Польша және Литваның королевасы Елизавета Габсбург

Кіріспе

Польшаның патшайымы 1454–1492 жылдары. Елизавета Австриялық (Elisabeth von Habsburg; Elżbieta Rakuszanka; шамамен 1436 – 30 тамыз 1505) – Польша королі Казимир IV-нің әйелі ретінде Польша патшайымы және Литваның ұлы герцогинясы болды. Әке-шешесінен ерте айырылған ол балалық шағын Киелі Рим императоры Фридрих III сарайында өткізді. Император Сигизмундтың үш немересінің бірі болғандықтан, ол Венгрия және Богемия патшалықтарына құқығы бар еді. Осы себепті ол поляк ханзадасы үшін тартымды күйеу боларлық әйел еді. Польша ақсүйектері Польшаның Венгрия мен Богемиядағы ықпалын арттыру мақсатымен Елизавета туғаннан бастап оған үйленуге тырысып, 1454 жылы осы мақсатына жетті. Казимирге үйленуі Польша тарихындағы ең сәтті патшалық некелердің бірі болды. Ол он үш бала туды, олардың он бірі ересек жасқа жетті. Оның төрт ұлы патша тағына отырды.

Қиын балалық шағы

Елизавета Германияның Альберт II, Австрияның эрцгерцогы және оның әйелі Люксембургтің Елизавета, император Сигизмундтың қызы болды. Оның нақты туған күні белгісіз, және 1436 мен 1439 жылдың басы аралығында деп әртүрлі айтылған. Оның үлкен ағасы 1435 жылдың ақпанында дүниеге келген. Польшалық жылнамашы Ян Длугош 1436 жылдың күзінде Польша елшілерінің Венаға барып, император Сигизмундпен оның немерелері Анна мен Елизаветаның Богемия мен Венгрия тақтарына мұрагер саналатынын, ал поляк князьдері Владислав пен Казимирмен олардың некелерін келісу туралы әңгімелер өткізгенін жазды. Келіссөздер шешуші келісімге келмесе де, тарихшыларға Елизавета 1436 жылдың бірінші жартысында туған деген қорытынды жасауға мүмкіндік берді. Елизаветаның ерте өмірі саяси дүрбелеңмен өтті. 1437 жылдың желтоқсанында император Сигизмунд қайтыс болғаннан кейін, Елизаветаның әкесі Венгрия мен Богемияның королі болып жарияланды. Оның Богемия тағына гуситтер қарсы шықты, олар поляк князі Казимир IV Ягеллонды өз корольдері деп жариялады, содан соң соғыс басталды. Польша дипломаттары Казимир мен Елизаветаның некесін жалғастыруды көздеді, бұл Богемияны қалыңдық ретінде әкелер еді. Альберт король Богемияға деген талаптарынан бас тартпағандықтан, дипломаттарды салқын қарсы алды. 1439 жылдың наурыз айында Елизаветаның қарындасы Анна, Саксонияның курфюрстігінің Фридрих I-нің ұлы, Тюрингияның ландграфы Вильгельм III-ке куәлік етіп, Саксония сарайына жіберілді. Альберт король 1439 жылдың қазанында Осман империясына қарсы қысқа науқаннан кейін қайтыс болды. Оның жүкті әйелі өзін император Сигизмундтың жалғыз заңды мұрагері деп санады және ұлы Ладиславты Венгрия королі ретінде таққа отырғызу үшін күресті, ал венгр ақсүйектері Польша королі Владислав III-ті таңдады. Елизаветаның күтушісі Хелена Коттаннерин Венгрияның қасиетті тәжін ұрлап, оны королева Елизаветаға Комарноға жеткізді. Үш айлық Ладислав 1440 жылдың 15 мамырында таққа отырғызылды, бірақ бұл азамат соғысын тоқтатпады. Олардың қауіпсіздігі үшін Альберт пен Елизаветаның екі баласы сайланған, бірақ таж кимеген Киелі Рим императоры Фридрих III-тің қамқорлығына берілді. Келісімнің бір бөлігі ретінде Елизавета Фридрих III-тің немересі және Саксонияның курфюрсті Фридрих II мен Австрияның Маргаритасының ұлы Фридрихке куәлік етіп берілді.

