Орта ғасырлық Уэльс жүйесі: Маэлиенідд және Ферликс тарихы

Кіріспе

Уэльстің ортағасырлық кантреф және лордшалығы

Маелиенідд, кейде Маелиенідд деп те жазылады, Уэльстің шығыс-орталық бөлігінде орналасқан кантреф және лордшалық болды. Ол Теме өзенінен Раднор орманына дейінгі және Лландриндод Уэллс айналасындағы аймақтарды қамтыды. Көбінесе таулы болатын бұл аймақ қазір Поуис облысында орналасқан. Орта ғасырларда ол Rhwng Gwy a Hafren (Уай және Хафрен аралығы) деп белгілі болған аймақтың бір бөлігі еді, ал әкімшілік орталығы – Цефнллис қамалы болды.

Жаңа династиялар

Хьюган сакстарға қарсы агрессор болғандықтан, оның ұлы Дрифинді король Этельстан салық төлеуге міндеттеді және Ферликстен қуылды. Оның орнына Этельстанның құдай ұлы (және есімдесі) Элистан Глодридт Ферликті өзінің Буелт патшалығымен біріктірді; Дрифин мен оның мұрагерлері енді тек Брайхиниогты билейтін болды. Элистанның орнын оның ұлы Кадуган басты, одан кейін үлкен ұлы Иднерт биледі; кіші ұлынан Кадоган әулеті тарады, олар көп ғасырлар өткен соң дворяндыққа көтерілді. 1066 жылы нормандықтар Англияны жаулап алғаннан кейін, саксон патшаларына адал болған көптеген Уэльс княздары, Эдрик Дикий сияқты, нормандықтарға қарсы көтерілістерге көмектесті. Сондықтан, 1080 жылы Солтүстік Англияда көтеріліс болғанда, нормандықтар Велсті алдын ала басып алып, Велстің сакстарға одан әрі көмектесуіне жол бермеді. Бұл өз кезегінде 1094 жылы Уэльсте көтеріліс тудырды, бірақ ғасыр соңына қарай бірнеше нормандық магнаттар оны сәтті басып тастады; Ферликстің солтүстік бөлігін Ранулф де Мортимер жаулап алды. Ол Динийттон (қазіргі Лланринод Веллздің жанында) және Симарон (Лланбистер мен Ллангунлло арасында) қамалдарының негізін қалады. Ранулфтің қызы (Хауиз) король Уильям Руфтың туысы Аумалелік Стефанға үйленді. 1095 жылы Ранулф патшаны күйеу баласымен алмастыруға бағытталған сәтсіз сөз байласуға қатысып, содан кейін жер аударылды. Иднерт солтүстік Ферликтегі жерлерін қайтарып алды; ол оңтүстік Ферликті жаулап алған Филипп де Браузбен қалған жерлердің көп бөлігін қайтарып алу туралы келісімге келді, бірақ Брауздың Буэлтті және Жаңа Раднор аймағын ұстауына келісуге мәжбүр болды. Иднерт жерлерін ұлы Мадогқа берді, бірақ Мадог 1140 жылы қайтыс болғанда Ферликс Мадогтың ұлдары арасында бөлінді. Осы уақытқа дейін Ранулф пен оның отбасының жер аударылуы жалғасты, себебі олар Уильямның ағасы (және мұрагері) Генридің қарсыласын қолдады (Нормандия герцогы Роберт Куртоз). Генрихтің өлімінен кейін, 1135 жылы, Ранулфтың отбасы Блуалық Стефанның Англияға жасаған сәтті шабуылын қолдады және қайтып келді. 1142 жылы император Матильдаға (Генрих патшаның заңды мұрагері) адал күштер Стивенді тұтқындады, ал Стивеннің жақтастары оның ісінен бас тартты, Хью де Мортимер (Ранулфтың немересі) солтүстік Ферликске шабуыл жасап, осы процесте Мадогтың ұлдары Хайвел мен Кадуганды өлтірді. 1144 жылы Хью Симарон қамалын жөндеді және осы базадан екі жылдан кейін Ферликс қаласының оңтүстігіне шабуыл жасады, нәтижесінде Мадогтың тағы бір ұлы Маредуд қайтыс болды. 1148 жылдан кейін Матильданың ұлы Генрих Стивеннің позициясын біртіндеп әлсіретіп, ақырында оның мұрагері деп танылды; 1155 жылы Генрих патша болды. Осы кезеңде Генрихтің саяси күшінің өсуі оған Хьюды Уэльстегі қамалдарынан бас тартуға мәжбүр етті. Мадогтың қалған екі ұлы Ферликсті өздері арасында қайта бөлісті; Кадуаллон солтүстік жартысын алды, ол Маэлиенд болды, ал оның ағасы Энион Клод оңтүстік жартысын басқарды, ол Эльфаэль болды. 1176 жылы Кадуаллон Кумхир аббаттығын құрды. 1179 жылы Кадуаллон Англия королі Генрих II-ге (себептері сақталмаған) барды. Қайтып келгеннен кейін, 22 қыркүйекте, оны Хью де Мортимердің ұлы Роджердің бірнеше қызметшілері өлтірді; король ашуланып, Роджерді 3 жылға түрмеге қамады.

