы Нициппеге үйленіп, патшалығының беделін арттырды; оны Гераклдың ұлы Гилл өлтірді. Эвристей Стенелдің ұлы; әкесінің өлімі үшін Гераклға деген өшпенділікпен, Гераклидтерді қуғынға салды; ол және оның ұлдары Гераклидтерді бағындырған Афинамен соғысқанда қаза тапқан Персеид әулетінің соңғы патшасы. Атрей Эвристейдің анасының інісі және Атреид әулетінің негізін қалаушы; тақ үшін ағасы Тиестпен күресіп, жеңгеннен кейін оны қуғынға салды; Тиестің ұлы Эгист, әкесін таққа қайтару үшін Атрейді өлтірді. Тиест Атрейдің ағасы; ұлы Эгистпен бірге билік жүргізді; Атрейдің ұлдары Агамемнон мен Менелайды Спартаға қуғынға салды; Тиест пен Эгист екеуі де биліктен алынып, Менелай Спарта патшасы болғаннан кейін жер аударылды. Агамемнон Атрей мен Аэропаның ұлы; Троя соғысында гректерге басшылық етті; оның әйелі Клитемнестра Эгистпен опасы болып, олар екеуі де Агамемнонды оралғанда өлтірді. Эгист Тиестің ұлы; Агамемнонды өлтіргеннен кейін таққа оралып, Микенді 7 жыл бойы басқарды; оны және Клитемнестраны Агамемнонның ұлы Орест өлтірді, ол қашуға мәжбүр болды және Эриниялар оны қуды. Алет Эгист пен Клитемнестраның ұлы; ата-анасы Орестпен өлтірілгеннен кейін жас кезінде таққа отырды; Орест бірнеше жылдан кейін әскермен оралып, Алетті өлтірді және тақты иеленді. Орест Агамемнон мен Клитемнестраның ұлы; Микенге оралғаннан кейін таққа отырып, Алетті өлтірді; ол билігін Пелопоннесте үлкен мемлекет құруға жұмсады; Аркадияда жылан шаққаннан қайтыс болды. Тисамен Оресттің ұлы; Атреид әулетінің соңғы патшасы; Пелопоннесті ата-бабаларының жері ретінде қайтарып алуға тырысқан Гераклидтермен соңғы шайқаста қаза тапты; олар оның жерлерін бөлісіп, Микен патшалығының соңына әкелді.

King Notable informationPerseusGrandson of King Acrisius of Argos; Legendary founder of Mycenae and the Perseid dynasty; considered one of the greatest heroes and slayer of monsters before the times of Heracles. ElectryonSon of Perseus and Andromeda; his succession was disputed by the Taphians under Pterelaos, who assaulted Mycenae, lost, and stole the cattle; the cattle were recovered by Amphitryon, but he accidentally killed Electryon with a club in an unruly cattle incident. SthenelusYounger brother of Electryon; exiles Amphitryon after taking power; expands prestige of his kingdom by marrying Nicippe, a daughter of King Pelops of Elis, the most powerful state of the region; he was killed by Hyllus, the son of Heracles. EurystheusSon of Sthenelus; resentful towards Heracles for his father's death, he persecutes the Heracleidae; final king of the Perseid dynasty when he and his sons are all killed during his war against Athens for housing the Heracleidae. AtreusMaternal uncle of Eurystheus and founder of the Atreid dynasty; competed against his brother Thyestes for the throne and persecuted him after winning; was killed by Thyestes's son Aegisthus to restore his father to the throne. ThyestesBrother of Atreus; ruled jointly with his son Aegisthus; exiled the sons of Atreus, Agamemnon and Menelaus to Sparta; both Thyestes and Aegisthus are removed from power and exiled after Menelaus becomes king of Sparta and invades to place his brother Agamemnon to the throne. AgamemnonSon of Atreus and Aerope; commanded the Greeks during the Trojan War; his wife Clytemnestra becomes lovers with Aegisthus whom both plot and kill Agamemnon upon his return. AegisthusSon of Thyestes; returns to the throne after killing Agamemnon and rules Mycenae for 7 years; he and his lover Clytemnestra are killed by the son of Agamemnon, Orestes who is forced to flee and is pursued by the Erinyes. AletesSon of Aegisthus and Clytemnestra; assumes the throne at a young age after his parents are killed by his half brother Orestes who flees; Orestes returns several years later with troops and kills Aletes and takes the throne. OrestesSon of Agamemnon and Clytemnestra; takes the throne after returning to Mycenae and killing his half brother Aletes; he spends his reign building a larger state in the Peloponnese; he dies in Arcadia from a snake bite. TisamenusSon of Orestes; final king the Atreid dynasty; he was killed in the final battle with the Heracleidae who sought to retake the Peloponnese as their ancestral lands; they divided his territories amongst themselves and brought the end of the Mycenaean Kingdom.