Elisabeth was the daughter of Albert II of Germany, Archduke of Austria, and his wife Elizabeth of Luxembourg, daughter of Emperor Sigismund. The exact date of her birth is unknown and has been variously provided between 1436 and early 1439. Her elder brother was born in February 1435. Polish chronicler Jan Długosz mentioned that Polish envoys traveled to Vienna in autumn 1436 to negotiate with Emperor Sigismund a marriage between his granddaughters, Anne and Elisabeth, who were considered heirs to the thrones of Bohemia and Hungary, and Polish princes Władysław and Casimir. While the negotiations ended without a decisive agreement, they allowed historians to conclude that Elisabeth was born in the first half of 1436. Elisabeth's early life was marked by political turmoil. After the death of Emperor Sigismund in December 1437, Elisabeth's father was crowned as King of Hungary and Bohemia. His Bohemian title was challenged by the Hussites who promoted Polish prince Casimir IV Jagiellon as their king and a war erupted. Polish diplomats continued to pursue the plan for a marriage between Casimir and Elisabeth, who would bring Bohemia as a dowry. King Albert received the diplomats coolly as he had no intentions of surrendering his claims to Bohemia. In March 1439, Elisabeth's sister, Anne, was betrothed to William III, Landgrave of Thuringia, son of Frederick I, Elector of Saxony, and was sent to live at the Saxonian court. King Albert died in October 1439 after a brief campaign against the Ottoman Empire. His pregnant widow considered herself to be the only rightful heir of Emperor Sigismund and fought to crown her son Ladislaus the Posthumous as King of Hungary while Hungarian nobles selected Polish King Władysław III. Princess Elisabeth's nanny Helene Kottannerin stole the Holy Crown of Hungary and brought it to Queen Elisabeth in Komárno. Three month old Ladislaus was crowned on 15 May 1440, but that did not stop the civil war. For their safety and protection, the two children of Albert and Elisabeth were placed in the care of Frederick III, elected but not crowned Holy Roman Emperor. As part of the agreement Elisabeth was betrothed to Frederick, nephew of Frederick III and son of Frederick II, Elector of Saxony, and Margaret of Austria.

Императордың сарайында

Елизавета мен Ладислав бастапқыда Форкенштейн замкісінде Анна фон Поттендорфтың қамқорлығында болды. 1442 жылдың желтоқсан айында Елизавета патшайым қайтыс болғанда, император Фредерик III Грац пен Винер-Нойштадт қалаларында көп уақытын өткізген екі жетімнің күтімін жалғастырды. Оппозиция императорды балаларды қанағаттандырмай тастап отыр деп айыптады, бірақ бұл тек саяси насихат болуы мүмкін. Император Фредерик III эмоциялық жағынан ұзап тұратын және салымды адам ретінде танымал болды, бірақ ол екі баласына да жақсы білім беруге мүмкіндік берді. Императордың хатшысы, болашақ Папа Пий II Энея Сильвио Пиколомини балаларды тәрбиелеу жөніндегі нұсқау ретінде «De liberorum educatione» атты еңбекті жазды. 1973 жылы Елизаветаның қаңқасын зерттеу кезінде оның жас кезінде омыртқа туберкулезі болғаны анықталды. Бұл оның қаңқасын көзге көрінетіндей деформациялады, омыртқасы S пішіндес, жауырыны бұрыс орналасқан, кеудесі деформацияланған және басы тұрақты түрде оңға қарай иілген. Басының үнемі иілуі оның оң жақ бетінің дамуына кедергі келтірді. Оның беті тар, жауырыны ірі болды. Алайда, оның кейінгі өмірі мен жиі жүктіліктері көрсеткендей, ол жалпы алғанда жақсы денсаулыққа ие болды. 1447 жылы Фредерик III Елизаветаны Бургундия герцогы Филипп І-нің ұлы Карлға үйлендіруді ұсынды. Филип Люксембургты Богемияның Елизаветасынан сатып алған еді. Фредерик III Люксембургке алмасу үшін Елизаветаның құдайы ретінде 70 000 дукат ұсынды, бірақ Филип 120 000 дукат талап етті және келіссөздер сәтсіз аяқталды. Белгісіз себептермен, Елизаветаның анасы, Елизавета патшайым келісімге келген Саксониялық Фридрихке жасалған неке тойы 1450 жылдың шілдесінде қол қойылған келісімге қарамастан, өткізілмеді. 1444 жылы Варна шайқасында Польшаның Владыслав III қайтыс болғаннан кейін, венгр ақсүйектері Елизаветаның ағасы Ладиславты өздерінің патшасы деп мойындады. Алайда император Ладиславтың өзінің сарайынан кетуіне рұқсат бермеді. Елизаветаның туысы, Сельж графы Ульрих II-нің саяси амбициялары оны балаларды өзіне беруді талап етуге итермеледі. 1451 жылдың желтоқсан айында император Римге барып, киелі Рим императоры болып ресми түрде таққа отырғанда, Ладиславты өзімен бірге алып, Елизаветаны Венада қалдырды. Австрия ақсүйектері Фредерик III-ке қарсы көтеріліс жасап, Елизаветаны Ульрихқа тапсырды. Елизавета алаңдап, қала алаңында императордың алдында тұтқынға алынған ағасы мен өзіне көмек сұрады. 1452 жылдың маусым айында Фредерик III оралғанда, австриялық ақсүйектер оны 1452 жылдың қыркүйегінде Ладиславты Ульрихке босатуға мәжбүр етті.