As Hwgan had been an aggressor against the Saxons, his son Dryffin was forced by King Æthelstan to pay tribute, and was deposed from Ferlix. He was replaced by Elystan Glodrydd, Æthelstan's god son (and namesake), united Ferlix with his existing realm of Buellt; Dryffin and his heirs would now only rule in Brycheiniog. Elystan was succeeded by his son, Cadwgan, who was succeeded by his eldest son, Idnerth; a younger son gave rise to the Cadogan family, who were raised to the nobility many centuries later. Following the Norman conquest of England in 1066 many Welsh princes, who owed allegiance to the Saxon kings, assisted anti Norman revolts such as that of Eadric the Wild. Hence, in 1080, when a revolt broke out in Northern England, the Normans pre emptively occupied Wales to prevent any further Welsh assistance to the Saxons. In turn, this led to a Welsh revolt in 1094, but by the end of the century it was successfully suppressed by a number of Norman magnates; the northern parts of Ferlix were conquered by Ranulph de Mortimer. He founded the castles of Dinieithon (near present Llandrindod Wells) and Cymaron (between Llanbister and Llangunllo). Ranulph's daughter (Hawise) had married Stephen of Aumale, the cousin of William Rufus, the King. In 1095, Ranulph took part in an unsuccessful conspiracy to replace the king with his son in law, and was consequently exiled. Idnerth was able to recover his lands in northern Ferlix; he reached agreement with Philip de Braose, the conqueror of southern Ferlix, to regain most of the remainder, but had to consent to Braose retaining Buellt and the area around New Radnor. Idnerth passed his lands to his son, Madog, but when Madog died, in 1140, Ferlix was divided between Madog's sons. The exile of Ranulph and his family had continued throughout this time, due to supporting a rival of William's brother (and successor) Henry (namely, Robert Curthose the Duke of Normandy). After Henry's death, in 1135, Ranulph's family supported the successful invasion of England by Stephen of Blois, and were able to return. In 1142, once forces loyal to Empress Matilda (the legitimate heir of King Henry) managed to capture Stephen, and Stephen's partisans began to abandon his cause, Hugh de Mortimer (grandson of Ranulph) invaded northern Ferlix, killing Hywel and Cadwgan, sons of Madog, in the process. In 1144, Hugh repaired Cymaron Castle, and from this base, two years later, he invaded the south of Ferlix, leading to the death of Maredudd, another of Madog's sons. After 1148, Matilda's son Henry gradually weakened Stephen's position, and eventually was acknowledged his heir; in 1155 Henry became king. During this period, Henry's growing political strength enabled him to force Hugh to surrender his Welsh castles. The two remaining sons of Madog had by now re divided Ferlix between them; Cadwallon received the northern half, which became Maelienydd, while his brother, Einion Clud, ruled the southern half, which became Elfael. In 1176 Cadwallon founded Cwmhir Abbey. In 1179, Cadwallon visited King Henry II of England (for reasons which do not survive). Upon his return, on 22 September, he was killed by some retainers of Hugh de Mortimer's son, Roger; the king was outraged, and imprisoned Roger for 3 years.