Персеидтер әулеті

Ежелгі грек мифтерінде Микен қаласын Аргос патшасы Акрисийдің немересі Персей құрған делінеді. Персей – Акрисийдің қызы Данаэ мен құдай Зевстің ұлы. Персей кездейсоқ әкесін өлтіргендіктен, Аргос тағына мұрагер бола алмады. Оның орнына ол әйелі Мегапентпен патшалықтарды алмастырып, Тиринт патшасы болды, ал Мегапент Аргосқа ие болды. Содан кейін Персей Микенді құрып, одан екі патшалықты бірлесіп басқарды. Персей Андромедаға үйленіп, көптеген ұлдары болды. Оның ұлы Электрион әулеттің екінші өкілі болды, бірақ Тафийлер, Птерелаос бастауында, оған қарсы шықты. Птерелаос, Персейдің тағы бір ұрпағы, Микенге шабуыл жасады, жеңіліп, малын алып қашып кетті. Персейдің немересі Амфитрион малды қайтарып алды, бірақ малдың бақылаусыз болған кезінде ағайынын қасақана емес, бірақ соққымен өлтіріп, жер аударылуға мәжбүр болды. Тақты Персейдің ұлы Стенолус иеленді. Ол Элис патшасы Пелопстың қызы Никиппеге үйленіп, болашақ даңққа жол ашты, өйткені Элис сол кездегі ең күшті мемлекет еді. Олардың ұлы Евристей Персеид әулетінің төртінші және соңғы өкілі болды. Гераклдың ұлы Гилл Стенолусты өлтіргеннен кейін, Евристей Гераклға деген өшпенділігімен және Геракл ұрпақтары – Гераклидтерді аяусыз қуғындауымен танылды. Осы ұлдар туралы аңыз алғаш рет естіледі, олар кейіннен Дориандардың символына айналды. Геракл да Персеидтің бірі болған. Оның өлімінен кейін Евристей Микен тағына таласқан осы қарсыластарын жоюға бел буды, бірақ олар Афинаға қашып тығынды. Соғыс барысында Евристей мен оның барлық ұлдары қаза болды. Персеид әулетінің соңы келді, ал Микен халқы Евристейдің анасының інісі Атрейді (Пелопид) таққа отырғызды.

Атрид әулеті

Микен халқы оракулдан жаңа патшаны Пелопидтерден таңдауға кеңес алған еді. Екі талапкер – Атрей мен оның інісі Тиест. Бастапқыда Тиест таңдалды. Осы сәтте табиғат араласып, күн шығысқа қарай батып, бағытын кері өзгерткендей болды. Атрей күн бағытын өзгерткендіктен Тиестің сайлануын кері қайтару керек деп талас етті. Оның сөзіне құлақ асылып, Атрей патша болды. Оның бірінші қадамы Тиесті және оның барлық отбасын – яғни, өз руласын – қуу болды, бірақ Тиест Микеннен қашып құтылуға үлкерді. Атрейдің екі ұлы болды: Агаммемнон мен Менелай, олар Атрейдтер деп аталды. Тиестің ұлы Эгист Атрейді өлтіріп, Тиесті таққа қайта отырғызды. Спарта патшасы Тиндарейдің көмегімен Атрейдтер Тиесті тағы да жер аударып жіберді. Тиндарейдің екі қызы болды – Елена мен Клитемнестра, оларға Менелай мен Агаммемнон үйленді. Агаммемнон Микенді мұраға алды, ал Менелай Спарта патшасы болды.