Elisabeth and Ladislaus were initially cared for by Anna von Pottendorf at the Forchtenstein Castle. When Queen Elisabeth died in December 1442, Emperor Frederick III continued to care for the orphans who spent most of their time in Graz and Wiener Neustadt. The opposition accused the Emperor of neglecting the children, but that could be just political propaganda. Emperor Frederick III was known to be emotionally distant and frugal, but he also provided both children with a good education. Enea Silvio Piccolomini, the emperor's secretary and future Pope Pius II, wrote De liberorum educatione as instruction for educating the children. A 1973 study of Elisabeth's remains revealed that she most likely had spinal tuberculosis at a young age. This left her skeleton visibly deformed, with an s shaped spine, misaligned jaw, deformed thorax and her head cocked permanently to the right. The permanent tilt of her head led to stunted development of the right side of her face. Her face was narrow with a large chin. However, as her later life and frequent pregnancies showed, she was of overall good health. In 1447, Frederick III proposed to marry Elisabeth to Charles, son of Philip the Good, Duke of Burgundy. Philip had purchased Luxembourg from Elisabeth of Bohemia. Frederick III offered 70,000 ducats, as the dowry of Elisabeth, in exchange for Luxembourg, but Philip demanded 120,000 ducats and the negotiations fell through. For unknown reasons, Elisabeth's scheduled wedding to Frederick of Saxony, negotiated by her mother Queen Elisabeth, did not take place despite a wedding treaty signed in July 1450. After the death of Władysław III of Poland in the Battle of Varna in 1444, Hungarian nobles recognized Elisabeth's brother Ladislaus the Posthumous as their king. However, the Emperor refused to allow Ladislaus to leave his court. Political ambitions of Ulrich II, Count of Celje, cousin of Queen Elisabeth, led him to demand the release of the children into his custody. In December 1451, when the Emperor traveled to Rome to be officially crowned as the Holy Roman Emperor, he took Ladislaus with him but left Elisabeth in Vienna. Austrian nobles rebelled against Frederick III and transferred Elisabeth into the care of Ulrich. Elisabeth made a tearful public appeal in a city square calling for help to her and her brother, neglected and held virtual captive by the Emperor. When Frederick III returned in June 1452, Austrian nobles forced him to release Ladislaus to Ulrich in September 1452.