Қыз

Маэлиенддті Кадуоллонның ұлы Маелгван ап Кадуоллон мұра етті (Гвинендтің Маелгван ап Кадуоллонымен шатастырмау керек, ол ғасырлар бұрын өмір сүрген, сондай-ақ Маелгван Гвиненд деп белгілі болған), бірақ Генрих патша Симарон қамалын басып алып, оның жерлерінен түскен кірісті Кадуоллонның өзіне қарыз болған үлкен қарызын өтеу үшін пайдаланды. Роджер Мортимер босатылған кезде, ол Маэлиенддтің көп бөлігін, соның ішінде Симаронды да басып алды, бірақ Маелгван Дехьюбарт князі Рис ап Груффидтің көмегімен, өз інісінің күйеуінің әкесінің көмегімен оны қайтаруға қол жеткізді; Маелгван Мортимерге қарсы тұру мүмкіндігін арттыру үшін Риске қарастырылды. Осы кезеңде Уэльс заңдарының негізгі нұсқаларының бірі – Cyfnerth Redaction Маэлиенддте туған деп саналады. Генрих патшаның орнын үшінші крест жорығын бастауға ниеттенген Арыстанжүрек Ричард бағындырды. 1188 жылдың 5 наурызында Уэльс саяхатшысы Джеральд Кентербери архиепископы Балдуинмен бірге Ферликске келді, үшінші крест жорығы үшін сарбаздар іздеді; олар Маелгванды оның Крег-Эрр қамалында (Джеральд «Крукер» деп сипаттаған) кездестірді және оны бірнеше күн бұрынғы өз туысы Энион о'р Порт (Элфаэл билеушісі және Энион Клудтың ұлы) сияқты крестке (яғни крест жорығына қосылуға) көндірді. Ричардтың крест жорығына кеткендігі Риске басқа Уэльс князьдарына үстемдігін күшейтуге мүмкіндік берді, ол тиімді гегемония орнатты; Ричард қайтып келгенде Риске қарсы тұруға бел буды. Одан кейін Энионның (өзі жақында крест жорығынан оралған) өзінің ағасы Гвальтерден өлтірілуі Херефорд шерифінің (Уильям де Брауз) әскери араласуына себеп болды; Рис бұған қарсылық көрсеткенде, патша Дехьюбарттың күшін басып тастауға қажетті сылтауды алды. Жергілікті Норман билеушілері патшадан әскер алып, Дехьюбарттың ықпалындағы жерлерге шабуыл жасады; Роджер Мортимер Маэлиенддке шабуыл жасаған билеуші болды және 1200 жылға қарай оны жаулап алды. Сол жылы Роджер Квмир аббаттығына еркіндік жарғысын берді. Маелгван мен оның інісі Хайвел Гвинендке паналады. Маелгван екі жылдан кейін жер аударылуда қайтыс болды.

Maelienydd was inherited by Cadwallon's son, Maelgwn ap Cadwallon (not to be confused with Maelgwn ap Cadwallon of Gwynedd, also known as Maelgwn Gwynedd, who lived centuries before), but King Henry seized Cymaron castle, to use the income from its lands to pay back large debts that Cadwallon owed him. When Roger Mortimer was released, he seized much of Maelienydd, including Cymaron, though Maelgwn was able to recover it with the help of Rhys ap Gruffydd, prince of Deheubarth, his cousin's father in law; Maelgwn had opted to become a vassal of Rhys, in order to increase his ability to resist Mortimer. One of the main versions of Welsh law, the Cyfnerth Redaction, is thought to originate from Maelienydd during this time. King Henry was succeeded by Richard the Lionheart, who soon decided to drive forward the Third Crusade. On 5 March 1188, Gerald of Wales visited Ferlix with Baldwin, the Archbishop of Canterbury, seeking soldiers for the Third Crusade; they met Maelgwn at his castle of Crug Eryr (described by Gerald as 'Cruker'), and convinced him to take the cross (i. e. join the crusade) like his cousin Einion o'r Porth (ruler of Elfael and son of Einion Clud) had done a few days earlier. Richard's absence during the crusade allowed Rhys to increase his already great dominance over other Welsh princes, establishing effective hegemony; when Richard returned he was determined to restrain Rhys. Shortly thereafter, the murder of Einion (himself recently returned from Crusade) by Gwalter, his own brother, lead to military intervention by the Sheriff of Hereford (William de Braose); when Rhys opposed this, the king had the excuse he needed to suppress the power of Deheubarth. Local Norman magnates were provided with troops by the king, to invade lands under the sway of Deheubarth; Roger Mortimer was the magnate who attacked Maelienydd, and by 1200 had conquered it. In that year, Roger granted a charter of liberties to Cwmhir Abbey. Maelgwn and his brother, Hywel, found refuge in Gwynedd. Maelgwn died in exile, two years later.