Гомердің өлеңдері

Көп ұзамай Елена Троялық Париспен бірге қашып кетті. Агаммнон ағасын қайтару үшін Трояға қарсы 10 жылдық соғыс жүргізді. Желдің болмауынан соғыс кемелері Трояға бара алмай қалды. Агаммнон құдайлардың разылығын алу үшін, желдің соғуын тілеп, қызы Ифигенияны құрбандыққа шалды. Аңыздың кейбір нұсқаларында, аңшылық құдайы Артемида соңғы сәтте оның орнын құрбандық тақтасында бұғымен ауыстырып, Ифигенияны Тавриске алып кетті (Еврипидтің "Тавристегі Ифигения" пьесасын қараңыз). Құдайлар осы құрбандыққа разы болып, жел соғып, грек флоты жолға шықты. Аңыз айтуынша, ұзақ және қиын Троя соғысы, гректердің жеңісі болғанымен, анархия, қарақшылық және құлпыруға әкелді. Грек флоты Трояға аттанбас бұрын, бұл қақтығыс құдайларды да екіге бөліп, көптеген грек батырларын қуатын қарғыстар мен кек алу әрекеттеріне себепкер болды. Соғыстан кейін Агаммнон Микенге оралды және оны қызы Ифигенияны құрбандыққа шалуға бұйрық бергені үшін қатты жек көретін Клитемнестра зәулім күшпен қарсы алды. Клитемнестраға оның сүйіктісі Эгистей көмектесті, бірақ Агаммнонның ұлы Орест Фокиске жасырылып әкетілді. Ол есейген соң, қарындасы Электрамен бірге Клитемнестра мен Эгистейді өлтіру үшін оралды. Одан кейін Орест әділеттен және ана өлтіруден қашу үшін Афинаға қашып, бір кезде ақылынан айырылды. Ал Микена тағына Эгистейдің ұлы Алетес отырды, бірақ ол ұзаққа созылмады. Ақылын жинаған Орест Электрамен бірге Микенге оралып, Алетесті өлтіріп, тақты иеленді. Бұл оқиға көптеген пьесаларда, соның ішінде Эсхилдің "Орестея" трилогиясында, Софоклдің және Эврипидтің "Электра" пьесаларында баяндалған.

Атреидтердің соңы

Орест Пелопоннесте үлкен мемлекет құрды, бірақ Аркадияда жылан шаққаннан көз жұмды. Оның ұлы Тисамен, Атрид әулетінің соңғы өкілі, Пелопоннеске қайтып келген Гераклидтердің қолынан қаза тапты. Олар Персеидтердің Пелопоннестің әртүрлі патшалықтарын мұраға алу құқығын талап етіп, оларды бөлісу үшін құда түсті, осылайша Атреидтер Аңыз Микенаның соңғы билеушілері болды.

Қазіргі заманғы тарих және қазба жұмыстары

Микены қаласы қысқа ғасырлық эллиндік қоныстанғаннан кейін тасталып кеткен сияқты. Біздің заманымыздың екінші ғасырында Паузания сапар жасағанда, ол бұл жерді «ұсақ қалдық» деп сипаттаған, бірақ қабырғалардың және Арыстан қақпасының бөліктері әлі де көрініп тұрған. Ал «А» қабір шеңбері бұрынғы тарих заманында-ақ көміліп қалған, сондықтан Паузания оны көрмеген болуы мүмкін. Бұл орын біздің заманымыздың V ғасырында да көрініп тұрған болуы мүмкін, себебі ол Рим картасы – Табула Пейтингерианада дұрыс көрсетілген. Бірақ орта ғасырларда бұл жер ұмытылып, он бесінші ғасырдың карталарында дұрыс орналастырылмаған. Анконалық Кириак 1447/1448 жылдары бұл жерге келгенін айтса да, шындығында жақын орналасқан Кацингри бекінісін көрген. Сол сияқты, қазіргі заманғы зерттеулер XVI ғасырдың екі саяхатшысының бұл жерге келгендерін жоққа шығарды: Андре де Монсо 1669 жылы келгенім деп мәлімдеген, ал француз әскери офицері Никола Мирабель 1691 жылы солай болды деп сенген.

Ерте археологиялық жұмыстар (17001876)