Неке және отбасылық өмір

1452 жылдың тамызында Тевтон орденімен (1454–66) он үш жылдық соғысқа дайындалып жатқан поляктар Венаға елшілік жіберіп, Елизавета мен Польша королі Казимир IV арасындағы неке туралы келіссөздерді қайта бастады. Елизаветаның қамқорлығында болған Целье графы Ульрих II бұл ұсынысты қуана қабылдап, екі адамын Польшаға жіберді. 1453 жылдың тамызында Вроцлавта Польша және Австрия ақсүйектерінің куәлігінде ресми неке шарты жасалды. Шарты бойынша, Елизаветаның қалыңы, оның інісі король Ладислав Постумустың кепілдігімен, 100 000 венгр алтын монетасын құрады. Бұл қалын Австрия, Венгрия және Богемия жерлерімен қамтамасыз етілді. Казимир өз тарапынан Коło, Опочно, Przedecz қалаларын, сондай-ақ Бохня және Величка тұз кеніштерінен ай сайын 5000 алтын монета төлеуге келісім берді. Елизавета Австрия билеушілерінің жерлеріне деген құқықтарынан бас тартуға міндетті болды, бірақ оның інісі Ладислав еркек мұрагерсіз қайтыс болса, бұл талап күшін жояды. Елизаветаның қалыңы бірден төленбеді, бұл оған Венгрия және Богемия тәждеріне талап етуге мүмкіндік берді. Ақырында Елизавета қалыңының үштен екі бөлігін алды, ол 1471 және 1472 жылдары Киелі Рим императоры Фридрих III төледі. Богемиядағы жерлермен қамтамасыз етілген қалыңының үштен бірі оның ұлы Владислав II Богемия королі болғанда кешірілді. Казимир кешіктірілген қалынды өтеді және 1461 жылдың желтоқсанында королева София қайтыс болғаннан кейін, Софияның иелігіндегі бірқатар корольдік жерлерді, оның ішінде Корчин, Вислица, Жарновьец, Радом, Едльния, Козиенец, Ченцинь, Ленчица, Клодава, Пыздры, Конин, Иноурослав қалаларын Елизаветаға берді. 1467 жылы ол Люксембург герцогтығына деген құқығынан Бургундия герцогы Чарльз Батылға бас тартты, оның әкесі 1443 жылы Люксембург герцогинясы Елизаветадан бұл аумақты сатып алған еді. Елизавета 1454 жылдың ақпанында тоғыз жүз атты әскерімен Польшаға келді. Казимирге Елизаветаның әдемі емес екендігі және неке туралы ойын өзгерткені туралы хабарланды, бірақ ол сарайының қысымына көнді. 9 ақпанда Елизавета Краковқа келді, оны Казимир мен оның анасы Халшаны София күтіп алды. Келесі күні 18 жасар Елизавета 27 жасар Казимирге үйленді және Польша королевасы болып тағайындалды. Олардың 38 жылдық некелері бақытты болды, Елизавета жиі жүкті болса да, күйеуінің барлық саяхаттарына, соның ішінде Литва Ұлы Герцогтығына жасаған отызға жуық сапарға қатысты. Олар Казимирдің әскери лагерьде болған қысқа мерзімдерде ғана бөлек тұрды. Олардың тұңғыш баласы Владислав II 1456 жылдың 1 наурызында, үйленгеннен екі жыл өткен соң дүниеге келді. Ол он жыл ішінде жеті бала туды. Балалары жан-жақты білім алды, бұл үшін Марцин Кромер Елизаветаға алғыс айтты. Олардың тәрбиешілерінің қатарында поляк дін қызметкері Ян Длугос және итальян гуманисі Филиппо Буонаккорси болды. Королева Елизавета күйеуі Казимирге ықпал етті, бірақ саясатқа белсенді араласқан жоқ. Оның орнына, Елизавета қыздарының некелерін ұйымдастыруға белсенді түрде қатысты. Оның ықпалы әсіресе 1474 жылдың желтоқсан айында қызы Гедвиганың Бавария герцогы Георгийге үйлену туралы келіссөздер кезінде көрінді. Елизаветаның талаптары бавариялық елшілердің өкілеттігінен асып кеткен кезде, елшілерді Бавария герцогымен келіссөздер жүргізу үшін қайтарудың орнына, Елизавета өз талаптарына жауапкершілік алып, герцогқа елшілерді жазаламау туралы хат жазды. Елизавета ұлдарының некелерін ұйымдастырмады және оның ықпалындағы ешбір ұлы жас кезінде үйленбеді: Казимир (26 жасында қайтыс болды) және Ян Альберт (41 жасында қайтыс болды) ешқашан үйленбеді, ал Сигизмунд 47 жасында үйленді. Тек Литвада тұратын Александр мен Богемияда тұратын Владислав Елизаветаның тірісінде үйленді.