Гвинедиандық үстемдік

1210 жылы Хайвел мен Мейлгвеннің үлкен ұлы Мадог Роджер Мортимермен келісімге келді. Бірақ екі жыл өткен соң олар Уильям де Мораны өлтірді, сол себепті король Джон оларды Бриджнортта дарға асты. Мейлгвеннің қалған ұлдары – Кадуэллон мен Маредудд – жерді мұраға алды және кек қайтармақ болып, Солтүстік Уэльстегі үстем мемлекет Гвинедтің вассалдары болды, оған Льюэллин Фавр билік етті. 1230 жылы Роджердің ұлы және мұрагері Ральф Мортимер Льюэллиннің қызына үйленді. Алайда он жылдан кейін Льюэллиннің ұлы және мұрагері Дафид Гвернейгрон шартын жоққа шығарғаннан кейін Ральф Мейлиениддке шабуыл жасады. 1242 жылы ол Динитонның бұрынғы орнында Кефнллис қамалын салды. 1247 жылы Гвинедтің наразылықтары Вудсток шартымен шешілді. Екі жылдан кейін Мейлгвеннің немерелері (Маредуд ап Мейлгвен және Хайвел ап Кадуэллон, дарға асылған Хайвелмен шатастырмау керек) патшадан Мейлиениддтің бір бөлігі – Сериді қайтаруды сұрады; патшаның кеңесшілерінің ескертулеріне қарамастан, олар Маредуд пен Хайвелдің бұрын Гвинедтің бүлігін қолдағандығына назар салды, бұл мақұлданғандай көрінді. Бірақ бірнеше жылдан кейін Гвинедтің келесі князі Льюэллин ап Груффуд (Льюэллин Фаврдың немересі) Генрих III-нің Вудсток шартын Льюэллиннің кіші інісі үшін, енді ересек болған Льюэллиннің пайдасына өзгерту туралы ұсынысына наразы болды. Льюэллин Генрихтің ұлы Эдвардқа тиесілі Перфеддвалдқа шабуыл жасады. Генрихтің барондарымен болған мәселелері (әкеп соңынан Екінші барон соғысына ұласқан) оған Льюэллиннің жорығына толыққанды қарсы тұруға мүмкіндік бермеді, сондықтан Льюэллин Гвинедтің билігін одан әрі кеңейтуге асықты. 1262 жылы Мейлиенидд Льюэллиннің қолына тиді. 1275 жылы Льюэллин ап Груффуд Генрихтің ең үлкен жауының қызы Элеонора де Монфортқа үйленді. Бұл жағдайдан ашуланған жаңа король Эдвард Льюэллинді бүлікші деп жариялады және 1277 жылы Гвинедке зор әскермен шабуыл жасады. Льюэллин Аберконви шарты бойынша өкіметін тек Гвинедпен шектеуге мәжбүр болды. Мейлиенидд Льюэллин Фаврдың басқа немересі Роджер Мортимерге берілді, ол Ральфтың ұлы болды; осылайша бұл ағылшын немесе уэльстік заңнан тыс Марш иелігіне айналды; Маредудтың ұлы Мадог, алайда, Сери иелігіне бекітілді, ол Мейлиениддтен бөлек Марш иелігі ретінде бөлінді. Мадогтың ұлы Энион о р Порттың немересіне үйленді. 1282 жылы Льюэллин ап Груффуд тағы да Эдвардтың жерлеріне шабуыл жасады, содан кейін жергілікті қамалға шабуыл жасағанда Буелтте қаза тапты; оның басы кесілген денесі Квмир аббаттығында жерленді. Серидің күштері Льюэллиннің жағында болғандықтан, Сери тартылып алынды және Роджерге берілді. Бірақ, шын мәнінде, Сери Ферликске билік еткен Элистан Глодриддтің отбасының соңғы бөлігі емес еді. 15 ғасырда Роджер Мортимердің ұрпағы және мұрагері Ричард Плантагенет Леван ап Филипті Кефнлистің кастеляны етіп тағайындады. Леван Кадоган отбасының ұрпағы болды, сондықтан ол Элистан Глодриддтің тікелей еркек ұрпағы еді.