1700 жылы венециялық инженер Франческо Вандейк, Франческо Гриманидің, венеция әскерлерінің провидаторының бұйрығымен Пелопоннесті (венециялықтарда «Морея» деп аталған) зерттеу кезінде, қазіргі заманғы Микенді алғаш рет дұрыс анықтады. Вандейк сол кезде Арыстан қақпасын жасырып тұрған қирандыларды ішінара бөлшектеп, кейін «Атрей қазынасы» деп аталған қабірді анықтады және тіпті ол Микен патшасының қабірі болуы мүмкін деген болжам жасады. 18 ғасырда Микенге туристер сирек келді, мысалы, француз Клод Луи Фурмонт 1729–1730 жылдары Микенді аралап, қабырғалар мен қақпалардың бөліктерін суреттеді. Алайда, 1796 жылдан бастап Наполеонның Италияға шабуылы «Дилетанттар қоғамының» мүшелерін, олардың «Үлкен саяхаты» әдетте Италияда өтетін, балама бағыттарды іздеуге итермеледі. Қоғам мүшелері Микенді өз маршруттарына қоса бастады, Кэти Гердің сөзімен айтқанда, оны «соңғы романтикалық қираған орын» деп қарастырды. 19 ғасырдың басында жергілікті халық арасында Атрей қазынасын жақын маңдағы Карвати ауылының ағасы зерттеп, одан қола шам алып кеткен деген әңгіме тарады. Осы кезде Микеннің көбінесе ескерткіштері көріне бастады және еуропалық саяхатшыларға белгілі болды. 1802 жылы британдық аристократ Томас Брюс, Эльгиннің 7-ші графы, Британияға қайтарылуы мүмкін ескі заттарды іздеу үшін Микенге келді. Ол бастапқыда Арыстан қақпасының мүсіндік бейнесін алып кетуді жоспарлаған, бірақ оны көтеру немесе тасымалдау мүмкін болмады. Сондықтан Элгин Нафплион воеводасынан Атрей қазынасын тазартамын деп өтінді, одан ол қыш құмыраларының сынықтарын, әшекейлі тас жұмыстарын, мәрмәр құмырасын және оның мүсіндік әшекейлерінің бөліктерін алып кетті. 1810 жылдың маусым айында Мореяның Османлы пашасы Вели-паша қабірді қазып, кіреберістің көп бөлігін тазартып, баспалдақпен камераға кірді. Генрих Шлиманның кейінірек Микендегі қазбалары туралы жариялаған еңбегінде айтылғандай, ол «алтынмен жабылған сүйектерді», сондай-ақ асыл тастар мен басқа да алтын және күміс заттарды тапты. Вели-паша есік жанындағы жартылай енгізілген бағаналардың төрт үлкен бөлігін алып тастады, олардың бір бөлігін қазбадан кейін бірден келген Слайгоның 2-маркизі Хоу Браунға сыйлық ретінде берді. 1834 жылы француз әскерлері бұл жерді зерттеп, картаға түсірді. 1841 жылы Афина археологиялық қоғамы тапсырмасымен Кириакос Питтакис Арыстан қақпасына дейінгі жолды тазартып, Клитемнестра қабірін алдын ала зерттеуді бастады.

In 1700, the Venetian engineer Francesco Vandeyk made the first known correct identification of Mycenae of modern times while surveying the Peloponnese (known to the Venetians as the 'Morea') under the orders of Francesco Grimani, Provveditore of the Venetian armies occupying the region. Vandeyk partially dismantled the debris that was then obscuring the Lion Gate, and identified the tomb now known as the 'Treasury of Atreus', even conjecturing that it was the tomb of a king of Mycenae. During the 18th century, Mycenae was visited only infrequently by tourists, such as the Frenchman Claude Louis Fourmont, who visited Mycenae in 1729–1730 and drew parts of the walls and gates. From 1796, however, Napoleon's invasion of Italy encouraged members of the Society of Dilettanti, whose 'Grand Tour' normally took place in Italy, to find alternative destinations, and members of the society began to include Mycenae on their itineraries: seeing it, in the words of Cathy Gere, as 'the ultimate Romantic ruin.' In the early 19th century, local tradition held that the Treasury of Atreus had been once explored by the agha of the nearby village of Karvati, who took from it a bronze lamp. By this period, more of Mycenae's monuments were visible and known to European visitors. In 1802, the British aristocrat Thomas Bruce, 7th Earl of Elgin visited Mycenae looking for antiquities that might be taken back to Britain. While he had originally sought to remove the sculpted relief of the Lion Gate, it proved too large to lift or transport, and so Elgin asked the voivode of Nafplio to clear the Treasury of Atreus, from which he removed fragments of pottery vases, ornamental stonework and a marble vase, as well as parts of its sculptural decoration. In June 1810, Veli Pasha, the Ottoman Pasha of the Morea, excavated the tomb, clearing most of the entrance, and entered the chamber with ladders; according to Heinrich Schliemann's later publication of his own excavations at Mycenae, he discovered 'bones covered with gold', as well as gemstones and other gold and silver objects. Veli Pasha removed four large fragments of the semi engaged columns beside the doorway, some of which he gave as a gift to Howe Browne, 2nd Marquess of Sligo, who visited him shortly after the excavations. In 1834, the site was surveyed and mapped by French troops. In 1841, Kyriakos Pittakis, working on behalf of the Archaeological Society of Athens, cleared the approach to the Lion Gate and made a tentative exploration of the Tomb of Clytemnestra.