In August 1452, preparing for the Thirteen Years' War (1454–66) with the Teutonic Knights, the Poles sent an embassy to Vienna to once again negotiate marriage between Elisabeth and now king Casimir IV of Poland. Ulrich II, Count of Celje, who now had custody of Elisabeth, received the proposal favorably and sent two of his men to Poland. The formal wedding agreement was reached in August 1453 in Wrocław in the presence of Polish and Austrian nobles. According to the agreement, Elisabeth's dowry, guaranteed by her brother King Ladislaus the Posthumous, was 100,000 Hungarian golden coins. The dowry was secured by lands in Austria, Hungary and Bohemia. In turn, Casimir guaranteed Koło, Opoczno, Przedecz as well as a monthly sum of 5,000 golden coins from the Bochnia and Wieliczka Salt Mines. Elisabeth had to renounce her claims to lands of Austrian rulers; the renunciation would not apply if her brother Ladislaus died without a male heir. Elisabeth's dowry was not paid immediately and that gave her the pretext to claim the Hungarian and Bohemian crowns. Eventually, Elisabeth received two thirds of her dowry—it was paid in 1471 and 1472 by Frederick III, Holy Roman Emperor. The third of her dowry secured by lands in Bohemia was forgiven when her son Vladislaus II became King of Bohemia. Casimir compensated for the delayed dowry and provided his wife with financial security when in December 1461, after the death of Queen Sophia, he transferred a number of royal lands in Sophia's possessions to Elisabeth, including Korczyn, Wiślica, Żarnowiec, Radom, Jedlnia, Kozienice, Chęciny, Łęczyca, Kłodawa, Pyzdry, Konin, Inowrocław. In 1467, she renounced her claim to the Duchy of Luxembourg to Charles the Bold, Duke of Burgundy, whose father had bought the territory in 1443 from Elisabeth, Duchess of Luxembourg. Elisabeth arrived to Poland in February 1454 with a retinue of nine hundred riders. Reportedly, Casimir was informed that Elisabeth was not an attractive lady and was reconsidering the marriage, but bowed to the pressure of his court. On February 9, Elisabeth arrived at Kraków and was met by Casimir and his mother Sophia of Halshany. The next day, 18 year old Elisabeth married 27 year old Casimir and was crowned Queen of Poland. Their 38 year marriage was happy and Elisabeth, despite frequent pregnancies, accompanied her husband on almost all travels, including about thirty visits to the Grand Duchy of Lithuania. They would separate infrequently and for short periods of time when Casimir lived in war camps. Their first child, Vladislaus II, was born on 1 March 1456—two years after the wedding. She gave birth to seven children in ten years. The children received extensive education, which was credited to Elisabeth by Marcin Kromer. Their tutors included Polish priest Jan Długosz and Italian humanist Filippo Buonaccorsi. Queen Elisabeth had an influence on her husband Casimir, but she did not play a more active role in politics. Instead, Elisabeth was very actively involved in arranging her daughters' marriages. Her influence was particularly evident during the negotiations for the marriage of her daughter Hedwig to George, Duke of Bavaria in December 1474. When Elisabeth's demands exceeded the authority of Bavarian envoys, instead of sending the envoys back to discuss the demands with the Duke of Bavaria, Elisabeth took the responsibility for her demands and wrote a letter to the Duke asking him not to punish the envoys. Elisabeth did not arrange her sons' marriages and none of her sons under her influence married young: Casimir (died at age 26) and John Albert (died at age 41) never married, while Sigismund married at 47. Only Alexander, who lived in Lithuania, and Vladislaus, who lived in Bohemia, married while Elisabeth was alive.

