Кіріспе

Karel Poláček (22 наурыз 1892 – 21 қаңтар 1945) – еврей тегінен таралған чех жазушысы, юморист және журналист.

Өмір

Ол Рыхнов-над-Кнежноу қаласында еврей саудагерінің отбасында дүниеге келді. Ол ондағы гимназияда оқыды, бірақ үлгерімі нашар болғандықтан Прагадағы орта мектепке ауысты, оны 1912 жылы бітірді. Содан кейін ол Карл университетінің құқық факультетіне түсті. Біраз уақыт заң кеңесшісі болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сербия және Галиция майдандарында қызмет етті. Соғыстан кейін ол Чехословакияның импорт және экспорт комитетінде жұмыс істеді, бірақ «Колоточ» («Айнамель») атты әңгімесінде кеңсеге қысым көрсеткені үшін жұмысынан айырылды; бұл әңгіме айнамель мұраға алған отбасы туралы, бірақ гипербюрократиялық импорт-экспорт кеңсесінің кесірінен оны шетелге сата алмайды. 1920 жылы Йозеф Чапек оған қолдау көрсетті, ал Полачек «Небойса» (Dreadnought) сатирикалық журналына материалдар жасай бастады. Содан кейін ол «Кочкодан» (Guenon, немесе Мармосет) псевдонімімен әңгімелер, очерктер және мақалалар жаза бастады. Одан кейін, 1922 жылы, Чапек ағайындылары оны «Лидове новины» (сол кездегі танымал газет) редакторымен таныстырды. Газет оның очерктерін және «Суднички» («Төрешілер»; әдетте сот жүйесі туралы күлкілі әңгімелер) деп аталатын өте танымал сериясын жариялады. Оның еңбектері нацистік оккупация басталғанға дейін осы газетте жарияланды және Нюрнберг заңдарымен тыйым салынды. Содан кейін ол еврей дін қызметкерлерімен жұмыс істеді. 1943 жылдың 5 шілдесінде ол Терезиенштадт концлагеріне, содан кейін Аушвицке жеткізілді. 1945 жылдың 21 қаңтарында Глейвиц лагерінде қайтыс болды.

Жұмыс

Оның романдары чех соғыстар аралық прозасының ең шынайы құндылықтарын көрсетеді. Ол Карел Чапек және Франтишек Лангер сияқты жазушылар буынының гуманистік кредосына жақын болды. Сонымен қатар, ол өзінің "күлкілі" (бірақ тек сырт қарағанда ғана) романдарында екіжүзділік, ой-қиялының шектеулігі, тар көзқарас және рухани кедейлік жеңіп шығатын шағын буржуазиялық, кішкентай қала және қала шетіндегі әлемнің терең трагедиясын бейнелейді. Полачек түрлі адамдарды ғана емес, сонымен қатар олардың тілінің маскасын түсіру өнерінде де шеберлікпен суреттеуге қабілетті болды. Оның шығармашылығының бастапқы кезеңінде көбінесе шағын қалалар ортасынан, әсіресе орта таптан, жиі еврей қоғамынан алынған карикатуралық бейнелерден тұратын әзіл-қалжың эскиздері болды. Оның тұңғыш романы – "Дом на предместье" (1928, "Шәуірдегі үй"), онда ол "кішкентай адамның" иелену құмарлығына берілгеннен кейін қалай адамгершілігінен айырылатынын көрсетті. Ол "Мужи в офсиду" (1931, "Офсайдтағы адамдар", сол жылы режиссер Сватоплук Иннеманның түсіргені, бас рөлде Хьюго Хаас – Мистер Начерадец рөлінде) немесе "Мишель-а-мотоцикл" (1935, "Мишель және мотоцикл") сияқты юмористикалық прозасымен кеңінен танылды. Оның көптеген шығармалары Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдардағы шағын қаланың өмірін бейнелейтін циклға арналған. Оқиға саудагер Штедра мен оның ұлдарының тағдырына ортақтас. Бұл бес томдық туынды болуы тиіс еді; бесінші бөлігі жазылған, бірақ тек фрагменттері ғана сақталған. Кітаптар осы ретпен жарық көрді: "Okresní město" (1936, "Аудан қаласы"), "Hrdinové táhnou do boje" (1936, "Батырлар шайқасқа аттанады"), "Podzemní město" (1937, "Жер асты қаласы") және "Vyprodáno" (1939, "Сатылды"). Нацистік оккупация кезінде, 1941 жылы, Полачектың "Hostinec U kamenného stolu" ("Тасты үстелдегі таверна") атты юмористикалық романы суретшінің атынан жарияланды. 1949 жылы ол фильмге түсірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Рыхнов-над-Кнежноудағы балалық шағы туралы "Bylo nás pět" ("Біз бес едік", ағылшын тілінде "We Were a Handful" деген атаумен аударылған) романы жарық көрді.