Шлиманның қазба жұмыстары (1874-1876)

Археолог Генрих Шлиман Микены жеріне ерекше қызығушылық танытты. Шлиман Гомердің эпостық поэзиясына әуес болған және Гомердің әңгімелері тарихи шындыққа негізделген деп сенген. Өмірінің соңғы жылдары ол Гомер эпостарында айтылған тарихи орындарды қазуға өзін арнады. Шлиманның алғашқы қазба жұмыстары ежелгі Трояның орны саналатын Хисарликте жүргізілді. Хисарликтегі жұмысынан кейін, 1876 жылы Шлиман Микенде қазба жұмыстарын бастады. Оның мақсаты Гомердің "Илиадасында" баяндалғандай, Микен патшасы және Троя соғысындағы грек әскерінің басшысы Агамемнонның қабірін табу болатын. Шлиман А қабірінің шеңбері деп аталатын алты шахталы қабір бар патшалық зиратты ашты. А қабірінің шеңберінен ол "Агамемнонның бетпердесі" деп аталатын алтын бетпердені тапты. Қазіргі археологиялық дәлелдер оның Агамемнонның қалдықтарын тапқаны туралы мәлімдемесінің көбінесе жалған екенін көрсетті, өйткені бетперде Троя соғысынан 300 жылдан астам бұрын жасалған. Шлиманның Микендегі жаңалығына қатысты пікірлер қарама-қайшы. Шлиманның археологиялық жұмысы жалпы алғанда даулы, кейбіреулер Шлиманды "ғылыми археологияның әкесі" деп атайды, ал басқалары Шлиманның қазба жұмыстарындағы қиратушылық әдістерін сынап бағалайды. Шлиманның А қабірін қазу жұмысының шынайылығы күмәнді, кейбір сыншылар Шлиман Микенге қосымша артефакттарды жасырып әкеліп, кейін оларды өзі тапқандай көрсеткенін айтады. Қазіргі заманғы дәлелдер Шлиманның А қабірінде тапқандарының шынайы екенін, бірақ Троя соғысынан бұрынғы кезеңге жататынын көрсетеді.

Шлиманнан (1876 жылдан қазіргі уақытқа дейін) бастап қазба жұмыстары

Шлиманнның заманынан бері Микенде одан да көп ғылыми қазба жұмыстары жүргізілді, негізінен грек археологтары, сондай-ақ Афинадағы британ мектебі тарапынан. АСА-ның тағы бір мүшесі Христос Цунтас 1884 жылдан бастап 1902 жылға дейін жүргізген қазбалары барысында цитадельдің маңызды бөлігін тазартты. Афина археологиялық қоғамы қазіргі уақытта (2011 жылғы мәлімет бойынша) Дикинсон колледжі мен Эгей алды аймағының тарихы институтының қолдауымен Микен төменгі қаласын қазып зерттеп жатыр. Кейін Цунтас пен АСА Британ археология мектебіне (БАС) қазба жүргізуге рұқсат берді; БАС 1920 жылдан 1955 жылға дейін Алан Джон Байард Уэйс басшылығымен, Виннифред Лэмбтің көмегімен қазба жұмыстарын жүргізді. 1951 жылы жұмысшылар B қабір шеңберін тапты. Уэйс 1957 жылы қайтыс болғаннан кейін, қазба жұмыстарын Лорд Уильям Тейлор 1958 жылдан 1969 жылға дейін, әсіресе цитадельдің батыс беткейінде аяқтады. АСА 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Иоаннис Пападимитриу мен Николас Верделис, сондай-ақ 1957 жылдан 1985 жылға дейін Джордж Милонас басқаратын қазба жұмыстарын жалғастырды. 1985 жылы қазба жұмыстарын Спирос Яковидис басқарды, ол 2009 жылдан бері АСА-ның зерттеу миссиясын, далалық жұмыстарды және жарияланымға дайындалуды бақылап отыр.