Венгрия мен Богемия үшін күрес

1457 жылы Елизаветаның баласыз ағасы Ладислав қайтыс болғаннан кейін, ол және оның отбасы Богемия мен Венгрия тақтарына талаптарын алға тарта бастады. Поляктар Елизаветаның қалың малын алған жоқ екендігіне байланысты, ол венгр және богемиялық жерлерге құқылы екенін айтты. Алайда, 1356 жылғы Алтын бұйрық әйелдердің мұрагерлік құқығын мойындамады, ал венгр және богемиялық ақсүйектер өз монархияларын тұқым қуалайтын емес, сайлау арқылы берілетін деп есептеді. Сондықтан олар Матиас Корвин мен Георгий Подебрадты сайлады. Польша он үш жылдық соғысқа (1454–66) тартылғандықтан, король Казимир Елизаветаның талаптарын күштеуге мүмкіндік таппады. Бірақ бұл саяси амалдарға кедері келтірмеді. 1466 жылы Рудесхайм епископы Рудольф Елизаветаға Папа Павел II Георгий Подебрадты дінге қарсы деп санағанын және Елизаветаның Богемия тағына заңды талапкер екенін жеткізді. 1468 жылы Матиас Корвин Елизаветаның қызы Хедвигке үйлену ұсынысын жасағанда, Елизавета ашуланып, Корвинды «ит» деп атады. 1471 жылы Подебрадтың қайтысымен Елизаветаның мұра үшін күресі жаңа кезеңге енді, оның ұлы Владислав II Богемия патшасы болды. Сонымен қатар, католик богемиялық ақсүйектердің бір тобы Владислав II емес, Корвинды қолдады. Ал венгр ақсүйектерінің бір тобы Корвинға қарсы сөз байласып, оны құлату үшін Польша патшасын шақырды. Богемия Владиславтың қолында болғандықтан, король Казимир IV өзінің ұлын, болашақ Әулие Казимирді Венгрия тағына отырғызуға шешім қабылдады. Польша әскері Венгрияға басып кірді, бірақ әскер жеткіліксіз жабдықталғандықтан, қысқа Венгрия жорығы сәтті болмады. Богемиядағы соғыс Оломоуц бейбіт шартымен Богемияны Корвин мен Владислав II арасында бөліске дейін жалғасты. 1490 жылдың сәуір айында Корвин қайтыс болғаннан кейін Казимир мен Елизавета ұлы Иоанн I Альбертті Венгрия патшасы етіп тағайындауға қолдау көрсетті. Венгр ақсүйектері тиімсіз Владислав II-ні артық көрді. Елизаветаның сүйіктісі болған Иоанн Альберт үшін жасаған тілегі Владислав II-ні Венгрия тәжін тастауға көндіре алмады, нәтижесінде 1490 жылдың маусымында екі бауыр арасында соғыс басталып, 1492 жылдың қаңтарына дейін жалғасты. Иоанн Альберт жеңіліп Польшаға қайтты, ал Владислав II Венгрия патшасы болып жарияланды. Соңында, Елизаветаның ұлы Венгрия мен Богемияны биледі, бірақ бұл оның қалаған ұлы емес еді. Венгрия мен Богемияны 1526 жылға дейін Владислав және оның ұлы Венгрияның Людовик II биледі.