In 1210, Hywel, and Maelgwn's eldest son, Madog, came to an accommodation with Roger Mortimer. However, two years later, they murdered William de Mora, so King John had them executed (by hanging) at Bridgnorth. Maelgwn's remaining sons – Cadwallon and Maredudd – inherited the land, and vengefully became vassals of Gwynedd, the dominant state in North Wales, ruled by Llywelyn Fawr. In 1230, Ralph Mortimer, Roger's son and heir, married Llywelyn's daughter. Ten years later, however, following the repudiation of the Treaty of Gwerneigron by Llywelyn's son and successor, Dafydd, Ralph invaded Maelienydd. In 1242, he constructed Cefnllys Castle at the former site of Dineithon. In 1247, the grievances of Gwynedd were settled by the Treaty of Woodstock. Two years later, Maelgwn's grandsons (Maredudd ap Maelgwn, and Hywel ap Cadwallon, not to be confused with the hanged Hywel), petitioned the king to be restored to part of Maelienydd – Ceri; despite the advice of the king's advisors, who pointed out Maredudd and Hywel's past support for Gwynedd's rebellion, this seems to have been granted. Nevertheless, a few years later the subsequent Gwyneddian prince, Llywelyn ap Gruffudd (grandson of Llywelyn Fawr), became aggrieved by Henry III's suggestion of adjusting the Treaty of Woodstock to provide for Llywelyn's younger brother, who had now reached adulthood. Llywelyn attacked the Perfeddwlad, which was held by Henry's son, Edward. Henry's problems with his barons (eventually leading to the Second Barons' War) prevented him from fully resisting Llywelyn's campaign, so Llywelyn took advantage by expanding Gwynedd's power even further. In 1262 Maelienydd fell to Llywelyn. In 1275, Llywelyn ap Gruffudd married Eleanor de Montfort, the daughter of Henry's greatest enemy. Aggrieved by this, Edward, the new king, declared Llywelyn a rebel, and in 1277 attacked Gwynedd with an enormous army. Llywelyn was forced to agree, by the Treaty of Aberconwy, to limit his authority to Gwynedd alone. Maelienydd was given to Llywelyn Fawr's other grandson, Roger Mortimer, the son of Ralph; this hence became a Marcher Lordship, outside of either English or Welsh law; Maredudd's son, Madog, however, was confirmed in possession of Ceri, which was detached from Maelienydd as a distinct Marcher Lordship. Madog's son married Einion o r Porth's granddaughter. In 1282, Llywelyn ap Gruffudd again attacked Edward's lands, and was subsequently killed in Buellt, while attacking the local castle; his headless body was buried in Cwmhir Abbey. As the forces of Ceri had sided with Llywelyn, Ceri was declared forfeit, and handed to Roger. Strictly speaking, however, Ceri was not the last part of Ferlix to be dominated by the family of Elystan Glodrydd. In the 15th century, the descendant and heir of Roger Mortimer, Richard Plantagenet, appointed Ieuan ap Philip as castellan of Cefnllys; Ieuan was a scion of the Cadogan family, and thus a direct male descendant of Elystan Glodrydd, by a cadet branch

Тағдыр

1277 жылы Эльфаелді Тосни әулеті сатып алды, Раднор аймағынан басқа, ол Роджер Мортимерге (оның әйелі Мод де Брауз, Филип де Брауздің мұрагері) сыйланды. 15 ғасырға қарай Тосни иелігі Маргарет Бошамп Блеццоға мұра болып өтті, оның немересі Генрих Ричард Плантагенеттің немересі және мұрагері Йорктан Елизаветаға үйленді. Осылайша, Маэлиендд, Раднор және Эльфаелдің қалған бөлігі Генрих пен Елизаветаның ұлы Генрих VIII-ге мұра болып өткенде Ферликс қайта біріктірілді. Генрих VIII-нің Уэльс заңдарына сәйкес, Ферликс Раднорширдің басты бөлігіне айналды. Атау бүгінге дейін осы аймаққа қатысты қолданылып келеді.