After the 1457 death of Elisabeth's childless brother, King Ladislaus the Posthumous, she and her family started to advance their claims to the thrones of Bohemia and Hungary. The Poles argued that since Elisabeth's dowry was unpaid, she was entitled to the Hungarian and Bohemian lands. However, the Golden Bull of 1356 did not recognize women's inheritance rights and Hungarian and Bohemian nobles considered their monarchy to be elective, not hereditary. Therefore, they elected Matthias Corvinus and George of Poděbrady. Since Poland was engaged in the Thirteen Years' War (1454–66), King Casimir could not enforce Elisabeth's claims. However, that did not stop political measures. In 1466, Bishop Rudolf of Rüdesheim informed Elisabeth that Pope Paul II considered George of Poděbrady to be a heretic and Elisabeth a rightful heir to the throne of Bohemia. When Matthias Corvinus proposed to Elisabeth's daughter Hedwig in 1468, Elisabeth angrily refused and called Corvinus a 'dog'. A new chapter in Elisabeth's struggle for her inheritance began with the death of Poděbrady in 1471, Elisabeth's son Vladislaus II became King of Bohemia. At the same time a group of Catholic Bohemian nobles supported Corvinus instead of Vladislaus II. In turn, a group of Hungarian nobles conspired against Corvinus and invited the Polish king to overthrow him. With Bohemia in Vladislaus' hands, King Casimir IV decided to install his son, future Saint Casimir, in Hungary. A Polish army invaded Hungary, but the army was ill supplied and the short Hungarian campaign was not successful. The war in Bohemia continued until the Peace of Olomouc divided Bohemia between Corvinus and Vladislaus II. After the death of Corvinus in April 1490, Casimir and Elisabeth supported their son John I Albert as King of Hungary. Hungarian nobles preferred ineffectual Vladislaus II. After Elisabeth's pleas on behalf of John Albert, who reportedly was her favorite, failed to persuade Vladislaus II to abandon the Hungarian crown, a war erupted between the two brothers in June 1490 and lasted until January 1492. John Albert lost and returned to Poland, while Vladislaus II was crowned as King of Hungary. At last, Elisabeth's son ruled both Hungary and Bohemia, except that it was not the son she desired. Hungary and Bohemia were ruled by Vladislaus and his son Louis II of Hungary until 1526.

Ана патша

Патша Казимир 1492 жылдың 7 маусымында қайтыс болды. Өнер тарихшылары оның Казимирдің қабірін және оның мүрдесін жасау үшін суретші Вайт Стосты жалдағанын айтады. Литва тағына 1490 жылдан бері Александр Ягеллон биледі, ол Литвада әкесінің регенті ретінде қызмет еткен. Елизавета өзінің сүйікті ұлы Иоанн I Альбертке Польша тағын қамтамасыз ету үшін белсенді әрекеттер жасады – ол Тевтон орденінің үлкен магистрі Иоганн фон Тифенге, сондай-ақ ұлдары Владислав II мен Александрға Иоанн Альберттің ісін қолдау үшін хаттар жазды. Ең маңыздысы, ол Фишель банкілер үйінен 5675 флорин қарыз алып, венгр сарбаздарын жалдады. Елизаветаның ұлы Фридрих басқарған бұл сарбаздар 27 тамызда поляк ақсүйектері Иоанн Альбертті патша етіп сайлаған Пётркув Трибуналский қаласына аттанды. Польша мен Литва арасындағы жеке одақ уақытша тоқтап қалды. Жесір қалған Елизавета ең кіші қыздары Барбара мен Елизаветаның қосылысында Краковта қарапайым өмір сүрді. Ол мемлекеттік саясатқа араласпады. Иоанн Альберттің билігінде оның белгілі бір саяси әрекеті – корольден Тевтон орденінің үлкен магистрі лауазымын алуға тырысқан Саксониялық Фридрихке қолдау көрсетуді сұрауы болды. Дегенмен, ол отбасылық мәселелерге белсенді қатысты. 1495 жылдың басында ол Вильнюске ұлы Александр мен Мәскеудің Еленасының үйлену тойына барды. Елизавета Еленаны Шығыс православиесінен католицизмге ауыстыруға және ұлы Сигизмундқа лауазым алуға көндіруді жоспарлады. Ол екі мақсатына да жетпеді және ашуланып, қорланған күйде Литваны тастап кетті – бәлкім, осы себепті ол 1501 жылы Иоанн Альберт кенеттен қайтыс болғанда бейтарап қалды және Александрды Польша тағына үміткер ретінде қолдау үшін ешқандай маңызды қадамдар жасаған жоқ. 1496 жылы ол Барбараның Саксония герцогы Георгқа үйленуін ұйымдастырды. Елизаветаның жалғыз серігі Краковта оның кіші қызы, сондай-ақ Елизавета болды. Мүмкін, анасының көмегімен Сигизмунд 1499 жылы ағасы Владислав II-ден Глогов герцогтігін алды. 1503 жылы ол флоренциялық суретші Франческо Фиорентиноның қолымен жасалған ұлы Иоанн Альберттің қабірін орналастыру үшін Вавель соборының ішіндегі капелланы қаржыландырды. Ол сондай-ақ Владислав II-нің бірінші баласы Анна дүниеге келген кезде оған поляк тәрбиешісін жіберді. Елизавета кіші қызы Елизаветаның Молдавия воеводасы Богдан III-ке үйленуіне қарсы болды. Оның орнына, 1504 және 1505 жылдары патшайым Елизавета қызының қаржылық тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін жерлерін және кірістерін тағайындады; ханшайым Елизавета патшайымның байлығының көп бөлігін мұра етті. Елизавета 1505 жылы ауырып қалды, бірақ оның ауруының себебі белгісіз. Ол 1505 жылдың 30 тамызында қайтыс болды. 21 қыркүйекте Вавель соборында күйеуі мен екі қызының қасына, күйеуінің қабіріне жерленді.

King Casimir died on 7 June 1492. Art historians believe that she hired artist Veit Stoss to create Casimir's tomb and recumbent effigy. The Lithuanian throne was already secured by Alexander Jagiellon who acted as his father's regent in Lithuania since 1490. Elisabeth took decisive actions to secure the Polish throne to her favorite son John I Albert—she wrote letters to Teutonic Grand Master Johann von Tiefen, her sons Vladislaus II and Alexander campaigning on behalf of John Albert. More importantly, she borrowed 5,675 florins from the Fischel banking family and hired a group of Hungarian soldiers. These soldiers, led by Elisabeth's son Fryderyk, marched to Piotrków Trybunalski where Polish nobles elected John Albert as their King on 27 August. The personal union between Poland and Lithuania was temporarily interrupted. Widowed, Elisabeth led a sedentary life in Kraków in the company of her youngest daughters Barbara and Elisabeth. She was not involved in state politics. Her only known political move during the reign of John Albert was asking the King to support Frederick of Saxony in his quest for the title of Grand Master of the Teutonic Knights. However, she continued to take an active role in family matters. In early 1495, she traveled to Vilnius to attend the wedding of her son Alexander and Helena of Moscow. Elisabeth wanted to convince Helena to convert from Eastern Orthodoxy to Catholicism and to obtain a position for her son Sigismund. She failed in both regards and left Lithuania angered and insulted—perhaps because of this dislike she was passive when John Albert suddenly died in 1501 and did not take any more prominent actions to support Alexander as a candidate to the Polish throne. In 1496, she arranged the marriage of Barbara to George, Duke of Saxony. Elisabeth was left with only her youngest daughter, also named Elisabeth, as her companion in Kraków. Perhaps with his mother's help Sigismund obtained the Duchy of Głogów from his brother Vladislaus II in 1499. In 1503, she funded a chapel within Wawel Cathedral to house the tomb of her son John Albert by Florentine artist Francesco Fiorentino. She also sent a Polish governess to Vladislaus II when he was expecting his first child Anne. Elisabeth opposed the marriage of her youngest daughter Elisabeth to Bogdan III, Voivode of Moldavia. Instead, in 1504 and 1505 Queen Elisabeth assigned her lands and income to ensure her daughter's financial independence; Princess Elisabeth also inherited the bulk of the queen's wealth. Elisabeth became ill in 1505, but her symptoms are unknown. She died on 30 August 1505. She was interred next to her husband and two daughters in her husband's tomb on 21 September in Wawel Cathedral.